Trung Quốc mạnh tay truy thu thuế giới siêu giàu, có tỷ phú bị lập riêng một tổ điều tra
Chiến dịch thuế quy mô lớn đang khiến giới nhà giàu Trung Quốc 'đứng ngồi không yên'.
Theo Bloomberg, cơ quan thuế trên khắp Trung Quốc đang đẩy mạnh thu ngân sách từ những cá nhân giàu nhất và các doanh nghiệp lớn. Phạm vi rà soát rất rộng, bao gồm quỹ tín thác ở nước ngoài, lợi nhuận từ giao dịch chứng khoán quốc tế và khối tài sản hơn 1.700 tỷ USD mà người Trung Quốc đại lục đang nắm giữ tại Hong Kong.
Một số địa phương thậm chí thành lập các tổ chuyên trách để rà soát tài sản và nghĩa vụ thuế của giới nhà giàu. Theo những người am hiểu vấn đề, có tổ chỉ tập trung vào một tỷ phú duy nhất.
Các tổ này gồm cán bộ thuế địa phương, chuyên gia thanh tra và đại diện cơ quan quản lý. Đây được xem là lực lượng đối trọng với đội ngũ luật sư, chuyên gia thuế và cố vấn tài chính mà giới siêu giàu thuê để giảm nghĩa vụ thuế.
Kể từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cuối năm 2001, thu nhập bình quân của người dân Trung Quốc đã tăng từ hơn 1.000 USD lên trên 14.000 USD. Cùng với đó là sự xuất hiện của hàng trăm tỷ phú mới, đổ tiền vào bất động sản London, các phiên đấu giá nghệ thuật tại châu Âu và thị trường vốn Mỹ.
Trong nhiều năm, việc quản lý thuế đối với tài sản ở nước ngoài tương đối lỏng lẻo. Tuy nhiên, tình trạng này đang thay đổi nhanh chóng.
Những người giàu sở hữu quỹ tín thác ở nước ngoài được yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ thuế trước cuối tháng 10 để tránh phát sinh thêm khoản phải nộp.
Thông báo này khiến nhiều gia đình giàu có phải gấp rút xác định số thuế còn thiếu và tìm nguồn tiền để thanh toán.
Theo Bloomberg, một số người đang tìm cách xin hộ chiếu nước ngoài vì lo Trung Quốc có thể áp thuế khi chuyển nơi cư trú ra nước ngoài (exit tax). Một số khác phải bán cổ phiếu hoặc vay tiền ở nước ngoài để nộp thuế.
Bà Thư Bình (Shu Ping) - đồng sáng lập Haidilao, vợ Chủ tịch Trương Dũng - bán khoảng 350 triệu USD cổ phiếu công ty thông qua quỹ tín thác của gia đình. Giao dịch diễn ra sau khi gia đình bà bất ngờ nhận được yêu cầu nộp thuế, theo những người am hiểu vấn đề.
Một gia đình giàu có khác thậm chí yêu cầu cố vấn tìm một ngân hàng nhỏ để gửi tài sản, với tiêu chí là ngân hàng đó ít được cơ quan chức năng chú ý. Họ cho rằng những tên tuổi lớn như JPMorgan hay UBS quá dễ bị để mắt.
Vì sao Trung Quốc mạnh tay lúc này?
Chiến dịch truy thu diễn ra trong bối cảnh ngân sách của nhiều địa phương Trung Quốc chịu sức ép lớn.
Khủng hoảng bất động sản kéo dài đã làm suy giảm nghiêm trọng nguồn thu từ đất. Trước đây, hoạt động này từng mang về cho chính quyền địa phương hơn 1.100 tỷ USD mỗi năm. Hiện nguồn thu được dự báo chỉ còn chưa đến 1/3.
Trong năm ngoái, tổng chi của chính quyền trung ương và địa phương Trung Quốc cao hơn tổng thu khoảng 1.900 tỷ USD, theo số liệu chính thức.
Nhu cầu chi tiêu vẫn rất lớn. Bắc Kinh dự kiến rót gần 300 tỷ USD trong 5 năm tới để xây dựng các trung tâm dữ liệu, một phần trong kế hoạch cạnh tranh với Mỹ về trí tuệ nhân tạo.
Ông Henry Gao, giáo sư luật tại Đại học Quản lý Singapore, cho rằng Trung Quốc đang tìm mọi nguồn có thể để tăng thu ngân sách. Khi nguồn thu từ đất suy giảm, tài sản của giới giàu trở thành một nguồn thu đáng kể mà chính quyền có thể khai thác.
