Venezuela giàu tài nguyên thế nào?

Mỹ sẽ điều quân đến Venezuela để bảo vệ dầu mỏ. Đó là thông điệp được Tổng thống Mỹ Donald Trump phát đi khi ông tuyên bố không loại trừ khả năng can thiệp quân sự vào quốc gia Nam Mỹ này.

Tuyên bố này đánh dấu việc Mỹ công khai đặt yếu tố tài nguyên vào trung tâm bàn cờ Venezuela, bên cạnh hai luận điểm quen thuộc: cáo buộc chính quyền Chavista có liên hệ với các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia, và tính chính danh gây tranh cãi của nhiệm kỳ Tổng thống Nicolás Maduro sau bầu cử năm 2024.

Lần này, dầu mỏ – và rộng hơn là kho tài nguyên chiến lược của Venezuela – được nêu đích danh như một lợi ích Mỹ cần “lấy lại”, trong bối cảnh các tranh chấp pháp lý trước đây giữa Caracas và các doanh nghiệp Mỹ, điển hình là vụ Exxon Mobil rút khỏi Venezuela năm 2007.

Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới

Venezuela hiện nắm giữ trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất toàn cầu, khoảng 303 tỷ thùng, cao gấp hơn năm lần so với Mỹ và vượt Saudi Arabia, Iran hay Canada. Phần lớn trữ lượng này tập trung tại Vành đai Orinoco – khu vực rộng khoảng 55.000 km² ở miền đông đất nước.

Tuy nhiên, “kho báu” này đi kèm nghịch lý lớn. Dầu Orinoco chủ yếu là dầu siêu nặng, có độ nhớt cao và hàm lượng lưu huỳnh lớn, đòi hỏi công nghệ khai thác phức tạp như bơm hơi nước, pha trộn với dầu nhẹ trước khi đưa ra thị trường. Chi phí cao khiến dầu Venezuela thường phải bán với mức chiết khấu sâu so với dầu nhẹ.

Hoạt động khai thác gần như nằm trong tay PDVSA, tập đoàn dầu khí quốc doanh, vốn bị bào mòn bởi thiếu đầu tư, quản trị yếu kém, chính trị hóa và các lệnh trừng phạt quốc tế kéo dài.

Hệ quả là dù sở hữu trữ lượng số một thế giới, kim ngạch xuất khẩu dầu năm 2023 chỉ đạt khoảng 4,05 tỷ USD, kém xa so với Saudi Arabia (181 tỷ USD), Mỹ (125 tỷ USD) hay Nga (122 tỷ USD), theo dữ liệu từ OEC.

Về địa chiến lược, Venezuela có vị trí tiếp giáp biển Caribe và Đại Tây Dương, từng là nguồn cung 1,5–2 triệu thùng/ngày cho Mỹ vào cuối thập niên 1990.

Việc xuất khẩu sang Mỹ gần như chấm dứt sau các lệnh trừng phạt từ năm 2017, buộc Venezuela xoay trục sang Trung Quốc, Ấn Độ và Cuba. Những nỗ lực phục hồi gần đây – chủ yếu nhờ giấy phép hạn chế dành cho Chevron – mới chỉ giúp sản lượng vượt 900.000 thùng/ngày vào tháng 9/2025, vẫn rất xa thời kỳ đỉnh cao.

Vàng, đất hiếm, cát đen

Ngoài dầu mỏ, Venezuela sở hữu một danh mục tài nguyên khoáng sản hiếm có. Quốc gia này có trữ lượng khí đốt đứng thứ 6 thế giới, quặng sắt xếp thứ 12 toàn cầu, bauxite thứ 15. Lượng vàng lớn nhất Mỹ Latinh, 

Đặc biệt, Venezuela còn nắm giữ các nguyên tố đất hiếm như coltan, thorium – vật liệu then chốt cho công nghệ cao, xe điện, quốc phòng và năng lượng tái tạo.

Trước đó, trong bối cảnh khủng hoảng dầu mỏ giai đoạn 2014–2015, chính quyền Nicolás Maduro chuyển hướng mạnh sang khai khoáng. 

Năm 2016, Vành đai Khai khoáng Orinoco được thành lập, chiếm khoảng 112.000 km² (12% lãnh thổ). Chính phủ Venezuela khẳng định Vành đai Khai khoáng Orinoco chứa hơn 8.000 tấn vàng, đủ để đưa Venezuela vào nhóm các quốc gia có trữ lượng vàng lớn nhất thế giới.

Chính quyền cũng đề cập khả năng khai thác tới một triệu carat kim cương, 12.000 tấn nickel, 35.000 tấn coltan và các mỏ đồng đáng kể.

Thực tế, sau gần một thập kỷ, khu vực này không trở thành cực tăng trưởng mà biến thành điểm nóng của tội phạm có tổ chức, tham nhũng chính trị – quân sự và buôn lậu xuyên biên giới. Khai thác mang tính tự phát, thiếu kiểm soát, gây suy thoái môi trường nghiêm trọng.

Theo các dự báo chính thức trong kế hoạch khai khoáng của chính phủ, khu vực này lẽ ra phải sản xuất 79 tấn vàng vào năm 2025. Transparency Venezuela  – tổ chức toàn cầu về chống tham nhũng, chi nhánh tại Venezuela – ước tính chỉ 14% giá trị khoáng sản năm 2024 được chuyển về Ngân hàng Trung ương, phần còn lại rơi vào tay các nhóm lợi ích và tổ chức tội phạm.

Trong mảng đất hiếm, năm 2023, Caracas tuyên bố cassiterite, nickel, rhodium, titanium và nhiều khoáng sản khác là tài nguyên chiến lược.

“Cát đen” – nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp công nghệ cao, hiện do Trung Quốc chi phối – nổi lên như một mặt trận cạnh tranh địa kinh tế mới.

Các điều tra báo chí cho thấy một phần lớn khoáng sản khai thác tại Guayana bị tuồn lậu sang Colombia, hợp thức hóa nguồn gốc trước khi đi vào chuỗi cung ứng toàn cầu do các công ty Trung Quốc kiểm soát.

(Nguồn tham khảo: El País, Al Jazeera, Reuters)