Iran có thể thu về 60 tỷ USD/năm sau thỏa thuận với Mỹ

Thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran mở ra cơ hội hồi sinh cho ngành dầu mỏ của Tehran, qua đó có thể mang về hơn 60 tỷ USD doanh thu mỗi năm, dựa trên mức sản lượng trước chiến sự và mặt bằng giá dầu hiện tại. 

Thỏa thuận Mỹ - Iran sẽ giúp Tehran thu hơn 60 tỷ USD từ dầu mỏ

Biên bản ghi nhớ (MOU) cho phép Iran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu. Ngay trong tuần này, nhiều tàu chở dầu Iran đã rời cảng và vượt qua tuyến phong tỏa của Hải quân Mỹ.

Cam kết của Washington - dù vẫn có thể bị rút lại nếu các cuộc đàm phán không đạt kết quả - đang từng bước nới lỏng hệ thống trừng phạt mà Mỹ và các đồng minh đã áp đặt trong hơn 10 năm qua nhằm cô lập Tehran và kiềm chế chương trình hạt nhân của nước này.

Động thái trên sẽ giúp Iran tiếp cận trở lại thị trường toàn cầu, thay vì phụ thuộc vào các mạng lưới vận chuyển bí mật như trong nhiều năm qua. Trước khi chiến sự nổ ra, Iran chiếm khoảng 4% sản lượng dầu thô toàn cầu.

Dưới sức ép của các lệnh trừng phạt, phần lớn dầu xuất khẩu của Iran trong hơn một thập kỷ qua phải được bán thông qua các kênh không chính thức, thường với mức chiết khấu sâu. Khách hàng chủ yếu là các nhà máy lọc dầu tư nhân tại Trung Quốc - những bên nổi tiếng với khả năng ép giá mạnh.

Tờ WSJ dẫn lời ông Richard Nephew, cựu quan chức cấp cao của Mỹ, cho biết thỏa thuận có thể giúp Iran thu về khoảng 8 tỷ USD chỉ trong 2 tháng đầu tiên kể từ ngày có hiệu lực. "Nếu duy trì sản lượng trước chiến tranh và giá dầu hiện nay, doanh thu xuất khẩu dầu của Iran có thể vượt 60 tỷ USD mỗi năm."

Xuất khẩu dầu thô Iran theo tháng (Đồ hoạ: WSJ)

Canh bạc 300 tỷ USD

Theo WSJ, các quyền xuất khẩu dầu rộng rãi được trao cho Iran phản ánh áp lực mà chính quyền Tổng thống Donald Trump phải đối mặt trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận hòa bình. Thỏa thuận còn bao gồm kế hoạch đầu tư tiềm năng trị giá tới 300 tỷ USD.

Washington đang đặt cược rằng nguồn tiền mới sẽ giúp giảm bớt các hành động gây bất ổn của Tehran trong khu vực. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lo ngại dòng tiền này có thể giúp chính quyền Iran củng cố quyền lực và tái thiết năng lực quân sự.

Ông Michael Singh, cựu Giám đốc cấp cao phụ trách Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush, cảnh báo rằng việc bơm tiền cho Iran có thể vô tình củng cố chế độ hiện tại.

Theo một quan chức cấp cao Mỹ, Iran sẽ được hưởng một số biện pháp nới lỏng trừng phạt ban đầu đối với xuất khẩu dầu. Tuy nhiên, việc duy trì các ưu đãi này phụ thuộc vào việc Tehran đáp ứng các yêu cầu của Washington liên quan đến chương trình hạt nhân cũng như việc mở lại eo biển Hormuz.

Xuất khẩu dầu Iran hồi sinh

Trong nhiều năm, phần lớn doanh thu dầu mỏ của Iran bị "mắc kẹt" ở nước ngoài do các biện pháp trừng phạt tài chính. Tehran chỉ có thể tiếp cận một phần số tiền này thông qua các mạng lưới ngân hàng phức tạp, thường đi qua các quốc gia vùng Vịnh hoặc thông qua tiền mã hóa.

Tuy nhiên, theo nội dung thỏa thuận mới, Mỹ cam kết mở lại các kết nối ngân hàng, cho phép Iran chuyển nguồn thu từ dầu mỏ về nước dễ dàng hơn.

