Vì sao người học giỏi thường không thành công vượt trội?
Mình có một người bạn từng nói với mình rằng: Tất cả những bạn học rất giỏi mà bạn ấy biết sau này đều không quá thành công. Vậy điều này đúng hay sai?
Có một sự thật (mà những bạn học giỏi không thích nghe) đó là những người học giỏi nhất lớp không phải lúc nào cũng trở thành những người thành công nhất sau này.
Nhưng điều đó không có nghĩa học giỏi là vô ích. Vấn đề nằm ở chỗ học giỏi và thành công vượt trội là hai cuộc chơi khác nhau hoàn toàn.
Người học giỏi thường có nhiều lựa chọn an toàn hơn những người học khá hay học kém. Họ có thể vào trường tốt, tìm công việc tốt, trở thành bác sĩ, kỹ sư, luật sư, chuyên gia tài chính…
Những con đường này có xác suất thành công cao và rủi ro thấp. Vì đã có một 'lối đi an toàn", họ thường có ít lý do hơn để đánh cược tất cả vào những con đường rủi ro chưa biết kết quả.
Ngược lại, những người học không quá giỏi đôi khi không có nhiều lựa chọn an toàn để mất. Và chính điều đó có thể đẩy họ vào những con đường mạo hiểm hơn: khởi nghiệp, kinh doanh, nghệ thuật, ca sĩ, diễn viên, đầu tư… Đây là những trò chơi dạng "high risk, high return". Nếu thắng, kết quả có thể cực kỳ lớn; nếu thua, phần lớn sẽ biến mất khỏi câu chuyện.
Đây cũng là lý do chúng ta dễ bị đánh lừa bởi survivorship bias. Hàng nghìn người khởi nghiệp thất bại thì chẳng ai biết tên. Nhưng một người thành công trở thành tỷ phú sẽ xuất hiện trên báo chí, viết sách và kể về việc họ đã dám bỏ công việc ổn định, dám bỏ con đường thẳng thông thường để theo đuổi ước mơ.
Nhìn vào họ, những người sống sót, chúng ta dễ tưởng rằng cứ dám liều thì sẽ có ngày thành công. Nhưng sự thật là phần lớn những người chọn con đường rủi ro đều thất bại. Hàng ngàn người theo đuổi làm ca sĩ nhiều năm mà không ai biết đến, hàng ngàn startup biến mất sau 2-3 năm, hàng ngàn người đầu tư thua lỗ cháy tài khoản trên sàn chứng khoán.
Vì vậy, người học giỏi không hề "thất bại".
Họ thường có một cuộc sống khá tốt, thậm chí tốt hơn mức trung bình rất nhiều. Chỉ là họ ít xuất hiện trong những câu chuyện về thành công phi thường. Một người có thu nhập tốt, công việc ổn định và gia đình hạnh phúc có thể không trở thành tỷ phú nhưng thực sự họ đang sống một cuộc đời rất thành công.
Nhưng nếu mục tiêu là thành công vượt trội, chỉ học giỏi có lẽ chưa đủ. Bạn phải bước vào những trò chơi có payoff rất lớn, chấp nhận rủi ro, thất bại nhiều lần và quan trọng nhất là... phải gặp may mắn.
Ở top phía đuôi của phổ phân phối, thành công không chỉ cần năng lực. Nó cần skill + risk + persistence + luck. Bạn có thể rất giỏi nhưng sai thời điểm. Bạn có thể rất trì nhưng lại không gặp may mắn. Bạn có thể gặp may mắn nhưng lại không đủ skill để nhân nó lên...
Vì thế, học giỏi + chăm chỉ sẽ giúp bạn có một cái lưới an toàn. Còn để tạo ra một kết quả phi thường, bạn phải đủ can đảm bước ra khỏi cái lưới ấy, tiếp tục nỗ lực chăm chỉ và chờ đợi may mắn.
Vì chỉ có may mắn mới mang bạn đến phần đuôi rực rỡ của phổ phân phối mà thôi!