AI đe dọa “cỗ máy” xuất khẩu phần mềm và tầng lớp trung lưu Ấn Độ

Trong suốt hơn ba thập kỷ, ngành xuất khẩu phần mềm đã trở thành “tấm vé đổi đời” của hàng triệu gia đình trung lưu tại Ấn Độ. Nhưng làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến mô hình tăng trưởng từng tạo nên kỳ tích kinh tế này đối mặt nguy cơ bị đảo lộn.

AI đe dọa “cỗ máy” xuất khẩu phần mềm và tầng lớp trung lưu Ấn Độ

Ông Rajdeep Palchowdhury, kỹ sư phần mềm 44 tuổi tại Kolkata, nhớ lại vào thập niên 1990, gần như mọi gia đình Ấn Độ đều muốn con theo ngành công nghệ. Dù yêu thích kinh tế học, ông vẫn học máy tính vì tin rằng phần mềm là con đường ổn định nhất để vươn lên.

Niềm tin đó từng được củng cố bởi sự bùng nổ của các tập đoàn như Tata Consultancy Services (TCS) và Infosys. Những doanh nghiệp này mang đến mức lương cao, văn phòng hiện đại, cơ hội làm việc ở nước ngoài và tạo hy vọng rằng chỉ cần sở hữu bằng kỹ sư, tầng lớp trung lưu có thể đổi đời.

Tuy nhiên, AI đang làm lung lay mô hình kinh doanh cốt lõi của ngành công nghệ Ấn Độ. Các công việc từng sử dụng lượng lớn nhân sự như viết mã, kiểm thử phần mềm hay vận hành hạ tầng đang được tự động hóa nhanh chóng. Trong khi đó, khách hàng ngày càng ưu tiên hiệu quả đầu ra thay vì trả phí theo số giờ lao động.

Ông Francisco D’Souza, cựu CEO Cognizant, nhận định các doanh nghiệp sẽ khó mở rộng nếu vẫn tính phí theo giờ trong bối cảnh AI giúp thời gian hoàn thành công việc giảm một nửa.

Lãnh đạo các công ty công nghệ lớn của Ấn Độ cũng bắt đầu thừa nhận tác động ngày càng rõ rệt của AI.

Tăng trưởng doanh thu của TCS và Infosys -2 tập đoàn công nghệ thông tin hàng đầu của Ấn Độ (Đồ họa: Nikkei Asia)

CEO TCS, ông K. Krithivasan, cho biết một số nguồn doanh thu truyền thống đang “dần thu hẹp”, dù các hợp đồng liên quan tới AI có thể bù đắp phần nào. Trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2026, TCS ghi nhận doanh thu 30 tỷ USD, giảm 2,4% theo tỷ giá cố định.

Tại Infosys, doanh thu năm tài khóa 2026 tăng 3,1% lên 20,1 tỷ USD, thấp hơn mức tăng 4,2% của năm tài khóa trước. CEO Salil Parekh cho biết AI đang tạo áp lực lên các mảng dịch vụ truyền thống, nơi các mô hình AI nền tảng và công cụ tự động hóa hoạt động ngày càng hiệu quả.

Trong khi đó, CEO HCL Technologies C. Vijayakumar cảnh báo khoảng 40% ngành công nghệ có nguy cơ bị AI “phá vỡ”, với tốc độ suy giảm kép hàng năm (CAGR) khoảng 3%-5% trong vài năm tới. Đây chủ yếu là các mảng truyền thống như hỗ trợ phát triển ứng dụng, vận hành hạ tầng và chăm sóc khách hàng.

Ngược lại, khoảng 55% thị trường có thể hưởng lợi từ AI, bao gồm dữ liệu, an ninh mạng và điện toán đám mây, với tốc độ tăng trưởng trên 10%.

Theo các nhà phân tích, ngành phần mềm Ấn Độ đang rơi vào “vùng nhiễu động”, dù phần lớn doanh nghiệp vẫn có khả năng phục hồi.

