Pin lưu trữ trở thành 'vũ khí chiến lược' của Trung Quốc, vì sao?

Trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) khiến nhu cầu điện tăng vọt trên toàn cầu, Trung Quốc đang đặt cược vào một công nghệ ít được chú ý nhưng mang ý nghĩa chiến lược: Hệ thống pin lưu trữ năng lượng quy mô lớn.

Chỉ trong vòng 5 năm, Bắc Kinh đã xây dựng mạng lưới pin lưu trữ có tổng công suất đủ để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của cả bang Texas và California (Mỹ) trong những ngày cao điểm mùa hè.

Và đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Các hệ thống pin, thường được lắp đặt trong những mô-đun có kích thước tương đương container, có nhiệm vụ tích trữ lượng điện dư thừa từ các trang trại điện mặt trời và điện gió vào thời điểm sản lượng cao, sau đó xả điện khi nhu cầu tăng hoặc nguồn phát suy giảm.

Công nghệ này được xem là chìa khóa để khắc phục nhược điểm lớn nhất của năng lượng tái tạo là tính gián đoạn.

Cách đây 5 năm, tổng công suất pin lưu trữ của Trung Quốc chưa đến 4 GW - con số gần như không đáng kể so với quy mô hệ thống điện nước này.

Đến hết quý 1/2026, công suất lưu trữ phi truyền thống, chủ yếu là pin, đã tăng lên khoảng 155 GW. Nhờ sự hỗ trợ của các hệ thống lưu trữ, điện mặt trời và điện gió hiện đóng góp khoảng 22% tổng sản lượng điện của Trung Quốc. Dù vậy, than đá vẫn chiếm hơn một nửa cơ cấu phát điện.

Tháng 6 vừa qua, Bắc Kinh tiếp tục đặt mục tiêu nâng con số này lên 300 GW vào năm 2030. Chính phủ Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030, các nguồn năng lượng phi hóa thạch sẽ trở thành nguồn phát điện chủ đạo. Đồng thời, mọi trung tâm dữ liệu mới phải sử dụng tối thiểu 80% điện năng từ nguồn tái tạo.

Từ cuối những năm 2010, nhiều chính quyền địa phương tại Trung Quốc bắt đầu yêu cầu các dự án điện gió và điện mặt trời phải đi kèm hệ thống lưu trữ.

Chính sách này đã kéo hàng nghìn doanh nghiệp tham gia thị trường, góp phần kéo giảm mạnh chi phí sản xuất. Tuy nhiên, cạnh tranh khốc liệt cũng khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ, thậm chí đứng trước nguy cơ phá sản.

Tháng 9 năm ngoái, ông Robin Zeng - nhà sáng lập CATL, nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới - đã chỉ trích tình trạng "cạnh tranh giá mang tính hủy diệt", cho rằng nhiều doanh nghiệp buộc phải cắt giảm tiêu chuẩn chất lượng để tồn tại.

Theo các nguồn tin am hiểu hoạt động của CATL, mảng pin lưu trữ năng lượng dự kiến sẽ đóng góp khoảng 50% doanh thu toàn cầu của hãng vào năm 2030, tăng mạnh so với mức 15% trong năm 2025.

Vị thế của Mỹ

Sau Trung Quốc, Mỹ hiện là thị trường lưu trữ năng lượng lớn thứ hai thế giới với khoảng 57 GW tính đến cuối năm 2025. Theo Wood Mackenzie, công suất này có thể đạt khoảng 200 GW trong vòng 5 năm tới.

Nhiều bang như California và New York đã đặt mục tiêu mở rộng hệ thống lưu trữ. Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) năm 2022 cũng mở rộng các ưu đãi thuế dành cho các dự án đầu tư pin lưu trữ.

Tuy nhiên, Washington vẫn đối mặt với bài toán lớn khi chuỗi cung ứng pin lưu trữ gần như nằm trong tay Trung Quốc.

Các doanh nghiệp Trung Quốc kiểm soát phần lớn khâu chế biến nguyên liệu quan trọng như lithium, coban và than chì, đồng thời thống trị thị trường pin và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Kể từ năm 2023, Bắc Kinh cũng đã siết chặt xuất khẩu một số vật liệu và công nghệ pin tiên tiến trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị với Mỹ gia tăng.

Theo Benchmark Mineral Intelligence, trong quý 1/2026, cả 10 nhà cung cấp hệ thống pin lưu trữ lớn nhất thế giới đều là doanh nghiệp Trung Quốc, nắm giữ khoảng 90% thị phần toàn cầu.

Riêng tại Mỹ, hơn 90% các hệ thống pin lưu trữ được lắp đặt trong năm 2025 sử dụng cell pin sản xuất tại Trung Quốc.

Ngay cả Tesla - doanh nghiệp dẫn đầu thị trường hệ thống lưu trữ tại Mỹ - cũng phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng Trung Quốc. Nhà máy Tesla tại Thượng Hải sản xuất các hệ thống lưu trữ Megapack cho thị trường ngoài nước Mỹ, sử dụng cell pin và linh kiện từ CATL cùng nhiều nhà cung cấp Trung Quốc khác.

Trong khi đó, Ford cũng đã ký thỏa thuận cấp phép công nghệ với CATL để sản xuất các sản phẩm lưu trữ năng lượng tại Mỹ.

Theo bà Iola Hughes, Giám đốc nghiên cứu của Benchmark Mineral Intelligence, các doanh nghiệp Trung Quốc đã sớm làm chủ công nghệ pin lithium sắt phosphate (LFP) - dòng pin sử dụng nguyên liệu chi phí thấp, có độ an toàn cao và đặc biệt phù hợp cho các hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn.

"Một khi xét về hiệu quả kinh tế, đây gần như là lựa chọn hiển nhiên đối với mọi thị trường trên thế giới", bà nhận định.

Mỹ hiện đang thúc đẩy xây dựng năng lực sản xuất trong nước với sự hỗ trợ của các doanh nghiệp đồng minh như LG Energy Solution và Samsung SDI của Hàn Quốc.

Trong khi đó, các mức thuế do Tổng thống Donald Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc đã làm suy giảm đáng kể lợi thế về chi phí của pin "Made in China". Theo đạo luật One Big Beautiful Bill Act được Quốc hội Mỹ thông qua năm ngoái, các dự án lưu trữ sử dụng linh kiện từ nhà cung cấp Trung Quốc sẽ không được hưởng ưu đãi thuế./. 

Nguồn tham khảo: WSJ