Ông Jaden Zhao (46 tuổi) - chủ một doanh nghiệp dệt may tại Quảng Đông - là một trong những người bất ngờ bị truy thu.
Trong nhiều năm, ông sử dụng tài khoản môi giới chứng khoán ở nước ngoài để đầu tư trên thị trường quốc tế. Về nguyên tắc, lợi nhuận từ các khoản đầu tư này thuộc diện chịu thuế tại Trung Quốc, nhưng đã trong nhiều năm quy định không được thực thi chặt chẽ.
Đầu tháng 8, ông chủ này bất ngờ nhận một cuộc điện thoại từ cán bộ địa phương. Ông được thông báo phải nộp 9 triệu nhân dân tệ tiền thuế đối với lợi nhuận từ các giao dịch trước đây.
Cho rằng con số này quá cao, ông Zhao thuê luật sư, rà soát lại toàn bộ lịch sử giao dịch và tìm cách lấy dữ liệu từ những tài khoản môi giới đã đóng.
Không phải người nộp thuế nào cũng nhận được một con số cụ thể.
Một số người chỉ được cơ quan chức năng yêu cầu tự tính số thuế còn thiếu. Con số do người nộp thuế đưa ra sau đó trở thành cơ sở để hai bên trao đổi.
Trong bối cảnh này, một số nhà phân tích còn cho rằng Trung Quốc có thể tính đến việc áp dụng thuế thừa kế. Hiện nước này chưa đánh thuế đối với tài sản được chuyển giao sau khi chủ sở hữu qua đời.
Tài sản ở nước ngoài không còn là "vùng xám"
Trong nhiều năm, Trung Quốc không thực thi quá chặt các quy định thuế đối với tài sản ở nước ngoài. Dù hạn mức ngoại hối 50.000 USD mỗi năm (áp dụng với cả dòng tiền vào và ra), nhiều người vẫn tích lũy khối tài sản trị giá hàng triệu USD bên ngoài Trung Quốc đại lục.
Đợt truy thu hiện nay đã đảo ngược tình thế. Thay vì tìm cách đưa tiền ra nước ngoài, một số người giàu Trung Quốc giờ phải tìm cách chuyển tiền trở về. Số tiền truy thu lớn đến mức một số người giàu Trung Quốc phải vay vốn bằng tài sản ở nước ngoài để có tiền nộp thuế.
Chiến dịch truy thu đang tạo thêm việc cho các ngân hàng tư nhân, luật sư và đơn vị tư vấn quản lý tài sản. Một nhân viên ngân hàng tại Hong Kong cho biết phần lớn thời gian trong mùa hè này được dành để xử lý vấn đề thuế cho khách hàng. Các giải pháp được đưa ra khá đa dạng, từ bán cổ phần tại chính doanh nghiệp của khách hàng đến thế chấp danh mục chứng khoán, thậm chí máy bay tư nhân để vay tiền.
Về dài hạn, việc siết thuế có thể ảnh hưởng đáng kể đến Hong Kong - một trong những trung tâm quản lý tài sản lớn nhất châu Á.
Trong kịch bản cao nhất do các nhà phân tích Barclays đưa ra, tổng số thuế đánh vào tài sản của người giàu Trung Quốc tại Hong Kong có thể lên tới 100 tỷ USD. Một luật sư thuế tại Trung Quốc đưa ra con số thận trọng hơn, khoảng 15-25 tỷ USD.
Việc siết thuế cũng có thể làm giảm sức hấp dẫn của các quỹ tín thác ở nước ngoài. Khi kê khai, người sở hữu phải cung cấp thông tin về tài sản, qua đó có thể làm phát sinh thêm câu hỏi về nguồn gốc tài sản và cách dòng tiền được chuyển ra khỏi Trung Quốc.
Quá trình truy thu nhiều khả năng cũng không kết thúc trong một sớm một chiều. Theo Bloomberg, một số người giàu muốn nộp một khoản lớn để giải quyết toàn bộ nghĩa vụ thuế, nhưng lại được đề nghị chia khoản thanh toán trong 5 năm.
Cách làm này đồng nghĩa nguồn thu từ chiến dịch truy thu có thể được duy trì trong nhiều năm, thay vì chỉ mang lại khoản thu đột biến một lần cho chính quyền địa phương./.
