Xuất khẩu đất hiếm Trung Quốc sang Nhật Bản lao dốc 80%

Xuất khẩu đất hiếm Trung Quốc sang Nhật Bản giai đoạn tháng 3-4/2026 đã giảm hơn 80% so với cùng kỳ năm trước, buộc nhiều doanh nghiệp Nhật phải gấp rút tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Australia, Ấn Độ và các thị trường khác.

Trung Quốc đã siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với 7 nguyên tố đất hiếm từ tháng 1/2026 theo quy định về hàng hóa lưỡng dụng (có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự). Hiện quốc gia này chiếm khoảng 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu và kiểm soát tới 90% công suất chế biến, tinh luyện của ngành công nghiệp này.

Dựa trên dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, Nikkei đã phân tích lượng xuất khẩu của 7 nguyên tố đất hiếm nằm trong diện kiểm soát, bao gồm dysprosium và terbium. Trước đó, Bộ Thương mại Trung Quốc đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu đối với nhóm nguyên tố này từ tháng 4/2025.

Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4, xuất khẩu 7 nguyên tố đất hiếm nói trên giảm 34% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, mức suy giảm trở nên nghiêm trọng hơn trong tháng 3 và tháng 4, lần lượt giảm 88% và 82%.

Đáng chú ý, xuất khẩu dysprosium và terbium – hai nguyên tố quan trọng được sử dụng trong nam châm cho động cơ xe điện – đã giảm xuống bằng 0 kể từ đầu năm nay.

Trong khi đó, xuất khẩu yttrium trong bốn tháng đầu năm giảm hơn 90%. Đây là nguyên liệu thiết yếu trong các thiết bị y tế sử dụng laser, máy móc sản xuất chip bán dẫn, cũng như các ngành hàng không và vũ trụ.

Không chỉ nguyên liệu thô, các sản phẩm nam châm sử dụng đất hiếm nằm trong diện kiểm soát cũng gặp khó khăn trong hoạt động xuất khẩu. Một lãnh đạo doanh nghiệp Nhật Bản cho biết "gần như không có giấy phép xuất khẩu nào được cấp cho các loại nam châm hiệu suất cao chứa dysprosium".

Trước áp lực nguồn cung, các doanh nghiệp Nhật Bản đang tích cực tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Công ty JX Advanced Metals đã đầu tư vào các mỏ khoáng sản tại Australia, nơi được đánh giá sở hữu trữ lượng đất hiếm tiềm năng lớn. Trong khi đó, Proterial đang xem xét xây dựng nhà máy sản xuất nam châm neodymium không sử dụng đất hiếm.

Australia hiện là quốc gia sản xuất đất hiếm lớn thứ ba thế giới, còn India đứng thứ sáu.

Tái chế cũng đang nổi lên như một giải pháp thay thế. Gần đây, Mitsubishi Materials đã quyết định đầu tư vào một doanh nghiệp Mỹ sở hữu công nghệ tái chế đất hiếm.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm nguồn thay thế không hề dễ dàng.

Một lãnh đạo của tập đoàn sản xuất lớn tại Nhật Bản cảnh báo rằng nếu tình trạng hiện nay kéo dài, hoạt động sản xuất trong nước có thể bị gián đoạn nghiêm trọng, thậm chí nhiều nhà máy sẽ phải dừng hoạt động do thiếu nguyên liệu.

Chính phủ Nhật Bản hiện theo dõi sát sao khả năng các doanh nghiệp trong nước chuyển hoạt động sản xuất sang Trung Quốc nhằm đảm bảo nguồn cung đất hiếm.

Nỗi lo này không phải không có cơ sở. Năm 2010, khi quan hệ song phương căng thẳng sau vụ va chạm tàu thuyền gần quần đảo Senkaku Islands do Nhật Bản kiểm soát, Trung Quốc từng đình chỉ xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản.

Sau đó, nhiều nhà sản xuất nam châm của Nhật đã chuyển một phần hoạt động sang Trung Quốc, động thái được cho là góp phần thúc đẩy sự trỗi dậy của ngành sản xuất nam châm Trung Quốc trong những năm tiếp theo./. 

Nguồn tham khảo: Nikkei Asia