Đằng sau "kỳ tích kinh tế số" Indonesia: Khi những người hùng chỉ kiếm vài USD mỗi ngày

Từng được xem là biểu tượng của nền kinh tế số Indonesia, lực lượng tài xế xe ôm công nghệ – “đội quân áo xanh” của Grab và Gojek – đang đối mặt với thực tế khắc nghiệt: Cạnh tranh gia tăng và thu nhập ngày càng ít ỏi.

Theo Financial Times, suốt gần một thập kỷ qua, anh Djunaedi (45 tuổi) bắt đầu ngày làm việc từ sáng sớm và kết thúc khi Jakarta lên đèn. Chiếc xe máy cùng bộ đồng phục xanh của ứng dụng gọi xe đã trở thành công cụ mưu sinh quen thuộc.

Tuy nhiên, sau khi trừ khoản hoa hồng 20% phải nộp cho các nền tảng, có những ngày Djunaedi chỉ còn khoảng 100.000 – 150.000 rupiah, tương đương khoảng 6 USD. Mức thu nhập này không đủ để trang trải chi phí sinh hoạt tại Jakarta – một trong những đô thị đắt đỏ nhất khu vực.

“Khoản khấu trừ hoa hồng 20% thực sự là gánh nặng… nhưng chúng tôi chỉ có thể tuân theo quy định”, anh Djunaedi chia sẻ.

Khoản thu nhập 6 USD/ngày không đủ để anh trang trải cuộc sống tại Jakarta

Đội quân 7 triệu người

Theo ước tính của một hiệp hội tài xế, Indonesia hiện có khoảng 7 triệu tài xế xe ôm công nghệ, gấp 5 lần lực lượng lao động trong ngành khách sạn nước này.

Sự bùng nổ của tài xế công nghệ đã phản ánh hai xu hướng song song của nền kinh tế, đó là sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế nền tảng và những khó khăn trong việc tạo ra các công việc thu nhập cao trong khu vực chính thức.

Indonesia hiện có khoảng 7,46 triệu người thất nghiệp, trong khi nhiều lao động đã chuyển sang làm tài xế công nghệ như một lựa chọn sinh kế. Khi số lượng tài xế tăng nhanh, thu nhập bình quân trên mỗi người cũng bị chia nhỏ.

Trong những năm đầu của nền kinh tế gọi xe, công việc này từng được xem là “mỏ vàng”. Djunaedi cho biết có thời điểm anh kiếm hơn 700.000 rupiah mỗi ngày, cao hơn nhiều so với mức lương 393 USD/tháng khi còn làm công nhân nhà máy.

Nhưng theo thời gian, khi lượng tài xế tăng cao và cơ chế chia sẻ doanh thu thay đổi, thu nhập của nhiều người cũng suy giảm.

Áp lực từ chi phí và nền tảng công nghệ

Theo ông Raden Igun Wicaksono – nhà sáng lập hiệp hội tài xế Garda, thu nhập của tài xế hiện chịu sức ép từ nhiều phía. Lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng, trong khi mức chia sẻ doanh thu với các nền tảng vẫn giữ nguyên khiến phần thu nhập thực tế ngày càng thu hẹp.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp công nghệ cho rằng khoản hoa hồng là hợp lý, được dùng để duy trì và phát triển hệ sinh thái dịch vụ.

GoTo – công ty mẹ của Gojek – cho biết, một phần đáng kể nguồn thu này được dùng để kích thích nhu cầu thị trường, qua đó giúp duy trì số lượng đơn hàng ổn định cho tài xế.

Grab Indonesia cũng cho rằng, mức hoa hồng 20% là một phần trong chiến lược nhằm đảm bảo hệ sinh thái dịch vụ cạnh tranh và bền vững.

Theo anh Adik Supriyanto, các tài xế là người tạo ra nguồn thu chính cho các ứng dụng xe ôm công nghệ

Gần đây, Grab thông báo dành khoảng 100 tỷ rupiah cho các chương trình hỗ trợ tài xế như phúc lợi xã hội, tiền thưởng lễ và đào tạo kỹ năng. GoTo cũng đã tăng gấp đôi tiền thưởng dịp lễ cho lực lượng tài xế trong năm nay.

Dù vậy, nhiều tài xế vẫn cho rằng các nền tảng cần chia sẻ lợi ích nhiều hơn.

“Các công ty ứng dụng hưởng lợi từ chúng tôi. Họ nên giúp các đối tác như chúng tôi có cuộc sống tốt hơn”, anh Adik Supriyanto, một tài xế Grab 47 tuổi, nói.

Những “anh hùng kinh tế” cần được bảo vệ

Trước những thay đổi của thị trường lao động, chính phủ Indonesia đang cân nhắc các biện pháp nhằm bảo vệ quyền lợi của lực lượng tài xế công nghệ.

Bộ trưởng Quốc vụ Prasetyo Hadi cho rằng, những “anh hùng kinh tế” này cần được hưởng các quyền lợi tương xứng với vai trò của họ trong nền kinh tế.

Thương vụ sáp nhập Grab và Gojek có thể là yếu tố chính tác động đến thu nhập của tài xế

Theo dự thảo quy định đang được xem xét, tài xế có thể được hưởng thêm các hỗ trợ tài chính và an sinh xã hội, đồng thời mức hoa hồng phải nộp cho các nền tảng cũng có thể được điều chỉnh.

Tuy nhiên, việc ban hành chính sách mới có thể phụ thuộc vào kế hoạch sáp nhập giữa Grab và GoTo – hai nền tảng gọi xe lớn nhất Indonesia.

Nếu thương vụ hoàn tất, doanh nghiệp sau sáp nhập có thể kiểm soát tới khoảng 90% thị trường gọi xe và giao đồ ăn tại Indonesia, tạo ra một “siêu ứng dụng” thống trị nền kinh tế nền tảng của quốc gia này.

Theo nguồn tin của Financial Times, hai doanh nghiệp đang đề xuất trao một “cổ phần vàng” cho quỹ đầu tư quốc gia Danantara – quỹ do Tổng thống Prabowo Subianto thành lập – để đổi lấy sự chấp thuận của chính phủ đối với thương vụ sáp nhập.

Nếu đề xuất được thông qua, Danantara có thể nắm giữ quyền tham gia vào những quyết định quan trọng của doanh nghiệp sau sáp nhập, trong đó có cả các chính sách liên quan đến thu nhập và phúc lợi của tài xế.

Dù thu nhập giảm sút, nhiều tài xế vẫn tiếp tục gắn bó với công việc này.

Djunaedi cho biết anh không có ý định tìm việc khác, chủ yếu vì tuổi tác và sự thiếu ổn định của thị trường lao động./.

Nguồn tham khảo: Financial Times