Trung Quốc: Tại sao ngành pin mặt trời đang đi vào "vết xe đổ" của bất động sản?

Dư cung, chiến tranh giá và sự kết thúc của thời kỳ tăng trưởng bằng mọi giá đang đẩy ngành năng lượng xanh lớn nhất thế giới vào cuộc thanh lọc khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ.

Năm 2021, khi tập đoàn bất động sản Evergrande rơi vào khủng hoảng nợ, nhiều người cho rằng đó là sự sụp đổ của một doanh nghiệp quản trị yếu kém.

Nhưng vài năm sau, thế giới nhận ra vấn đề lớn hơn nhiều. Đó không phải câu chuyện của Evergrande.

Đó là câu chuyện của cả một mô hình tăng trưởng.

Một mô hình dựa trên niềm tin rằng nhu cầu sẽ tăng mãi mãi. Bây giờ, một ngành công nghiệp khác của Trung Quốc đang xuất hiện những dấu hiệu tương tự.

Đó là ngành pin mặt trời.

Một lĩnh vực từng được xem là biểu tượng cho tương lai năng lượng của thế giới.

Khi thành công trở thành cái bẫy

Nhìn từ bên ngoài, ngành pin mặt trời Trung Quốc giống như một câu chuyện thành công hiếm có. Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện sản xuất hơn 80% lượng tấm pin mặt trời toàn cầu.

Từ châu Âu, Mỹ cho tới Trung Đông hay Đông Nam Á, ở đâu có điện mặt trời, ở đó có dấu ấn của Trung Quốc.

Nhưng thành công ấy lại đang tạo ra chính cuộc khủng hoảng của ngành.

Trong hai năm qua, hơn 40 doanh nghiệp pin mặt trời đã phá sản, bị mua lại hoặc hủy niêm yết. Một phần ba lao động tại 5 doanh nghiệp lớn nhất đã mất việc. Khoản lỗ cộng dồn của các nhà sản xuất hàng đầu được ước tính vượt 45 tỷ USD trong năm 2025.

Điều gì đã xảy ra?

Câu trả lời rất giống với bất động sản.

Ngành này đã sản xuất quá nhiều.

'Căn bệnh' quen thuộc của nền kinh tế Trung Quốc

Bất động sản Trung Quốc từng phát triển dựa trên một niềm tin đơn giản:

Người dân sẽ luôn mua nhà.

Giá nhà sẽ luôn tăng. Doanh nghiệp càng xây nhiều càng kiếm được nhiều tiền. Kết quả là hàng nghìn khu đô thị mọc lên. Hàng triệu căn hộ được xây dựng. Cho đến khi thị trường không còn đủ người mua.

Ngành pin mặt trời cũng đi theo logic tương tự. Các doanh nghiệp tin rằng thế giới sẽ cần ngày càng nhiều năng lượng xanh. Các địa phương đua nhau thu hút nhà máy. Ngân hàng cấp vốn, đất đai được hỗ trợ, các nhà đầu tư đổ tiền vào những dự án mới.

Không ai muốn đứng ngoài cuộc chơi.

Và rồi tất cả cùng mở rộng công suất cùng một lúc. Hiện tại, các nhà máy Trung Quốc có thể sản xuất hơn 1.000 GW pin mặt trời mỗi năm. Trong khi nhu cầu lắp đặt toàn cầu chỉ khoảng 600 GW.

Nói cách khác, thị trường chỉ cần 6 nhưng Trung Quốc đang làm ra tới 10.

Đó là công thức kinh điển của một cuộc khủng hoảng dư cung.

Vấn đề không còn là sản xuất

Điều thú vị là Trung Quốc không thiếu nhu cầu điện mặt trời. Họ thiếu khả năng hấp thụ điện mặt trời.

Trong nhiều năm qua, những tấm pin màu xanh đã phủ kín mái nhà, sườn đồi và cả các sa mạc rộng lớn. Tốc độ phát triển nhanh đến mức hệ thống lưới điện không theo kịp. Chỉ trong hai tháng đầu năm, khoảng 9% lượng điện mặt trời sản xuất ra đã không thể đưa lên lưới điện.

Đây là một tín hiệu rất đáng chú ý. Nó giống như việc một thành phố xây quá nhiều nhà nhưng thiếu người ở.

Hoặc một quốc gia xây quá nhiều nhà máy nhưng thiếu khách hàng.

Vấn đề không còn nằm ở năng lực sản xuất.

Vấn đề nằm ở khả năng tiêu thụ.

Thách thức địa chính trị

Nếu bất động sản Trung Quốc gặp khó bởi sức mua trong nước suy kiệt, thì pin mặt trời còn đối mặt với một thách thức khác.

Đó là địa chính trị. Những tấm pin giá rẻ của Trung Quốc từng giúp cả thế giới giảm chi phí năng lượng. Nhưng chính thành công ấy lại khiến nhiều quốc gia lo ngại.

Mỹ áp thuế mạnh, Ấn Độ hạn chế nhập khẩu, Châu Âu bắt đầu siết chặt các dự án liên quan đến thiết bị năng lượng từ Trung Quốc.

Trong một thế giới ngày càng phân cực, pin mặt trời không còn đơn thuần là một sản phẩm công nghiệp.

Nó đang trở thành một vấn đề chiến lược.

Trung Quốc đang làm điều từng làm với bất động sản

Một thay đổi quan trọng đang diễn ra. Chính phủ Trung Quốc không còn muốn cứu tất cả doanh nghiệp. Những khoản hỗ trợ 'hào phóng' đang dần biến mất.

Các địa phương bắt đầu thu hồi ưu đãi. Các dự án điện mặt trời phải bán điện theo giá thị trường thay vì được bảo hộ như trước.

Thông điệp rất rõ ràng:

Thị trường sẽ quyết định ai được sống sót.

Đây chính là điều đã xảy ra với bất động sản sau thời kỳ bùng nổ tín dụng.

Sâu xa hơn, đây không phải cuộc khủng hoảng của ngành pin mặt trời. Cũng không phải cuộc khủng hoảng của năng lượng xanh. Đây là cuộc khủng hoảng của mô hình tăng trưởng dựa trên quy mô.

Khi tiền rẻ, doanh nghiệp sẽ mở rộng. Khi doanh nghiệp cùng mở rộng, dư cung xuất hiện. Khi dư cung xuất hiện, giá giảm. Khi giá giảm, lợi nhuận biến mất.

Và cuối cùng là quá trình thanh lọc.

Đó là quy luật đã từng xảy ra với thép. Xảy ra với bất động sản. Và giờ đang diễn ra với pin mặt trời.

Tương lai sẽ thế nào?

Điều đó không có nghĩa ngành pin mặt trời không có tương lai.

Ngược lại.

Thế giới vẫn cần năng lượng sạch. Nhu cầu điện vẫn tăng.

Các công nghệ mới như pin Perovskite có thể nâng hiệu suất chuyển đổi điện từ mức 22-24% hiện nay lên trên 30%, mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới.

Nhưng trước khi tương lai đó đến, ngành sẽ phải trải qua một cuộc thanh lọc đau đớn.

Giống như bất động sản Trung Quốc.

Sau cơn 'sóng thần', không phải tất cả đều sống sót. Những người chiến thắng cuối cùng thường không phải là những người mở rộng nhanh nhất.

Mà là những người đủ sức tồn tại lâu nhất.

Và đó mới là bài học lớn nhất mà ngành pin mặt trời Trung Quốc đang dạy cho thế giới hôm nay./.