Trung Quốc đang phá vỡ 'thành trì cuối cùng' của ngành công nghiệp Đức

Trong nhiều thập kỷ, hàng nghìn doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa và nhỏ của Đức – thường được gọi là Mittelstand – luôn được xem là xương sống của nền kinh tế lớn nhất châu Âu.

Đây là những doanh nghiệp chuyên sản xuất máy móc, thiết bị công nghiệp và linh kiện trung gian với chất lượng hàng đầu thế giới, phục vụ các nhà máy trên khắp toàn cầu.

Thành công của họ được xây dựng trên một lợi thế tưởng như không thể bị thay thế: chất lượng vượt trội.

Thế nhưng, 'thành trì' ấy đang dần sụp đổ. 

Các nhà sản xuất Trung Quốc không chỉ thu hẹp khoảng cách về công nghệ mà còn chào bán sản phẩm với mức giá chỉ bằng khoảng một nửa so với đối thủ châu Âu.

Sự thay đổi diễn ra nhanh đến mức khiến nhiều doanh nghiệp Đức rơi vào trạng thái hoảng loạn.

Tại những thị trấn công nghiệp vốn chưa từng chứng kiến suy thoái trong nhiều thế hệ, các đợt sa thải lao động đang liên tiếp diễn ra. Nhiều chuyên gia cho rằng đây có thể trở thành bước ngoặt chính trị đối với nước Đức, nơi phần lớn sự thịnh vượng được tạo nên nhờ chính tầng lớp doanh nghiệp Mittelstand.

Đức lép vế trước Trung Quốc

Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Đức nhập khẩu nhiều hàng hóa tư liệu sản xuất công nghệ cao từ Trung Quốc hơn là xuất khẩu sang quốc gia này.

Không chỉ mất thị phần ngay tại Trung Quốc, các nhà sản xuất Đức còn phải "phòng thủ" ngay trên sân nhà.

Nhiều doanh nghiệp Mittelstand buộc phải giảm giờ làm, cắt giảm nhân sự hoặc chuyển dây chuyền sản xuất sang nước ngoài, trong đó có chính Trung Quốc.

Theo báo cáo công bố hồi tháng 5 của EY, ngành công nghiệp Đức hiện mất hơn 10.000 việc làm mỗi tháng. Sản lượng công nghiệp đã giảm khoảng 10% kể từ tháng 2/2022 đến đầu năm 2026. Đáng chú ý, các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng ghi nhận mức sụt giảm vượt 15%.

Trong khi đó, cán cân thương mại của Đức đối với nhóm hàng hóa tư liệu sản xuất với Trung Quốc cũng đảo chiều mạnh.

Theo Apollo Global Management, từ giữa năm 2024 đến tháng 8/2025, cán cân thương mại đã chuyển từ mức thặng dư khoảng 750 triệu euro sang thâm hụt khoảng 500 triệu euro (tính theo trung bình 12 tháng).

Xuất khẩu máy công cụ của Đức sang Trung Quốc trong quý 1/2026 cũng giảm khoảng một phần ba so với cùng kỳ năm trước.

Theo Noah Barkin, cố vấn cấp cao tại Rhodium Group, nếu châu Âu không có các biện pháp bảo vệ ngành công nghiệp quyết liệt hơn, khu vực Mittelstand có thể suy giảm rất nhanh.

Các nhà lãnh đạo châu Âu hiện đang tìm cách mở rộng quyền hạn pháp lý để đối phó với Trung Quốc.

Trong năm nay tính đến hết tháng 5, xuất khẩu hàng hóa của Trung Quốc sang Đức đã tăng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Đối với toàn Liên minh châu Âu (EU), mức tăng đạt 16%.

Sau sự sụp đổ của thị trường bất động sản, Bắc Kinh ngày càng dựa nhiều hơn vào lĩnh vực sản xuất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh nhu cầu nội địa suy yếu và lượng hàng tồn kho tăng cao, các nhà máy Trung Quốc đẩy mạnh bán hàng ra nước ngoài, đưa thặng dư thương mại của nước này lên mức kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm ngoái.

