Tác giả cuốn 'Chip War': Thỏa hiệp công nghệ Mỹ - Trung chỉ là khoảng lặng trước cơn giông mới

Ông Chris Miller - tác giả cuốn "Chip War" (Cuộc chiến vi mạch) - nhận định thoả hiệp công nghệ Mỹ - Trung Quốc chỉ mang tính tạm thời, khi cả hai cường quốc đang chuẩn bị cho một vòng đối đầu mới trong lĩnh vực chuỗi cung ứng, sản xuất công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI).

Dưới đây là toàn bộ bài viết của Chris Miller trên tờ Financial Times:

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã cùng xuất hiện với những nụ cười ngoại giao tại hội nghị thượng đỉnh hồi tháng 4, nhưng phía sau sự thân thiện ấy, mỗi bên đều đang chuẩn bị cho một làn sóng xung đột chuỗi cung ứng mới.

Ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh, Bắc Kinh đã công bố bộ quy định quy mô lớn nhằm xử phạt các doanh nghiệp nước ngoài tuân thủ lệnh trừng phạt do bên thứ ba áp đặt. Công cụ này có thể gây áp lực lớn lên các tập đoàn đa quốc gia, buộc họ phải lựa chọn đứng về phía Trung Quốc nếu căng thẳng chuỗi cung ứng tiếp tục leo thang trong tương lai.

Trong khi đó, tại Washington, Quốc hội Mỹ đang thúc đẩy Nhà Trắng theo đuổi lập trường cứng rắn hơn. Ủy ban Đối ngoại Hạ viện do đảng Cộng hòa kiểm soát đã thông qua một gói dự luật kiểm soát xuất khẩu quy mô lớn.

Đáng chú ý, Đạo luật Match Act được thiết kế nhằm bịt lỗ hổng cho phép các đồng minh của Mỹ bán thiết bị sản xuất chip cho Trung Quốc với mức độ linh hoạt hơn so với doanh nghiệp Mỹ. Cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ cũng đang xem xét các dự luật hạn chế khả năng bán chip AI của doanh nghiệp Mỹ sang Trung Quốc.

Nếu cả hai bên đều tin rằng cuộc chiến công nghệ sẽ còn kéo dài, vậy tại sao họ lại đồng ý đình chiến?

Câu trả lời nằm ở yếu tố thời gian.

Trung Quốc tin rằng họ đang giành ưu thế trong cuộc đua sản xuất công nghệ cao như pin và xe điện

Một báo cáo gần đây của Phòng Thương mại Mỹ cho thấy Trung Quốc đang giữ "vị thế thống trị" trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Ngoại lệ hiếm hoi là Nvidia - 'gã khổng lồ chip' của tỷ phú Jensen Huang - đang tích cực vận động để tiếp tục bán chip cho Trung Quốc.

Đối với phần lớn doanh nghiệp Mỹ, Trung Quốc hiện được xem là đối thủ cạnh tranh đang trỗi dậy hơn là một thị trường tăng trưởng hấp dẫn.

Sức mạnh sản xuất của Trung Quốc thậm chí còn khiến châu Âu phải gia tăng các rào cản thương mại. Brussels đang cân nhắc các biện pháp hạn chế mạnh hơn thông qua Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act).

Nhưng nên nhớ, Bắc Kinh cũng sở hữu những công cụ mạnh mẽ để đáp trả. Năm ngoái, các biện pháp hạn chế xuất khẩu nam châm đất hiếm của Trung Quốc cùng những động thái liên quan đến Nexperia - nhà sản xuất chất bán dẫn nền tảng - đã cho thấy khả năng bóp nghẹt hoạt động sản xuất công nghiệp của châu Âu.

Trung Quốc tin thời gian đang đứng về phía họ

Rõ ràng, Mỹ đang gặp khó trong việc giảm thiểu rủi ro từ các chuỗi cung ứng Trung Quốc. Họ đã rót tiền vào các dự án khoáng sản chiến lược, nhưng những dự án này sẽ cần thời gian để phát huy hiệu quả.

Bắc Kinh có lý do để tin rằng xuất khẩu các sản phẩm sản xuất tiên tiến của nước này sẽ tiếp tục tăng mạnh. Trong khi đó, châu Âu, Mỹ và các thị trường lớn khác khó có thể phối hợp thành một mặt trận thống nhất để đối phó.

Xét trên khía cạnh sản lượng công nghiệp, thời gian dường như đang đứng về phía Trung Quốc.

Vậy Washington nhìn nhận thỏa thuận đình chiến này như thế nào?

Tại Thung lũng Silicon, giới công nghệ thường nhắc đến khái niệm "AGI-pilled" - lấy cảm hứng từ bộ phim The Matrix - để chỉ những người tin rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) sẽ mang đến những thay đổi sâu rộng cho nền kinh tế và cán cân quyền lực toàn cầu.

Chính phủ Mỹ dường như cũng đang đặt cược rằng AI sẽ giúp gia tăng đáng kể sức mạnh quốc gia.

Bất chấp những tuyên bố cho rằng Trung Quốc đang nhanh chóng phổ biến AI trong toàn bộ nền kinh tế, các công ty Mỹ như OpenAI và Anthropic hiện tạo ra doanh thu cao gấp khoảng 100 lần các startup AI hàng đầu của Trung Quốc.

Khả năng của Mythos - mô hình AI mới nhất của Anthropic - thậm chí đã khiến Nhà Trắng lo ngại tới mức chính quyền hiện đang tranh luận về việc quản lý AI, bất chấp việc trước đây từng chỉ trích chính quyền Biden vì theo đuổi hướng đi tương tự.

Mỹ cũng vừa đặt hàng lượng chip AI trị giá 9 tỷ USD cho các cơ quan tình báo. Điều này cho thấy cộng đồng tình báo Mỹ có thể sẽ sở hữu năng lực tính toán mạnh hơn nhiều công ty phát triển mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc.

Tuy nhiên, Bắc Kinh dường như không quá lo lắng.

Khi các nhà lãnh đạo Trung Quốc nói về những "biến đổi to lớn chưa từng thấy trong một thế kỷ", họ không đề cập đến việc AI sẽ làm thay đổi địa chính trị thế giới.

Nếu Chủ tịch Tập Cận Bình thực sự lo ngại về khả năng tiếp cận năng lực tính toán, ông đã chấp nhận các chip H200 của Nvidia mà ông Trump rất muốn bán cho Trung Quốc.

Đúng là Bắc Kinh đã ngăn chặn thương vụ Meta mua lại Manus - một ứng dụng AI do người Trung Quốc sáng lập - đồng thời được cho là đang giữ hộ chiếu của nhiều nhà nghiên cứu AI hàng đầu nhằm ngăn chặn việc ra nước ngoài trái phép.

Tuy nhiên, xét về phân bổ nguồn lực, Trung Quốc vẫn dành phần lớn vốn đầu tư cho các ngành sản xuất công nghệ cao thay vì xây dựng các trung tâm dữ liệu AI.

Những gián đoạn tại eo biển Hormuz - yếu tố được xem là minh chứng cho tính đúng đắn của chiến lược tích trữ đầu vào công nghiệp của Trung Quốc - tạo được tiếng vang lớn hơn tại Bắc Kinh so với những tác động về an ninh mạng mà Mythos có thể gây ra.

Thay vì trở thành những người "đặt cược vào AGI", ông Tập Cận Bình và các nhà lãnh đạo Trung Quốc đang đặt cược vào sản lượng công nghiệp.

Năm tới sẽ là phép thử cho thấy cách tiếp cận nào trong hai hướng đi này mang lại giá trị lớn hơn./.