Lợi suất trái phiếu 3% và bài toán chi tiêu của Nhật Bản

Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 10 năm vừa chạm 3% lần đầu tiên trong 30 năm. Mặt bằng lãi suất dài hạn tăng đang đặt doanh nghiệp, hộ gia đình và Chính phủ Nhật Bản trước những lựa chọn khó khăn hơn khi chi phí vốn ngày càng đắt đỏ.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chạm 3% ngày 1/9, mức cao nhất trong 30 năm. (Ảnh: Kazuho Fujiwara)

“Khoá” lãi suất

Các doanh nghiệp Nhật Bản đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược tài chính từ trước để chuẩn bị cho sự kết thúc của thời kỳ lãi suất thấp kéo dài.

“Khoảng từ năm 2023, trước dự báo lãi suất sẽ tăng, chúng tôi đã chuyển các khoản vay từ lãi suất thả nổi sang lãi suất cố định”, ông Hideki Somemiya, Giám đốc tài chính của nhà sản xuất vật liệu Resonac Holdings, cho biết.

Hiện khoảng 90% dư nợ của Resonac áp dụng lãi suất cố định, giúp doanh nghiệp hạn chế mức tăng chi phí tài chính khi mặt bằng lãi suất đi lên.

Seiko Group cũng kéo dài kỳ hạn vay, tăng tỷ trọng nợ lãi suất cố định và giảm dư nợ chịu lãi. Trong khi đó, Sumitomo Corp. dự kiến bù đắp chi phí đầu vào và huy động vốn tăng bằng cách nâng giá bán.

Dù chi phí vốn đi lên, các doanh nghiệp Nhật Bản vẫn duy trì đầu tư vào nhà máy, thiết bị và hoạt động nghiên cứu, phát triển.

Theo JPMorgan Securities Japan, khả năng sinh lời của doanh nghiệp đã được cải thiện, một phần nhờ chuyển chi phí tăng sang giá bán. Thị trường chứng khoán Nhật Bản cũng khó bước vào xu hướng giảm chỉ vì lãi suất tăng, ít nhất cho đến khi lợi suất dài hạn lên khoảng 4%.

Xu hướng vay nợ của doanh nghiệp Nhật Bản (2010–2024) (Đồ hoạ: Nikkei Asia)

Ngân hàng hưởng lợi từ biên lãi ròng

Lãi suất tăng nhìn chung có lợi cho hoạt động kinh doanh cốt lõi của các ngân hàng. Chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động được nới rộng, qua đó cải thiện thu nhập lãi.

Trong quý 2/2026, biên lãi từ hoạt động trong nước của ba ngân hàng lớn nhất Nhật Bản đạt bình quân 1,23%, tăng 0,23 điểm phần trăm so với cùng kỳ và cao nhất trong 14 năm nếu xét riêng giai đoạn này.

Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp vẫn ổn định. Các công ty lớn cũng có đủ năng lực tài chính để hấp thụ phần chi phí tăng thêm, ngay cả khi ngân hàng điều chỉnh lãi suất cho vay theo thị trường.

Tuy nhiên, lãi suất tăng đồng nghĩa giá trái phiếu chính phủ giảm, khiến các ngân hàng ghi nhận khoản lỗ chưa thực hiện đối với danh mục đang nắm giữ.

Theo Hiệp hội Ngân hàng Khu vực Nhật Bản, tổng lỗ chưa thực hiện từ trái phiếu tại các ngân hàng khu vực lớn đạt 3.300 tỷ yen, tương đương 20,6 tỷ USD, vào cuối tháng 3/2026. Con số này tăng 40% so với một năm trước.

Xu hướng lãi suất vay mới ở Nhật Bản (Đồ hoạ: Nikkei Asia)

Chính phủ chịu áp lực trả nợ

Lãi suất tăng cũng gây khó cho kế hoạch chi tiêu của Thủ tướng Sanae Takaichi. Chi phí trả lãi nợ công lớn hơn sẽ thu hẹp nguồn lực dành cho giảm thuế, đầu tư thúc đẩy tăng trưởng và các chương trình khác.

Khi Chính phủ Takaichi nhậm chức vào tháng 10/2025, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm mới phát hành ở mức 1,6%. Chưa đầy một năm sau, lợi suất đã tăng lên 3%.

Trong năm tài khóa 2026, lãi suất thị trường đã chạm mức giả định mà Chính phủ dùng để lập ngân sách. Đây là năm thứ hai liên tiếp xảy ra tình trạng này.

Trước đây, Chính phủ thường lập dự toán chi phí trả lãi dựa trên mức lãi suất cao hơn thực tế. Phần ngân sách không sử dụng hết có thể được chuyển sang tài trợ cho ngân sách bổ sung hoặc các gói chi tiêu khác. Khi lãi suất thị trường tăng vượt mức dự toán, nguồn tiền dư này sẽ thu hẹp.

Đối với dự toán năm tài khóa 2027, Bộ Tài chính Nhật Bản đã nâng lãi suất giả định lên 3,8%. Chi phí trả lãi dự kiến đạt 16.600 tỷ yen, tăng 27% so với dự toán ban đầu của năm tài khóa 2026.

Tổng chi phí trả nợ, gồm cả tiền lãi và phần gốc đến hạn, được dự báo lập kỷ lục 36.600 tỷ yen. Con số này cao hơn khoản ngân sách 33.700 tỷ yen được đề xuất cho lương hưu, y tế và các chương trình an sinh xã hội.

Chi phí trả nợ, an sinh xã hội và quốc phòng cùng tăng sẽ thu hẹp dư địa cho các kế hoạch đầu tư tăng trưởng và giảm thuế tiêu dùng.

Bà Takaichi khẳng định kế hoạch giảm thuế tiêu dùng sẽ không được tài trợ bằng trái phiếu bù đắp thâm hụt. Chính phủ dự kiến giữ lượng trái phiếu phát hành mới trong năm tài khóa 2027 ở khoảng 40.000 tỷ yen nhằm duy trì niềm tin của thị trường.

Lãi vay mua nhà có thể lên 4%

Với các hộ gia đình, tác động rõ nhất nằm ở chi phí vay mua nhà.

Flat 35, chương trình cho vay mua nhà lãi suất cố định phổ biến tại Nhật Bản, áp dụng mức lãi suất 3,46% trong tháng 9/2026. Nếu lãi suất dài hạn duy trì quanh vùng 3%, lãi suất của chương trình này có thể tăng lên khoảng 4%.

Thông thường, người vay có xu hướng chọn lãi suất cố định khi dự báo lãi suất tăng. Tuy nhiên, lãi suất vay mua nhà cố định tại Nhật Bản hiện cao hơn lãi suất thả nổi khoảng 2 điểm phần trăm.

Vì vậy, lãi suất thả nổi vẫn có thể hấp dẫn nếu mặt bằng lãi suất giảm trở lại trong dài hạn. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị người chọn phương án này chỉ nên vay tối đa tương đương 5 lần thu nhập hằng năm để hạn chế rủi ro lãi suất tăng mạnh./. 

Nguồn tham khảo: Nikkei Asia