Trung Quốc chi gần 90 tỷ USD xây dựng chuỗi cung ứng pin bên ngoài lãnh thổ

Các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư gần 90 tỷ USD vào lĩnh vực sản xuất pin và vật liệu pin ở nước ngoài kể từ năm 2023, trong bối cảnh Mỹ và châu Âu gia tăng các biện pháp bảo hộ.

Theo Financial Times, trong thập kỷ qua, những doanh nghiệp như CATL, BYD, Gotion, CALB và Sungrow cùng các nhà cung cấp đã đầu tư hàng tỷ USD để mở rộng quy mô và hoàn thiện công nghệ sản xuất tại Trung Quốc.

Lợi thế về chi phí và năng lực sản xuất cho phép các doanh nghiệp này xây dựng một nhà máy pin quy mô lớn (gigafactory) tại Trung Quốc với chi phí chỉ bằng khoảng 1/3 và thời gian thi công nhanh gấp ba lần so với một cơ sở tương tự ở châu Âu.

Theo dữ liệu từ Climate Energy Finance, các doanh nghiệp Trung Quốc đã công bố 14 thương vụ đầu tư vào lĩnh vực pin ở nước ngoài từ đầu năm 2026, với tổng giá trị khoảng 12 tỷ USD.

Qua đó, tổng vốn đầu tư kể từ năm 2023 đến nay đạt gần 90 tỷ USD, bao gồm 52 tỷ USD dành cho sản xuất pin và 38 tỷ USD đầu tư vào vật liệu.

Đông Nam Á hiện là khu vực thu hút nhiều vốn đầu tư nhất, đạt 35,2 tỷ USD kể từ năm 2023, theo sau là châu Âu với 31,5 tỷ USD.

Cuối tháng 9, Gotion công bố kế hoạch đầu tư hơn 1 tỷ euro vào liên doanh với Volkswagen để sản xuất pin tại Tây Ban Nha, Slovakia và Morocco.

Động thái này diễn ra khi Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục siết chặt chính sách đối với công nghệ nhập khẩu từ Trung Quốc. Gần đây, Brussels đã gây sức ép yêu cầu Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu xe hybrid sang châu Âu, đồng thời cảnh báo có thể áp dụng thêm các biện pháp đáp trả.

Ông Zhu Lingbo - Giám đốc công nghệ bộ phận kinh doanh quốc tế của CATL - cho biết hãng đang tìm kiếm địa điểm xây dựng nhà máy mới tại châu Âu, bên cạnh các cơ sở hiện có ở Đức, Hungary và Tây Ban Nha, nhằm đáp ứng yêu cầu nội địa hóa linh kiện.

EU đặt mục tiêu nội địa hóa toàn bộ chuỗi cung ứng pin vào cuối thập kỷ này. Tuy nhiên, Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu cảnh báo khu vực cần thêm thời gian do hạn chế về công nghệ, nguồn cung vật liệu và khả năng cạnh tranh về giá.

Hiện gần một nửa linh kiện tại nhà máy CATL ở Đức được cung ứng từ châu Âu, phục vụ sản xuất pin cho Porsche và Audi. Việc nâng tỷ lệ nội địa hóa sẽ đặt ra thách thức về nguồn cung, chi phí và lợi nhuận khi nhu cầu xe điện tăng.

Ngoài ra, quá trình mở rộng ra nước ngoài còn phụ thuộc vào sự chấp thuận của Bắc Kinh đối với hoạt động đầu tư và chuyển giao công nghệ pin tiên tiến, đồng thời đối mặt với sự giám sát ngày càng chặt chẽ từ các nước sở tại.

Đơn cử, Anh đã cấm sử dụng sản phẩm của hãng turbine Trung Quốc Ming Yang tại các dự án điện gió ngoài khơi hồi tháng 3. Đầu tháng 10, Đức cũng ngăn chặn thương vụ thâu tóm một doanh nghiệp logistics tại cảng biển lớn nhất nước này của nhà đầu tư Trung Quốc.

Trung Quốc sẽ thống trị chuỗi cung ứng pin đến năm 2034

Bất chấp nỗ lực giảm phụ thuộc của phương Tây, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn nắm lợi thế áp đảo trong chuỗi cung ứng pin toàn cầu.

