Sau khi Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, Tổng thống Donald Trump liên tục nhấn mạnh rằng các tập đoàn dầu khí Mỹ sẽ nắm vai trò chủ đạo trong việc “tái thiết” ngành năng lượng Venezuela.
Tuy nhiên, câu chuyện dầu mỏ không chỉ là vấn đề song phương Mỹ – Venezuela. Châu Á, đặc biệt là Trung Quốc – khách hàng lớn nhất của dầu Venezuela – đang đứng trước những hệ lụy địa chính trị không hề nhỏ.
4 điểm cần biết về dầu mỏ Venezuela và Trung Quốc
Dưới đây là 4 điểm then chốt:
1. Venezuela có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới
Venezuela là một trong 5 quốc gia sáng lập OPEC, đồng thời nắm giữ trữ lượng dầu thô lớn nhất toàn cầu – hơn 300 tỷ thùng, tương đương gần 20% trữ lượng thế giới.
Thế nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: sản lượng hiện chỉ quanh 900.000 thùng/ngày, chưa bằng 1/3 mức đỉnh gần 3 triệu thùng/ngày hồi cuối thập niên 1990. Nguyên nhân là bởi đầu tư cạn kiệt, quản trị yếu kém và các lệnh trừng phạt kéo dài của Mỹ.
Từ năm 2019, PDVSA – tập đoàn dầu khí quốc doanh Venezuela – bị Mỹ đưa vào danh sách đen. Đến cuối năm ngoái, Washington thậm chí còn áp đặt phong tỏa hải quân với các tàu chở dầu bị trừng phạt, sau khi đưa chính quyền Maduro vào danh sách “tổ chức khủng bố nước ngoài”.
Venezuela chiếm gần 20% trữ lượng dầu thô của thế giới năm 2024 (Đồ họa: Nikkei Asia)
2. Trung Quốc là người mua dầu Venezuela lớn nhất
Trước đây, Mỹ từng là khách hàng số một của dầu Venezuela, nhờ hệ thống lọc dầu đủ khả năng xử lý dầu nặng. Tuy nhiên, sau các lệnh trừng phạt, Trung Quốc nhanh chóng thế chỗ.
Theo dữ liệu của Kpler, năm ngoái Trung Quốc nhập khoảng 395.000 thùng/ngày từ Venezuela, tăng mạnh so với mức 273.000 thùng/ngày năm 2024. Dầu Venezuela chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc.
Ấn Độ cũng từng là khách hàng đều đặn, nhưng lượng mua đã suy giảm trong những năm gần đây.
Đáng chú ý, Venezuela còn vận hành một “hạm đội ngầm” các tàu chở dầu có chủ sở hữu mờ ám, thường xuyên tắt thiết bị định vị để né giám sát, khiến điểm đến cuối cùng của dầu thô gần như không thể truy vết.
Trung Quốc là bên mua dầu Venezuela lớn nhất (Đồ họa: Nikkei Asia)
3. Hành động của Mỹ đe dọa trực diện lợi ích của Trung Quốc
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố thẳng thừng trên NBC rằng Washington sẽ không để ngành dầu mỏ Venezuela rơi vào tay bất kỳ quốc gia nào:
“Chúng tôi sẽ không cho phép dầu mỏ Venezuela bị kiểm soát bởi các đối thủ của Mỹ. Tại sao Trung Quốc cần dầu của họ? Tại sao Nga cần? Tại sao Iran cần? Chúng tôi sẽ không biến Tây Bán Cầu thành 'bàn đạp' cho các đối thủ chiến lược của Mỹ”
Bà Alicia Garcia-Herrero, Kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Natixis, cho rằng Trung Quốc đã trở thành trụ cột chiến lược của ngành dầu mỏ Venezuela từ giữa những năm 2000.
Quốc gia này đóng vai trò chủ nợ lớn nhất và là “phao cứu sinh” giúp Caracas chống chọi với cô lập kinh tế, siêu lạm phát và trừng phạt. Mối quan hệ này vận hành theo mô hình “dầu đổi nợ”.
Theo đó, PDVSA trả nợ cho Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) bằng các hợp đồng cung cấp dầu dài hạn với giá ưu đãi.
Theo bà Garcia-Herrero, hành động quân sự của Mỹ có thể dẫn tới nguy cơ tịch thu tài sản hoặc buộc đàm phán lại hợp đồng, dù việc xóa sổ hoàn toàn ảnh hưởng đã ăn sâu của Trung Quốc là điều không dễ.
4. Khôi phục sản lượng dầu Venezuela là bài toán cực đắt đỏ
Ông Trump khẳng định Mỹ sẽ “tái thiết toàn bộ hạ tầng dầu khí Venezuela”, nhưng cái giá không hề rẻ.
Theo công ty tư vấn và nghiên cứu năng lượng Rystad Energy, Venezuela cần khoảng 53 tỷ USD trong 15 năm tới chỉ để giữ sản lượng không tiếp tục suy giảm. Nếu muốn quay lại mốc 3 triệu thùng/ngày vào năm 2040, nước này phải rót thêm 8–9 tỷ USD mỗi năm từ 2026 đến 2040, ngoài khoản 53 tỷ USD nói trên.
Tuy nhiên, một số nhà phân tích đã đặt câu hỏi liệu việc đầu tư vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela có mang lại lợi ích kinh tế hay không.
Ông David Oxley, Kinh tế trưởng mảng hàng hóa và khí hậu tại Capital Economics, cảnh báo rằng cho đến khi việc chuyển giao chính trị tại Venezuela ổn định, các doanh nghiệp quốc tế chắc chắn sẽ e ngại đầu tư vào nơi đây.
Trong bối cảnh thị trường dầu toàn cầu đang dư cung, việc đổ hàng chục tỷ USD vào dầu nặng – chi phí khai thác cao của Venezuela là một canh bạc không mấy hấp dẫn về mặt kinh tế./.
Nguồn tham khảo: Nikkei Asia
