Trung Quốc phản đối G20 về 'hàng xuất khẩu giá rẻ'
Trung Quốc đơn độc chống lại tuyên bố của Chủ tịch G20 về tình trạng mất cân đối thương mại, trong đó yêu cầu các nền kinh tế thặng dư lớn kích thích tiêu dùng nội địa và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu.
Dù không nêu đích danh, nội dung này được xem là nhắm tới Trung Quốc.
Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20, diễn ra tại Asheville, bang North Carolina (Mỹ) từ ngày 31/8 đến 1/9, đã không thể ra tuyên bố chung do bất đồng từ Trung Quốc.
Nước chủ nhà Mỹ công bố tuyên bố của Chủ tịch G20, được 19 thành viên còn lại ủng hộ. Văn bản cho rằng: "Những nền kinh tế duy trì thặng dư đối ngoại quá lớn trong thời gian dài cần loại bỏ các chính sách làm suy yếu tiêu dùng trong nước và khiến tăng trưởng phụ thuộc quá mức vào xuất khẩu".
“Các nền kinh tế phi thị trường liên tục đưa ra một lượng hàng xuất khẩu giá rẻ là điều không bền vững”, ông Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói. Theo ông, việc 19 thành viên cùng ủng hộ cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề.
Thặng dư thương mại 1.200 tỷ USD
Tranh cãi tại G20 diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng dựa vào xuất khẩu để bù đắp sức cầu yếu trong nước.
Năm 2025, thặng dư thương mại hàng hóa của nước này đạt mức kỷ lục 1.200 tỷ USD. Riêng tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu tăng 23,9% so với cùng kỳ, với động lực lớn đến từ xe điện, chất bán dẫn và các sản phẩm công nghiệp.
Mỹ cho rằng hàng Trung Quốc đang được chuyển hướng sang châu Âu và các thị trường khác sau khi Washington dựng thêm hàng rào thuế quan. Điều này có thể gây áp lực lên doanh nghiệp bản địa, việc làm và năng lực sản xuất tại các quốc gia nhập khẩu.
Mức độ mất cân đối thể hiện rõ tại châu Âu. Thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc đạt 360,6 tỷ euro trong năm 2025, tăng 15% so với năm trước.
Theo quan điểm của Mỹ và nhiều thành viên G20, mô hình này khó duy trì lâu dài. Nếu sản lượng tiếp tục tăng nhanh hơn nhu cầu, các nước nhập khẩu có thể đáp trả bằng thuế quan, hạn ngạch hoặc các biện pháp phòng vệ thương mại.
Bởi vậy, G20 muốn các nền kinh tế thặng dư lớn chuyển một phần động lực tăng trưởng sang tiêu dùng nội địa. Ở chiều ngược lại, những quốc gia thâm hụt kéo dài cũng được yêu cầu tăng tiết kiệm và củng cố tài khóa.
Tuy nhiên, Bắc Kinh không chấp nhận cách lý giải trên. Trung Quốc nhiều lần khẳng định nước này không chủ động theo đuổi thặng dư thương mại. Theo lập luận của Bắc Kinh, năng lực sản xuất lớn và giá thành cạnh tranh là kết quả của chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, quy mô thị trường cùng tiến bộ công nghệ, không đồng nghĩa với “dư thừa công suất”.
Không chỉ bất đồng về thương mại
Trung Quốc còn phản đối ba phần khác trong tuyên bố, gồm nội dung liên quan đến hoạt động giám sát mất cân đối của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tái cơ cấu nợ công và bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz.
Nội dung Trung Quốc không đồng thuận nằm trong đoạn đề cập các cuộc xung đột, gián đoạn thương mại năng lượng và yêu cầu duy trì hàng hải “tự do, an toàn, có thể dự đoán” qua eo biển Hormuz.
Dù vậy, Mỹ và Trung Quốc vẫn tìm được một số điểm chung trong trao đổi song phương, gồm quan điểm Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân và dòng chảy dầu mỏ, hàng hóa qua eo biển Hormuz cần được duy trì.
Bất đồng tại Asheville cho thấy tranh luận về thương mại toàn cầu đã vượt khỏi phạm vi thuế quan. Các nền kinh tế lớn ngày càng quan tâm đến trợ cấp công nghiệp, an ninh chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược và khả năng bảo vệ ngành sản xuất trong nước.
Trong bối cảnh đó, mô hình thương mại tự do thuần túy đang nhường chỗ cho một trật tự phân mảnh hơn, nơi hiệu quả kinh tế phải cạnh tranh với các ưu tiên về việc làm, an ninh và địa chính trị./.
Nguồn tham khảo: SCMP, Reuters, Financial Times