Theo Wood Mackenzie, Trung Quốc hiện chiếm hơn 80% sản lượng ở cả bốn nhóm vật liệu và linh kiện pin chủ chốt. Tổ chức này dự báo thị phần gần như không thay đổi đến năm 2034, dù hoạt động sản xuất ngày càng dịch chuyển ra nước ngoài.

Các đối thủ mới phải đối mặt với chi phí đầu tư khổng lồ và thời gian hoàn vốn kéo dài. Sự thất bại của Northvolt - nhà sản xuất pin Thụy Điển từng được kỳ vọng cạnh tranh với Trung Quốc - là một ví dụ.

Việc sản xuất pin ở quy mô nhỏ khác xa vận hành nhà máy công suất 100 GWh, vốn đòi hỏi năng lực mở rộng đồng bộ cả sản xuất lẫn chuỗi cung ứng. Đây vẫn là lợi thế lớn của các doanh nghiệp Trung Quốc.

Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất trong nước cũng đang buộc các doanh nghiệp này đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài. Theo Rystad, năng lực sản xuất pin xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng tại Trung Quốc hiện vượt xa nhu cầu dự kiến trong ngắn hạn, khiến việc mở rộng thị trường trở thành vấn đề sống còn.

Áp lực này phần nào phản ánh qua diễn biến cổ phiếu CATL, với mức giảm hơn 8% trong phiên thứ Năm sau khi kết quả kinh doanh quý 3 thấp hơn kỳ vọng. Tính từ đầu tháng 6, thị giá đã giảm gần 50%.

Trạm lưu trữ năng lượng container của Sungrow tại Trung Quốc

Cung cấp pin cho AI

Trong khi mở rộng nhà máy ra nước ngoài, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn tận dụng công suất trong nước để đẩy mạnh xuất khẩu.

Tại nhà máy lớn nhất của Sungrow ở Hợp Phì, khoảng 90 container chứa hệ thống pin lưu trữ năng lượng, mỗi container nặng tối đa 40 tấn, được xuất xưởng mỗi ngày, phần lớn phục vụ thị trường quốc tế.

Doanh nghiệp đã đàm phán với các công ty AI hàng đầu Mỹ về khả năng cung cấp pin cho trung tâm dữ liệu, lĩnh vực đang mở ra nhu cầu mới bên cạnh xe điện và lưu trữ điện lưới.

Sungrow hiện có nhà máy tại Thái Lan, Ấn Độ và đang xây dựng thêm cơ sở tại Ba Lan, qua đó có thể đáp ứng yêu cầu cung cấp sản phẩm sản xuất ngoài Trung Quốc.

Dù vậy, Mỹ vẫn là thị trường khó tiếp cận do thuế nhập khẩu cao và nguy cơ áp dụng các lệnh cấm liên quan đến an ninh quốc gia, bao gồm lo ngại thiết bị Trung Quốc có thể phục vụ hoạt động gián điệp.

Ông Tim Bush - chuyên gia tại UBS - nhận định, xu hướng tách rời chuỗi cung ứng Trung Quốc tại Mỹ đang tăng tốc. Theo ông, sự phụ thuộc vào pin và thiết bị điện Trung Quốc hiện tiềm ẩn rủi ro tương tự việc phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông cách đây 20-30 năm.

Rủi ro này không chỉ giới hạn ở nhập khẩu thiết bị, mà còn liên quan đến việc sử dụng công nghệ và các thỏa thuận cấp phép từ doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu, lưu trữ điện và xe điện.

Tuy nhiên, việc CATL và các nhà sản xuất lớn đưa cả mạng lưới nhà cung cấp Trung Quốc ra nước ngoài đang khiến nỗ lực giảm phụ thuộc của phương Tây thêm phức tạp.

Thay vì suy giảm, vị thế của Trung Quốc trong ngành pin có thể tiếp tục được củng cố thông qua một chuỗi cung ứng trải rộng toàn cầu nhưng vẫn do doanh nghiệp nước này chi phối./. 

Nguồn tham khảo: Financial Times