28.000 tỷ USD và công cuộc huy động vốn AI Trung Quốc

Con số 28.000 tỷ USD là tổng quy mô thị trường vốn Trung Quốc. Bắc Kinh đang tìm cách dẫn một phần nguồn vốn khổng lồ này vào ngành AI, thay cho mô hình chủ yếu dựa vào trợ cấp và đầu tư nhà nước.

Màn chào sàn của CXMT tại Thượng Hải hồi tháng 7 cho thấy rõ tham vọng mới của Bắc Kinh.

Chỉ trong vài giờ giao dịch, cổ phiếu hãng sản xuất chip nhớ này tăng hơn 500%, đưa CXMT trở thành doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục, vượt Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC). 

Đưa vốn tư nhân vào ngành công nghệ

Trong nhiều năm, Trung Quốc chủ yếu phát triển các ngành chiến lược bằng trợ cấp, ưu đãi thuế, tín dụng ngân hàng và vốn đầu tư từ khu vực nhà nước.

Cách tiếp cận này từng giúp nước này xây dựng những ngành có sức cạnh tranh toàn cầu, điển hình là xe điện. Tuy nhiên, AI đòi hỏi lượng vốn lớn hơn nhiều, trong khi khả năng hỗ trợ của ngân sách ngày càng bị hạn chế bởi tăng trưởng chậm lại và gánh nặng nợ của chính quyền địa phương.

Bắc Kinh vì vậy đang chuyển sang sử dụng thị trường vốn như một công cụ của chính sách công nghiệp. Các cơ quan quản lý đẩy nhanh quá trình niêm yết của doanh nghiệp chiến lược, mở rộng kênh phát hành trái phiếu và khuyến khích dòng vốn dài hạn đầu tư vào công nghệ.

Sự thay đổi này còn giúp Trung Quốc tiếp cận khoảng 26.000 tỷ USD tiền tiết kiệm của người dân, được Bloomberg đánh giá là nguồn tiết kiệm hộ gia đình lớn nhất thế giới. 

Trong hai năm qua, các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc huy động khoảng 217 tỷ USD thông qua IPO và phát hành trái phiếu. Với mỗi USD mà doanh nghiệp Trung Quốc gọi được, các đối thủ Mỹ huy động hơn 6 USD, dẫn đầu là Amazon và Alphabet.

Quay trở lại với CXMT, hãng chip nhớ này được xem là niềm hy vọng hàng đầu của Bắc Kinh trong việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài, và thu hẹp khoảng cách với Samsung Electronics, SK Hynix và Micron.

Trước khi IPO, CXMT được tham gia chương trình thẩm định sớm dành cho doanh nghiệp chiến lược, giúp xử lý vướng mắc trước khi chính thức nộp hồ sơ. Nhờ đó, công ty chỉ mất chưa đầy 8 tháng để lên sàn và huy động khoảng 9,8 tỷ USD.

Tuy nhiên, đợt chào bán cổ phiếu này cũng bộc lộ một nghịch lý.

Mức tăng khủng trong ngày đầu giao dịch cho thấy giá IPO thấp hơn nhiều so với mức nhà đầu tư sẵn sàng trả. Việc định giá thận trọng giúp giảm nguy cơ thua lỗ cho người mua cổ phiếu mới, nhưng đồng thời khiến CXMT thu về ít vốn hơn khả năng của thị trường.

Để so sánh, SK Hynix gần đây huy động 26,5 tỷ USD tại Mỹ, cao gần gấp ba lần số tiền CXMT thu được.

Tiền tiết kiệm của người dân chỉ chảy vào các ngành chiến lược nếu họ tin rằng những khoản đầu tư đó có khả năng sinh lời.

Khi cổ phiếu công nghệ Trung Quốc lao dốc ngay trước thời điểm CXMT chào sàn, cơ quan quản lý, các quỹ nhà nước và nhà đầu tư lớn đã nhanh chóng can thiệp để ổn định tâm lý thị trường.

Từ năm 2025, Trung Quốc cũng xây dựng một khuôn khổ hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ xuyên suốt các giai đoạn phát triển, kết hợp tín dụng ngân hàng, trái phiếu, thị trường cổ phiếu và nguồn vốn dài hạn. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, Ủy ban Quản lý Chứng khoán và Bộ Tài chính là những cơ quan tham gia chiến lược này.

Dòng tiền trên thị trường đang dịch chuyển theo định hướng của Bắc Kinh. Nhà đầu tư rút vốn khỏi bất động sản, tiêu dùng và một số lĩnh vực tăng trưởng truyền thống để chuyển sang chip và sản xuất công nghệ cao.

Chỉ số STAR 50, tập trung vào các doanh nghiệp công nghệ tại Thượng Hải, đã lập kỷ lục vào tháng 6 và tăng khoảng 30% từ đầu năm. Trong khi đó, chỉ số CSI 300 chỉ tăng 1,4%.