Cảng dầu của Iran tại đảo Kharg (Ảnh: Reuters)

Các nhà trung gian Arab nhận định đây là thắng lợi rõ ràng của Iran. Đồng thời, sự trở lại của Tehran cũng có thể tạo ra một đối thủ mới trên thị trường dầu mỏ toàn cầu trong bối cảnh nguồn cung đang có nguy cơ dư thừa.

Mới đây, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - quốc gia vừa rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) - cũng cam kết tăng sản lượng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo việc giải quyết lâu dài xung đột Mỹ - Iran có thể khiến thị trường dầu mỏ rơi vào tình trạng dư cung từ năm tới. Theo IEA, nguồn cung toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 8 triệu thùng/ngày vào năm 2027, trong khi nhu cầu chỉ phục hồi khoảng 2 triệu thùng/ngày.

Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ từ tháng 4 đã khiến xuất khẩu dầu thô của Iran giảm mạnh từ khoảng 1,1 triệu thùng/ngày trong tháng 3 xuống chỉ còn 65.000 thùng/ngày vào tháng 5.

Khi các kho chứa dầu dần đầy lên, Iran buộc phải giảm khai thác tại nhiều mỏ, khiến sản lượng dầu thô giảm khoảng một phần ba, từ 3,5 triệu thùng/ngày trước chiến tranh xuống còn 2,3 triệu thùng/ngày trong tháng 5.

Tuy nhiên, các dấu hiệu nới lỏng đã xuất hiện. Kể từ ngày 16/6, ba tàu chở dầu Sonia I, Diona và Hero II, mang theo hơn 5 triệu thùng dầu thô Iran, đã rời cảng Chabahar và vượt qua tuyến phong tỏa của Mỹ.

Theo dữ liệu theo dõi tàu biển, đây là những chuyến hàng đầu tiên thực hiện hành trình này kể từ khi Mỹ áp đặt phong tỏa hồi tháng 4. Các chuyên gia cho rằng động thái này cho thấy các doanh nghiệp vận tải đang chuẩn bị cho khả năng thỏa thuận được triển khai trên thực tế.

(Nguồn: MarineTraffic)

Iran tăng mạnh sản lượng

Về dài hạn, việc Iran 'tái hòa nhập' vào thị trường dầu mỏ thế giới sẽ phụ thuộc vào việc các miễn trừ trừng phạt tạm thời có được chuyển thành cơ chế nới lỏng lâu dài hay không. Điều này gắn liền với khả năng đạt được thỏa thuận toàn diện hơn về chương trình hạt nhân của Tehran.

Trên thực tế, thị trường đã có một "cuộc diễn tập" vào tháng 3 khi chính quyền Trump cấp miễn trừ trừng phạt kéo dài 30 ngày cho Iran, nhằm ngăn giá nhiên liệu tăng vọt dù Mỹ vẫn tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Tehran.

Trong tháng 4, Ấn Độ đã mua khoảng 2 triệu thùng dầu từ Iran, trong khi Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 80% tổng lượng dầu xuất khẩu của nước này.

Các chuyên gia cho rằng nếu lệnh trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn sau giai đoạn đàm phán 60 ngày, nhiều khách hàng tại châu Á và châu Âu sẽ quay trở lại mua dầu Iran.

Với số lượng người mua tăng lên, Iran có thể bán dầu với giá tốt hơn, qua đó tạo động lực đầu tư mở rộng sản lượng.

Chi phí khai thác dầu của Iran hiện chỉ dao động từ 10-30 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức giá hòa vốn 60-70 USD/thùng của dầu đá phiến Mỹ.

Theo Oxford Economics, nếu các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn và lâu dài, Iran có thể tăng thêm khoảng 1 triệu thùng/ngày so với mức trước xung đột trong vòng 2-3 năm tới. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi nguồn vốn quốc tế, công nghệ hiện đại và các dịch vụ kỹ thuật dầu khí từ nước ngoài.

Trước cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran từng sản xuất từ 5-6 triệu thùng dầu/ngày. Sản lượng sau đó suy giảm do thiệt hại hạ tầng từ chiến tranh Iran - Iraq, sự rút lui của các chuyên gia nước ngoài và tình trạng thiếu đầu tư kéo dài trong nhiều thập kỷ./.

Nguồn tham khảo: WSJ, Reuters