Vì sao lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng vọt?
Trái phiếu chính phủ thường được coi là một trong những tài sản đầu tư an toàn nhất, do khả năng một quốc gia mất khả năng thanh toán tương đối thấp. Trong nhiều thập niên, thị trường trái phiếu Nhật Bản trị giá 7.500 tỷ USD cũng nằm trong nhóm ổn định nhất thế giới.
Tuy nhiên, nhà đầu tư gần đây yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu chính phủ Nhật Bản. Điều này khiến giá trái phiếu giảm, trong khi lợi suất – vốn biến động ngược chiều với giá – tăng mạnh.
Đầu tháng 9, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đạt 3%, mức cao nhất trong 30 năm.
Thị trường cũng lo ngại nhu cầu không đủ hấp thụ lượng trái phiếu khổng lồ do Chính phủ Nhật Bản phát hành. Nếu lợi suất duy trì ở mức cao, chi phí vay của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ đều sẽ tăng, đặc biệt khi Nhật Bản đang có tỷ lệ nợ công thuộc nhóm cao nhất thế giới.
BOJ bước vào chu kỳ tăng lãi suất
Tháng 6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nâng lãi suất chính sách lên 1%, mức cao nhất trong 31 năm. Dù vẫn thấp so với nhiều nền kinh tế lớn, động thái này đánh dấu bước ngoặt sau hàng chục năm Nhật Bản duy trì lãi suất siêu thấp, thậm chí âm.
Thị trường ngày càng tin rằng BOJ sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Các hợp đồng hoán đổi lãi suất qua đêm hiện phản ánh đầy đủ khả năng NHTW nâng lãi suất trong tháng 9.
Cơ sở cho việc tăng lãi suất ngày càng rõ khi lạm phát vẫn cao hơn đáng kể mục tiêu 2% của BOJ. Giá năng lượng tăng và đồng yen yếu cũng tiếp tục gây áp lực lên nền kinh tế.
Khi BOJ tăng lãi suất, lợi nhuận từ các tài sản ít rủi ro khác cũng đi lên. Trái phiếu đang lưu hành với mức lãi suất thấp vì thế trở nên kém hấp dẫn, khiến giá giảm và lợi suất tăng. Kỳ vọng về những đợt nâng lãi suất tiếp theo cũng tạo ra tác động tương tự.
Ông Hajime Takata, quan chức BOJ, gần đây để ngỏ khả năng tăng lãi suất với biên độ lớn hoặc nâng lãi suất trong nhiều cuộc họp liên tiếp.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng gia tăng sức ép công khai, cho rằng Nhật Bản cần tiếp tục nâng lãi suất.
BOJ từ lâu là bên mua lớn nhất trên thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản. Hoạt động mua vào quy mô lớn từng là công cụ quan trọng để kích thích kinh tế và đưa đất nước thoát khỏi tình trạng giảm phát kéo dài.
Khi NHTW mua trái phiếu, giá trái phiếu tăng và lợi suất giảm, qua đó hạ chi phí đi vay và khuyến khích tiêu dùng, đầu tư.
BOJ bắt đầu đẩy mạnh mua trái phiếu từ khoảng năm 2010. Đến năm 2023, NHTW nắm giữ khoảng 54% tổng lượng trái phiếu chính phủ Nhật Bản đang lưu hành.
Tuy nhiên, khi nền kinh tế thoát khỏi giảm phát, BOJ bắt đầu thu hẹp vai trò trên thị trường. Mục tiêu một phần là khôi phục hoạt động giao dịch sau nhiều năm chương trình mua quy mô lớn khiến lợi suất bị nén xuống và hạn chế sự tham gia của các nhà đầu tư khác.
Tính đến tháng 7, lượng trái phiếu chính phủ Nhật Bản do BOJ nắm giữ đã giảm 47.800 tỷ yen so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức giảm lớn nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê vào năm 1997.
Việc BOJ rút lui để lại khoảng trống lớn trên thị trường. Trong khi đó, các nhà đầu tư tư nhân như ngân hàng thương mại và doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ chưa sẵn sàng mua đủ lượng trái phiếu này, khiến nhu cầu tiếp tục yếu.
BOJ cho biết sẽ ngừng cắt giảm quy mô mua trái phiếu từ tháng 4/2027. Tuy nhiên, tổng danh mục của NHTW vẫn có thể tiếp tục thu hẹp khi số trái phiếu đang nắm giữ lần lượt đáo hạn.
Áp lực tài khóa cũng khiến trái phiếu Nhật Bản bị bán ra.
Chính phủ nước này đã công bố lộ trình phát triển kinh tế, đặt mục tiêu thu hút hơn 2.300 tỷ USD đầu tư trong 14 năm, kéo dài đến năm 2041. Dù chưa rõ ngân sách nhà nước phải chi thêm bao nhiêu, quy mô của kế hoạch vẫn khiến nhà đầu tư thận trọng.
Nếu các khoản chi tiêu và cắt giảm thuế không được bù đắp bằng nguồn thu khác, chính phủ sẽ phải vay thêm thông qua phát hành trái phiếu. Nguồn cung tăng thường gây áp lực giảm giá, khiến nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.
Thủ tướng Sanae Takaichi đang lên kế hoạch giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm trong hai năm nhưng chưa làm rõ nguồn tài trợ.
Bộ Quốc phòng Nhật Bản cũng đề xuất ngân sách khoảng 56 tỷ USD cho năm tài khóa bắt đầu từ tháng 4/2027. Con số cuối cùng có thể cao hơn khi chính phủ chuẩn bị triển khai kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng mới.
Áp lực từ làn sóng bán tháo toàn cầu
Không chỉ Nhật Bản, trái phiếu chính phủ tại nhiều thị trường lớn cũng bị bán ra do lo ngại giá dầu đẩy lạm phát lên cao và chi tiêu công tiếp tục mở rộng.
Tại Anh, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đã lên mức cao nhất kể từ năm 2008, trong khi lợi suất kỳ hạn 30 năm chạm đỉnh từ năm 1998. Lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 10 năm đạt mức cao nhất kể từ năm 2011, còn lợi suất cùng kỳ hạn của Mỹ lên cao nhất từ tháng 1/2025.
Nhà đầu tư thường so sánh lợi suất trái phiếu giữa các quốc gia. Vì vậy, khi trái phiếu kho bạc Mỹ mang lại mức sinh lời cao hơn, trái phiếu Nhật Bản ở mức lợi suất hiện tại sẽ trở nên kém hấp dẫn. Giá trái phiếu Nhật khi đó chịu áp lực giảm, đẩy lợi suất đi lên.
Áp lực đối với thị trường trái phiếu toàn cầu có thể chưa sớm chấm dứt. Nhà đầu tư đang tăng đặt cược rằng một số ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục nâng lãi suất hoặc trì hoãn kế hoạch cắt giảm trong năm nay. Điều này có thể khiến giá trái phiếu tiếp tục chịu sức ép và chi phí đi vay trên toàn cầu duy trì ở mức cao./.
Nguồn tham khảo: Bloomberg