Đằng sau thành công đó là chiến lược công nghiệp được nhà nước hậu thuẫn.

Thông qua chương trình "10.000 Little Giants" (10.000 gã khổng lồ tí hon), chính phủ Trung Quốc đã bơm lượng lớn trợ cấp, ưu đãi thuế và nguồn lực nhà nước cho hàng nghìn doanh nghiệp sản xuất chuyên biệt quy mô vừa, với mục tiêu rõ ràng là thay thế các "hidden champions" (những nhà vô địch thầm lặng) nổi tiếng của Đức.

Dù vậy, Đức vẫn còn một số doanh nghiệp sở hữu công nghệ mà Trung Quốc chưa thể thay thế.

Đó là các công ty như Trumpf – nhà sản xuất laser công nghiệp hàng đầu – hay Zeiss, doanh nghiệp chế tạo thiết bị quang học phục vụ ngành y tế và sản xuất chip bán dẫn.

Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng đang nỗ lực xóa bỏ những sự phụ thuộc này bằng cách tự phát triển công nghệ trong nước.

Ngày nay, khi một doanh nghiệp tại Đông Âu hay Nam Mỹ xây dựng nhà máy mới, họ có thể mua toàn bộ hệ sinh thái sản xuất – từ máy ép nhựa, cánh tay robot, hệ thống sấy cho tới phần mềm quản lý trên nền tảng đám mây – chỉ từ một nhà cung cấp Trung Quốc.

Trong một báo cáo gần đây, Trung tâm Cải cách châu Âu (Centre for European Reform) nhận định thẳng thắn: "Trung Quốc đã lấy đi phần lớn 'bữa trưa' của ngành công nghiệp Đức và giờ đang chuẩn bị cho cả 'bữa tối'."

Kêu gọi bảo hộ

Điều từng khó xảy ra nay đã trở thành hiện thực: các doanh nghiệp Mittelstand, vốn luôn là những người ủng hộ thương mại tự do, bắt đầu kêu gọi chính phủ tăng cường các biện pháp bảo vệ trước làn sóng cạnh tranh từ những doanh nghiệp Trung Quốc được nhà nước hậu thuẫn.

Theo Oliver Richtberg, Giám đốc phụ trách thương mại quốc tế của Hiệp hội Máy móc và Thiết bị Đức (VDMA), các doanh nghiệp Trung Quốc hiện đã chiếm khoảng một phần ba sản lượng máy móc toàn cầu. "Nếu họ nâng thị phần lên 40% hoặc 50%, chúng tôi sẽ không còn bất kỳ lợi thế nào nữa", ông cảnh báo.

Dù EU đã khởi động số lượng vụ điều tra thương mại kỷ lục nhằm vào Trung Quốc trong hai năm qua, các biện pháp này mới chỉ tác động đến một phần nhỏ lượng hàng nhập khẩu.

Trong khi đó, các cơ chế phòng vệ mạnh hơn được thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh EU hồi tháng 6 nhiều khả năng phải mất ít nhất một năm nữa mới có hiệu lực.

Khó khăn của doanh nghiệp Đức không chỉ đến từ Trung Quốc.

Giá năng lượng cao, nhu cầu tiêu dùng yếu tại châu Âu, áp lực giảm phát tại Trung Quốc khiến giá hàng xuất khẩu ngày càng rẻ đã khiến các doanh nghiệp Đức ngày càng mất lợi thế.

Theo Clemens Fuest, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế Ifo, sức ép đặc biệt lớn trong các ngành cần quy mô sản xuất lớn như ô tô hay máy bơm nhiệt. Trong khi đó, các doanh nghiệp chuyên sản xuất sản phẩm ngách vẫn đang chống đỡ tốt hơn./.

Nguồn tham khảo: Wall Street Journal, Bloomberg, FT