Ông Jimit Arora, CEO công ty nghiên cứu Everest Group, cho rằng lo ngại hiện nay đang bị phóng đại. Vị chuyên gia nhận định mỗi chu kỳ công nghệ - đều tạo ra kỳ vọng quá mức về năng suất - trước khi thị trường nhận ra rằng giá trị không chỉ đến từ công nghệ, mà còn phụ thuộc vào việc tái cấu trúc quy trình kinh doanh.

Trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2026, lực lượng lao động của TCS giảm 3,9%, trong khi Infosys chỉ tăng 1,6%, thấp hơn mức tăng 2% của năm trước.

Tăng trưởng nhân sự TCS và Infosys (Đồ họa: Nikkei Asia)

Theo Bernstein, lực lượng lao động công nghệ của Ấn Độ tăng từ 5,4 triệu người trong năm tài khóa 2023 lên 5,8 triệu người vào tháng 3/2025. Tuy nhiên, tổng số nhân sự tại 20 công ty phần mềm lớn nhất gần như đi ngang ở mức 1,9 triệu người.

Ông Phil Fersht, CEO HFS Research, nhận định AI đang “phá hủy cấu trúc” mô hình nhân sự hình kim tự tháp, vốn phụ thuộc vào số lượng lớn nhân viên cấp thấp. Thay vào đó, ngành công nghệ đang chuyển sang mô hình “kim cương”, với ít nhân sự "junior" hơn nhưng cần nhiều quản lý trung cấp am hiểu AI, có khả năng giám sát quy trình tự động và kết nối yêu cầu kinh doanh với vận hành thực tế.

“Theo thời gian, không chỉ tầng đáy mà cả tầng nhân sự trung cấp cũng sẽ bị thu hẹp”, ông Fersht cảnh báo.

Sự chuyển đổi này tạo áp lực lớn lên thị trường lao động Ấn Độ. Theo Bernstein, khoảng 6 triệu lao động công nghệ hiện chiếm 7,5% lực lượng lao động văn phòng của nước này. Trong khi đó, gần 6.000 trường kỹ thuật vẫn liên tục đào tạo nhân lực để phục vụ “cơn sốt phần mềm”. Chỉ trong 5 năm tính đến tháng 3/2025, đã có 8,36 triệu sinh viên theo học các trường kỹ thuật tại Ấn Độ.

Theo báo cáo của Đại học Azim Premji công bố tháng 3, số cử nhân thất nghiệp tại Ấn Độ trong độ tuổi 20-29 đã tăng từ 4 triệu người năm 2011 lên 11 triệu người vào năm 2023. Tỷ trọng cử nhân trong nhóm thanh niên thất nghiệp cũng tăng mạnh từ 44% lên 67%.

Giới phân tích cảnh báo thị trường việc làm suy yếu có thể kéo giảm tiêu dùng nội địa - động lực then chốt của kinh tế Ấn Độ.

Ngành CNTT chiếm bao nhiêu phần trăm GDP Ấn Độ? (Đồ họa: Nikkei Asia)

Theo Bernstein, mức lương trung bình hàng năm tại 20 công ty công nghệ lớn nhất nước này vào khoảng 2 triệu rupee (tương đương khoảng 21.000 USD), cao hơn nhiều so với GDP bình quân đầu người chỉ khoảng 2.500 USD.

Các biện pháp kích cầu như cắt giảm GST, giảm thuế thu nhập và hạ lãi suất từng giúp thúc đẩy tiêu dùng, nhưng theo Mukherjea, hiệu ứng này có thể sớm biến mất khi giá nhiên liệu dự kiến tăng trở lại vào cuối tháng.

Giữa làn sóng bất định, Palchowdhury cho biết ông đã hoãn kế hoạch mua nhà lớn và không còn ép con trai 12 tuổi theo ngành công nghệ như thế hệ trước.

“Công nghệ và tài chính vẫn là những ngành trả lương cao nhất. Nhưng trong thế giới AI, không ai chắc các công việc hiện tại sẽ còn tồn tại theo cách cũ”, ông nói./. 

Nguồn: Nikkei Asia