Mỹ kiểm soát dầu Venezuela, Trung Quốc đối mặt nguy cơ mất hàng chục tỷ USD
Venezuela từng dùng dầu mỏ để trả các khoản vay khổng lồ từ Trung Quốc. Việc Mỹ giành quyền kiểm soát một phần trữ lượng và sản lượng dầu của quốc gia Nam Mỹ này đang khiến khả năng thu hồi 10–20 tỷ USD của Bắc Kinh trở nên bất định.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang gia tăng ảnh hưởng tại Venezuela, từ việc lật đổ Tổng thống Nicolás Maduro hồi tháng 1 đến đạt thỏa thuận tham gia trực tiếp vào ngành dầu mỏ nước này.
Diễn biến trên có thể tác động đến chiến lược mà Trung Quốc đã theo đuổi tại Mỹ Latinh hơn hai thập kỷ. Venezuela là một trong những đối tác quan trọng nhất của Bắc Kinh trong khu vực, đồng thời là khách hàng mua vũ khí, bên vay vốn và nhà cung cấp dầu lớn.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Trung Quốc liên tục là đối tác thương mại lớn nhất hoặc lớn thứ hai của Venezuela trong gần 20 năm. Kim ngạch thương mại song phương năm ngoái vượt 7,4 tỷ USD.
Quan hệ hai nước được nâng lên mức “đối tác chiến lược trong mọi hoàn cảnh” vào năm 2023, một trong những cấp độ quan hệ ngoại giao cao nhất của Bắc Kinh. Venezuela cũng duy trì lập trường ủng hộ Trung Quốc trong các vấn đề liên quan đến Đài Loan và Hong Kong.
Việc ông Maduro bị Mỹ đưa khỏi Venezuela diễn ra chỉ một ngày sau khi một phái đoàn cấp cao Trung Quốc tới Caracas, đặt Bắc Kinh vào tình thế ngoại giao khó xử.
Trung Quốc từng mua 80% dầu xuất khẩu của Venezuela
Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của dầu thô Venezuela, chiếm khoảng 80% lượng xuất khẩu của quốc gia Nam Mỹ này trong năm ngoái.
Tuy nhiên, kể từ khi ông Maduro bị lật đổ hồi tháng 1, không có thêm lô dầu Venezuela nào được vận chuyển đến Trung Quốc, theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp.
Loại dầu chủ lực của Venezuela là Merey, nguyên liệu phù hợp để sản xuất nhựa đường phục vụ xây dựng và làm đường. Merey được các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc ưa chuộng nhờ mức giá chiết khấu sâu so với những loại dầu có đặc tính tương tự.
Các nhà máy này có thể chuyển sang nhập dầu từ Canada, nhưng mức giá cao hơn sẽ làm giảm biên lợi nhuận.
Xét trên tổng nhu cầu năng lượng, việc mất nguồn cung Venezuela chưa tạo ra ảnh hưởng lớn đối với Trung Quốc. Dầu từ quốc gia Nam Mỹ chỉ chiếm khoảng 4% tổng lượng nhập khẩu của nước này trong năm ngoái.
Vấn đề lớn hơn nằm ở các khoản vay mà Venezuela phải hoàn trả bằng dầu.
Hơn 100 tỷ USD được rót vào Venezuela
Trung Quốc bắt đầu trở thành chủ nợ quan trọng của Venezuela từ năm 2007, dưới thời cố Tổng thống Hugo Chávez. Nguồn vốn từ Bắc Kinh được sử dụng cho các dự án dầu khí, đường cao tốc, cầu, nhà máy điện và cơ sở chế biến thực phẩm.
Một số dự án sau đó không được hoàn thành hoặc đã ngừng hoạt động.
Theo tổ chức nghiên cứu AidData của Mỹ, Trung Quốc đã cấp hơn 100 tỷ USD các khoản vay có sự bảo lãnh của nhà nước cho Venezuela kể từ năm 2000. Đây là mức hỗ trợ tài chính lớn nhất mà Bắc Kinh dành cho một quốc gia Mỹ Latinh.
Phần lớn khoản vay được thiết kế để Caracas thanh toán bằng các chuyến dầu. Tuy nhiên, sản lượng dầu của Venezuela suy giảm do các lệnh trừng phạt, thiếu vốn đầu tư và những vấn đề trong quản lý, khiến tiến độ trả nợ bị kéo dài.
Các ước tính hiện nay cho thấy Venezuela vẫn còn nợ Trung Quốc khoảng 10–20 tỷ USD.
Mỹ được mua dầu với giá bằng chi phí sản xuất
Mỹ cho biết đã đạt được thỏa thuận nhằm nắm quyền kiểm soát chi phối đối với khoảng 20% trữ lượng dầu của Venezuela, tương đương hơn 65 tỷ thùng.
Theo thỏa thuận, Chính phủ lâm thời Venezuela cấp quyền khai thác 17 mỏ dầu trong 100 năm cho North American Blue Energy Partners (NABEP), doanh nghiệp tư nhân do doanh nhân Venezuela Alejandro Betancourt điều hành.
NABEP sau đó trao cho Chính phủ Mỹ 35% cổ phần tại công ty mẹ. Washington còn được quyền mua 20% sản lượng hiện tại và tương lai với mức giá bằng chi phí khai thác, đồng thời có quyền ưu tiên đối với 80% còn lại.
Nhà Trắng cho biết phần lớn các mỏ được đưa vào thỏa thuận trước đây do doanh nghiệp Trung Quốc, Nga hoặc những cá nhân có quan hệ với chính quyền Maduro và Chávez vận hành.
Thỏa thuận được chính quyền Trump coi là một phần trong chiến lược hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga tại Tây Bán cầu. Cách tiếp cận này được gọi là “Học thuyết Donroe”, kết hợp giữa tên Donald Trump và Học thuyết Monroe từ thế kỷ 19.
Trung Quốc có nguy cơ khó thu hồi nợ
Thỏa thuận mới chưa ảnh hưởng đáng kể đến các dự án dầu khí lớn của Trung Quốc tại Venezuela. Các doanh nghiệp liên quan đến Trung Quốc hiện đóng góp chưa đến 10% sản lượng dầu của nước này, trong khi riêng Chevron chiếm hơn 25%.
Sinopec và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) còn nắm quyền lợi đối với khoảng 4,4 tỷ thùng dầu theo những hợp đồng đã ký trước đó.
Rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng thu hồi các khoản vay. Venezuela hiện được ước tính còn nợ Trung Quốc khoảng 10–20 tỷ USD, chủ yếu theo cơ chế trả nợ bằng dầu.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Bắc Kinh không có quyền đòi nợ đối với doanh thu từ sản lượng dầu được khai thác theo thỏa thuận mới. Nếu không tiếp tục nhận dầu để cấn trừ, Trung Quốc có thể phải tham gia quá trình tái cơ cấu nợ của Venezuela để thu hồi tiền.
Bắc Kinh khẳng định hợp tác giữa Trung Quốc và Venezuela được pháp luật bảo vệ, không liên quan đến bên thứ ba và không nên chịu sự can thiệp từ bên ngoài.
Diễn biến tại Venezuela cũng cho thấy Mỹ đang tăng cường hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc trong các lĩnh vực chiến lược tại Mỹ Latinh. Dù vậy, Washington khó áp dụng mô hình tương tự trên toàn khu vực do Trung Quốc đã hiện diện sâu trong thương mại, năng lượng, khai khoáng, xe điện và cơ sở hạ tầng./.
Nguồn tham khảo: Bloomberg
