Từ gói snack "mất màu" đến tín hiệu đứt gãy chuỗi cung ứng dầu thô tại Nhật Bản

Một trong những món ăn vặt mang tính biểu tượng nhất tại Nhật Bản – khoai tây chiên Calbee – sắp được bán trong các bao bì trắng đen thay cho những thiết kế sặc sỡ vốn quen thuộc với người tiêu dùng.

Đằng sau thay đổi tưởng chừng đơn giản này là tín hiệu đứt trong chuỗi cung ứng nguyên liệu, với tác động có thể lan rộng ra toàn ngành thực phẩm và bao bì Nhật Bản.

Vì sao Calbee phải đổi bao bì snack sang trắng-đen? 

Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu thô và naphtha – nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất dung môi pha mực in. Tuy nhiên, triển vọng nguồn cung hiện trở nên bất ổn khi xung đột tại Trung Đông kéo dài.

Calbee đã bắt đầu cân nhắc phương án bao bì đơn sắc từ cuối tháng 3. Công ty cho biết quyết định này được rút ra từ kinh nghiệm sau thảm họa động đất – sóng thần năm 2011 ở Đông Bắc Nhật Bản, thời điểm doanh nghiệp từng phải cắt giảm lượng mực sử dụng cho bao bì. Việc chuyển sang in trắng đen được kỳ vọng giúp giảm khoảng một nửa lượng mực tiêu thụ.

Tồn kho dung môi của Calbee được dự báo chỉ đủ dùng tới mùa hè năm nay. Trong khi đó, công ty sắp bước vào giai đoạn sử dụng vụ khoai tây mới – loại nguyên liệu khó bảo quản lâu dài. Nếu khâu đóng gói gặp tắc nghẽn khiến hàng hóa chậm xuất xưởng, doanh nghiệp có thể đối mặt với thiệt hại lớn do hàng hư hỏng. Để tránh rủi ro này, Calbee đã chủ động thay đổi.

Loại mực dùng trong in bao bì được gọi là mực gravure, phụ thuộc nhiều vào dung môi và polymer có nguồn gốc từ naphtha. Các dung môi như toluene hay xylene cũng được sử dụng trong sơn, chất pha loãng và keo dán.

Naphtha đồng thời là nguyên liệu để sản xuất sắc tố màu. Trong khi sắc tố trắng chủ yếu từ khoáng chất và màu đen được tạo từ carbon, phần lớn các màu sắc khác đều phụ thuộc vào vật liệu có nguồn gốc dầu mỏ.

Không chỉ vậy, dung môi còn cần thiết để pha loãng mực trong quá trình in, khiến tác động từ tình trạng thiếu hụt càng trở nên nghiêm trọng. Trong quy trình in bao bì thông thường, lớp mực trắng sẽ được phủ trước lên màng nhựa trong suốt để tạo nền, sau đó từ 4–8 lớp màu tiếp tục được in chồng lên nhau và cần thời gian để khô. In trắng đen giúp cắt giảm đáng kể lượng mực và dung môi sử dụng.

Các doanh nghiệp khác có gặp tình trạng tương tự?

Nhiều hãng thực phẩm tại Nhật Bản cũng đang chịu áp lực chi phí từ các nhà cung cấp bao bì.

“Mực in và màng nhựa đều đang khan hiếm. Chúng tôi đã nhận được đề nghị tăng giá màng bao bì thêm 20–40% từ tháng 6”, đại diện một công ty bánh kẹo cho biết.

Nhà sản xuất mì Ý Nisshin Seifun Welna – thành viên của Nisshin Seifun Group – cũng sẽ dần chuyển sang sử dụng dây buộc trơn, không in chữ cho các sản phẩm spaghetti khô từ tháng 6. Trước đây, phần dây buộc này thường in thời gian luộc bằng màu đỏ.

Doanh nghiệp cho biết sẽ áp dụng thay đổi tương tự với một số dòng mì khác, dù hiện chưa có kế hoạch thay đổi màu sắc bao bì chính.

Trong khi đó, Itoham Yonekyu Holdings – doanh nghiệp kinh doanh xúc xích và thịt nguội – đang cân nhắc giảm số lượng màu mực trên một số bao bì sản phẩm. S&B Foods, hãng nổi tiếng với các sản phẩm cà ri ăn liền, cũng đang nghiên cứu điều chỉnh thiết kế bao bì.

Song song với áp lực nguồn cung, xu hướng tối giản bao bì vì mục tiêu môi trường cũng đang gia tăng tại Nhật Bản. Trong ngành đồ uống, ngày càng nhiều công ty cắt giảm lượng nhựa dùng cho nhãn sản phẩm.

Asahi Soft Drinks đã tung ra nước đóng chai không nhãn từ năm 2018 và bắt đầu bán chai đơn với nhãn nhỏ hơn từ năm 2021.

Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản hiện cũng đang xem xét sửa đổi các quy định liên quan, với kế hoạch mở rộng việc bán sản phẩm không nhãn ra ngoài hình thức đóng gói theo lốc, có thể áp dụng từ năm 2027 tại cả máy bán hàng tự động và cửa hàng bán lẻ.

Người tiêu dùng sẽ phản ứng ra sao?

Hiện vẫn chưa rõ người mua sắm tại siêu thị và cửa hàng tiện lợi sẽ phản ứng như thế nào trước những bao bì trắng đen.

Các chuyên gia marketing đang đưa ra nhiều quan điểm trái chiều.

“Bao bì màu sắc gắn chặt với hành vi tiêu dùng mang tính tiềm thức. Chẳng hạn, màu vàng của khoai tây chiên có thể kích thích cảm giác thèm ăn”, ông Fumiyuki Miyamoto, chuyên gia marketing tại J.F. Oberlin University, nhận định. “Việc chuyển sang trắng đen có nguy cơ khiến sản phẩm mất đi bản sắc.”

Calbee cho biết họ cũng nhận thức được rủi ro này. 14 sản phẩm chuyển sang bao bì đơn sắc đều là những mặt hàng đã có độ nhận diện thương hiệu cao, do đó tác động được cho là sẽ ở mức hạn chế.

Tuy nhiên, một số chuyên gia lại nhìn thấy cơ hội marketing từ sự thay đổi này.

“Giữa một thị trường ngập tràn màu sắc, bao bì trắng đen có thể nổi bật nhờ sự khác biệt”, ông Izuru Nakagoshi thuộc Japan Package Design Association cho biết. “Những bao bì này cũng giúp người tiêu dùng nhận ra các rủi ro địa chính trị đang gắn chặt với đời sống thường ngày đến mức nào.”

Ông Masayuki Satomura, nhà nghiên cứu tại công ty marketing Asmarq, nhận định làn sóng bàn luận xoay quanh việc chuyển sang bao bì trắng đen, cùng những đánh giá tích cực về khả năng ứng phó khủng hoảng của Calbee, hoàn toàn có thể giúp thương hiệu thu hút thêm nhóm khách hàng mới./.

Nguồn tham khảo: Nikkei Asia