Năm 2025, ngành ngân hàng Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ khi hàng loạt quy định mới bắt đầu có hiệu lực, tạo ra những thay đổi căn bản về quản trị rủi ro, xử lý nợ, cấu trúc vốn và công nghệ tài chính.
Từ hành lang pháp lý tiến tới chuẩn Basel III đến việc “khai tử” thẻ từ, những thay đổi này đang tái định hình cách ngân hàng hoạt động và phục vụ khách hàng.
Thắt chặt chuẩn vốn, hướng đến Basel III
Một trong những thay đổi trọng yếu là Thông tư 14 có hiệu lực từ ngày 15/9/2025, đặt ra yêu cầu khắt khe hơn đối với tỷ lệ an toàn vốn. Đây được xem là bước tiến quan trọng đưa hệ thống ngân hàng Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, cụ thể là Basel III.
Thông tư không chỉ làm rõ các tỷ lệ vốn cấp 1, vốn lõi, vốn tối thiểu mà còn bổ sung quy định về bộ đệm vốn, trong đó có bộ đệm bảo toàn vốn, phản chu kỳ và cho các ngân hàng có vai trò hệ thống.
Sự thay đổi này không chỉ mang tính kỹ thuật. Với các ngân hàng có hệ số CAR thấp, áp lực nâng vốn sẽ là không nhỏ nếu muốn đáp ứng đúng lộ trình.
Ngược lại, những tổ chức có nền tảng vốn dày, dư địa tăng trưởng sẽ rộng mở hơn – đặc biệt nếu cơ chế cấp room tín dụng trong tương lai được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn dựa trên năng lực vốn.
Nhìn rộng hơn, việc tiệm cận Basel III không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro tốt hơn mà còn giúp củng cố niềm tin thị trường trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với những bất định kinh tế - tài chính ngày càng phức tạp.
Xử lý tài sản bảo đảm: Từ khung pháp lý đến hành động cụ thể
Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025 đã có bước tiến quan trọng khi lần đầu tiên luật hóa quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Quyền này được thiết lập rõ ràng trên cơ sở thỏa thuận giữa khách hàng và ngân hàng, đồng thời bảo vệ cả quyền lợi người vay thông qua những quy định giới hạn việc kê biên, cũng như cơ chế hoàn trả tài sản là vật chứng trong các vụ án hình sự.
Đi kèm đó là Nghị định 304, có hiệu lực từ 1/12/2025, quy định chặt chẽ điều kiện thu giữ tài sản bảo đảm đối với nợ xấu. Trong trường hợp tài sản là chỗ ở duy nhất hay công cụ lao động thiết yếu, bên nhận bảo đảm buộc phải trích khoản tiền hỗ trợ cho bên đi vay, đảm bảo hài hòa giữa xử lý tài chính và an sinh xã hội.
Tổ hợp các quy định mới tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho việc xử lý nợ xấu, thúc đẩy hoạt động cho vay, đồng thời nâng cao kỷ luật tín dụng mà không gây tác động tiêu cực đến đời sống dân sinh.
Ngân hàng Nhà nước “cầm trịch” hỗ trợ đặc biệt
Một trong những điểm đáng chú ý khác là việc phân quyền cho Ngân hàng Nhà nước được quyết định cho vay đặc biệt không tài sản bảo đảm, lãi suất 0%/năm.
Nếu trước đây, quyết định này thuộc thẩm quyền Thủ tướng, thì từ 15/10/2025, Thống đốc NHNN sẽ có thể can thiệp kịp thời vào hệ thống khi một tổ chức tín dụng gặp khó khăn thanh khoản hoặc cần hỗ trợ khẩn cấp.
Sự thay đổi này giúp gia tăng tính linh hoạt trong điều hành, đồng thời phản ánh vai trò trung tâm của NHNN trong đảm bảo ổn định hệ thống tài chính – ngân hàng trong những thời điểm then chốt.
Tái cấu trúc hệ thống ngân hàng và chính sách hỗ trợ đi kèm
Thông tư mới ban hành vào tháng 10/2025 đã mở ra cơ chế hỗ trợ thiết thực cho các ngân hàng tham gia tái cấu trúc hệ thống.
Theo đó, các tổ chức tín dụng nhận chuyển giao bắt buộc hoặc hỗ trợ ngân hàng yếu kém sẽ được giảm 50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc – một nguồn lực đáng kể giúp giảm áp lực thanh khoản, tạo dư địa xử lý nợ và duy trì tăng trưởng tín dụng.
Đáng chú ý, loạt thương vụ chuyển giao bắt buộc đã hoàn tất: Vietcombank nhận CBBank (đổi tên thành VCBNeo), HDBank nhận DongABank (trở thành Vikki Bank), MB tiếp nhận OceanBank (chuyển thành MBV), và GPBank được VPBank tiếp nhận.
Những thương vụ này không chỉ là các bước kỹ thuật tái cấu trúc mà còn là minh chứng cho cam kết đồng hành tái thiết của các ngân hàng lớn đối với hệ thống.
Thị trường vàng “mở khóa”, ví điện tử được công nhận
Một thay đổi lớn khác trong chính sách tài chính là việc xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng.
Nghị định 232, có hiệu lực từ 10/10/2025, cho phép doanh nghiệp và ngân hàng đủ điều kiện được sản xuất vàng miếng, mở ra khả năng tái cấu trúc nguồn cung – cầu thị trường vàng vốn lâu nay bị siết chặt.
Song hành với đó, Thông tư 40/2024 đã công nhận ví điện tử là phương thức thanh toán chính thức, có giá trị như tài khoản ngân hàng hay tiền mặt.
Từ 1/7/2025, các giao dịch giữa ví với ngân hàng hay giữa các ví với nhau được mở rộng, nâng cao tính linh hoạt cho người tiêu dùng và doanh nghiệp trong môi trường thanh toán số.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và kiểm soát an toàn hệ thống
Năm 2025 cũng là thời hạn cuối cùng để toàn bộ hệ thống ngân hàng ngừng sử dụng thẻ từ, hoàn tất chuyển đổi sang thẻ chip nội địa. Kể từ 1/7/2025, các thẻ từ sẽ không còn thực hiện được các giao dịch ngân hàng – từ ATM đến POS – nhằm giảm thiểu rủi ro giả mạo, nâng cao an toàn hệ thống thanh toán.
Ở một hướng khác, các ngân hàng cũng phải hoàn tất việc cập nhật sinh trắc học đối với khách hàng tổ chức, như quy định tại Thông tư 17. Đây là điều kiện bắt buộc để tiếp tục giao dịch điện tử, đồng thời giúp gia tăng độ xác thực và hạn chế gian lận trong môi trường số.
Ngoài ra, Nghị định 94/2025 về cơ chế thử nghiệm Fintech có kiểm soát cũng mở đường cho các mô hình kinh doanh mới như cho vay ngang hàng, chia sẻ dữ liệu mở, chấm điểm tín dụng,... Hoạt động thử nghiệm tối đa trong 2 năm sẽ giúp các tổ chức đánh giá hiệu quả mô hình, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn để cơ quan quản lý xây dựng khung pháp lý phù hợp, giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng./.