Sau CXMT, nhiều doanh nghiệp công nghệ khác cũng chuẩn bị lên sàn. Z.AI và MiniMax đang theo đuổi kế hoạch niêm yết cổ phiếu A sau khi có mặt tại Hong Kong. Moonshot AI, nhà phát triển mô hình Kimi K3, có thể IPO trong vòng sáu tháng, còn DeepSeek cũng bắt đầu chuẩn bị cho kế hoạch niêm yết.

Lợi thế vốn giá rẻ

Không chỉ thị trường cổ phiếu, Bắc Kinh còn thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ huy động vốn qua trái phiếu.

Từ đầu năm đến ngày 7/8, các công ty công nghệ Trung Quốc phát hành ít nhất 38 tỷ USD trái phiếu trong và ngoài nước, mức cao nhất cùng kỳ kể từ năm 2016. Tuy nhiên, con số này chỉ bằng khoảng 7% mức 578 tỷ USD của các doanh nghiệp Mỹ.

Lợi thế của Trung Quốc nằm ở chi phí vốn thấp. Lãi suất coupon bình quân đối với trái phiếu do các tập đoàn công nghệ lớn của nước này phát hành chỉ khoảng 1,9% trong năm nay, thấp hơn hơn 3 điểm phần trăm so với doanh nghiệp Mỹ.

Chẳng hạn, CATL phát hành trái phiếu nhân dân tệ kỳ hạn 5 năm với lãi suất 1,58%. Trong khi đó, trái phiếu bằng USD có kỳ hạn tương đương của LG Energy Solution phải trả lãi suất 5,25%.

Doanh nghiệp nhỏ cũng bắt đầu tiếp cận được kênh vốn này. Jiangsu Lettall Electronic, một nhà sản xuất linh kiện điện tử, đã huy động 200 triệu nhân dân tệ trong đợt phát hành trái phiếu công khai đầu tiên vào tháng 3. Khoản tiền được sử dụng để mua thiết bị điện toán phục vụ hoạt động AI, với lãi suất coupon 2,5% cho kỳ hạn ba năm.

Việc chuyển sang thị trường vốn còn giúp giải quyết hạn chế của tín dụng ngân hàng. Các ngân hàng thường ưu tiên doanh nghiệp có dòng tiền ổn định và lợi nhuận rõ ràng hơn những công ty công nghệ đang thua lỗ vì chi mạnh cho nghiên cứu.

Dù các khoản vay công nghệ chiếm 22% lượng tín dụng doanh nghiệp mới trong quý 2, phần lớn dòng vốn vẫn chảy vào những công ty đã trưởng thành thay vì các startup tăng trưởng cao.

Tiền chưa đủ để thu hẹp khoảng cách

Việc dòng vốn đổ mạnh vào các lĩnh vực được nhà nước hậu thuẫn cũng tiềm ẩn rủi ro.

CXMT hiện được giao dịch với mức định giá cao hơn đáng kể so với nhiều hãng chip nhớ quốc tế. Điều này cho thấy giá cổ phiếu có thể đang được thúc đẩy bởi kỳ vọng chính sách và sự khan hiếm doanh nghiệp công nghệ chất lượng cao, thay vì hoàn toàn dựa trên nền tảng kinh doanh.

Quá nhiều vốn còn có thể dẫn đến dư thừa công suất, thu hẹp biên lợi nhuận và cạnh tranh quá mức. Đây là những vấn đề Trung Quốc từng đối mặt trong ngành pin mặt trời và xe điện sau nhiều năm hỗ trợ mạnh tay.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận vốn chỉ là một phần của cuộc đua. Chất lượng chip AI nội địa Trung Quốc vẫn thấp hơn sản phẩm tiên tiến của Mỹ, khiến chi phí điện toán cao hơn. Đất đai, công nghệ, nhân lực và khả năng thương mại hóa nghiên cứu cũng là những yếu tố quyết định.

Dù vậy, doanh nghiệp Trung Quốc có thể cần ít vốn hơn để đạt kết quả tương đương. UBS ước tính chi phí huấn luyện các mô hình AI của Trung Quốc thấp hơn 10% so với những mô hình hàng đầu thế giới như OpenAI và Anthropic. Giá giao diện lập trình ứng dụng (API) bình quân của các mô hình lớn tại Trung Quốc cũng chưa bằng 20% mức của đối thủ quốc tế.

Thay vì chỉ cạnh tranh bằng những đột phá công nghệ, Trung Quốc có thể thu hẹp khoảng cách với Mỹ bằng cách thương mại hóa AI trên quy mô lớn, dựa trên nền sản xuất, chuỗi cung ứng và lực lượng kỹ sư trong nước.

Cuộc đua vì thế không chỉ nằm ở việc bên nào huy động được nhiều tiền hơn, mà còn phụ thuộc vào khả năng biến nguồn vốn đó thành năng lực công nghệ và sản xuất thực tế./. 

Nguồn tham khảo: Bloomberg