Trung Quốc khóa 'van trung chuyển' nguyên liệu chiến lược, châu Âu chịu áp lực nguồn cung
Châu Âu đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt heli nghiêm trọng hơn sau khi Trung Quốc áp đặt kiểm soát xuất khẩu loại khí công nghiệp thiết yếu này. Động thái diễn ra trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu vốn đã căng thẳng vì xung đột Trung Đông làm gián đoạn sản xuất và xuất khẩu từ Qatar.
Được biết, heli là loại khí không thể thiếu trong sản xuất chất bán dẫn, chế tạo chip, hàn công nghiệp, hàng không vũ trụ cũng như vận hành các thiết bị y tế như máy chụp cộng hưởng từ (MRI).
Nhập khẩu khí từ Qatar và Nga vào Trung Quốc có xu hướng giảm dần trong giai đoạn từ quý 1/2024 đến quý 2/2026 (Đồ hoạ: FT)
Đầu tháng này, Bắc Kinh công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu heli. Dù không phải là nhà sản xuất lớn, Trung Quốc nhiều năm qua đóng vai trò trung chuyển lượng heli từ Nga sang châu Âu.
Theo các chuyên gia, Nga hiện chiếm gần 10% sản lượng heli toàn cầu. Trước khi xung đột Iran bùng phát, Qatar cung cấp khoảng 1/3 nguồn cung thế giới.
Ông Seokjoon Kwon, giáo sư Đại học Sungkyunkwan (Hàn Quốc), cho biết Trung Quốc không phải là nhà sản xuất heli lớn, nhưng lại là "mắt xích trung chuyển quan trọng" đưa khí heli của Nga sang châu Âu. Việc Bắc Kinh dừng xuất khẩu đồng nghĩa một tuyến cung ứng mà châu Âu vẫn sử dụng đã bị cắt đứt.
Quyết định của Trung Quốc được đưa ra trong bối cảnh lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đứng trước nguy cơ đổ vỡ, cho thấy quốc gia này đang chuẩn bị cho kịch bản nguồn cung heli tiếp tục khan hiếm.
Khối lượng tái xuất khẩu khí heli từ Trung Quốc sang các thị trường lớn (Đồ hoạ: FT)
Theo các nhà phân tích, giá heli giao ngay đã tăng khoảng gấp đôi kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra. Giá trong các hợp đồng dài hạn cũng liên tục leo thang.
Áp lực nguồn cung càng gia tăng khi nhiều cơ sở sản xuất lớn phải tạm ngừng hoạt động, trong đó có tổ hợp Ras Laffan của QatarEnergy - cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới.
Liên minh châu Âu (EU) đã cấm nhập khẩu trực tiếp heli từ Nga từ năm 2024. Tuy nhiên, một phần nguồn cung vẫn được đưa vào châu Âu thông qua Trung Quốc.
Theo hãng tư vấn AKAP Energy, lượng heli Trung Quốc tái xuất sang châu Âu đã tăng mạnh trong khoảng 18 tháng qua và vẫn duy trì ở mức cao ngay cả sau khi chiến sự Iran bùng phát.
Dữ liệu ước tính cho thấy trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 năm nay, Trung Quốc vẫn tái xuất khoảng 16% lượng heli nhập khẩu.
Trong khi đó, Nga cũng áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu heli từ tháng 4, dù chưa cấm hoàn toàn. Động thái của Bắc Kinh được đưa ra không lâu sau khi nhà máy xử lý khí và sản xuất heli Orenburg của Nga bị tấn công hồi tháng 6.
Ông Cliff Cain, Giám đốc thương mại của Pulsar Helium, cho biết tình trạng khan hiếm đã trở nên nghiêm trọng hơn trong vài tháng gần đây, ảnh hưởng đến các ngành như hàng không vũ trụ và hàn công nghiệp.
Theo ông Nick Lawson, Chủ tịch điều hành ngân hàng thương mại Ocean Wall, lượng tồn kho heli toàn cầu đã ở mức thấp ngay cả trước khi xung đột Iran nổ ra. Những tuần tới sẽ quyết định liệu thị trường có kịp đa dạng hóa nguồn cung ngoài Qatar để tránh ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất hay không.
Các chuyên gia cho rằng ngành bán dẫn có khả năng hấp thụ chi phí tăng tốt hơn so với lĩnh vực y tế. Trong bối cảnh nguồn cung hạn chế, heli sẽ được ưu tiên cho các lĩnh vực chiến lược như công nghệ cao, y tế và các hợp đồng của chính phủ, trong khi ngành điện tử tiêu dùng có thể chịu ảnh hưởng nhiều hơn./.
Nguồn tham khảo: Financial Times
