Công suất lọc dầu của châu Âu sẽ giảm 20% trong thập kỷ tới

Theo S&P Global Energy, công suất xử lý của các nhà máy lọc dầu châu Âu sẽ giảm 20% trong giai đoạn 2025–2035, xuống chỉ còn hơn 9 triệu thùng/ngày. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức 14 triệu thùng/ngày vào đầu thế kỷ XXI.

Tại Mỹ, S&P dự báo công suất lọc dầu giảm 7% trong 10 năm tính đến năm 2035, còn 16,7 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, năng lực lọc dầu tại Trung Đông, châu Phi và châu Á tiếp tục mở rộng.

Xu hướng thu hẹp diễn ra ngay cả khi cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Iran gây ra đang đẩy các nhà máy lọc dầu tại châu Âu và Mỹ hoạt động gần hết công suất. Tình trạng thiếu nhiên liệu từ xung đột Trung Đông cũng giúp các cơ sở này thu về lợi nhuận lớn.

Các chính phủ đã kêu gọi tăng năng lực lọc dầu nhằm bảo đảm nguồn cung thiết yếu trong những cuộc khủng hoảng tương lai. Tuy nhiên, giới đầu tư vẫn thận trọng với các dự án mới, khiến công suất tại cả châu Âu và Bắc Mỹ được dự báo tiếp tục đi xuống.

Ông Daniel Evans, Giám đốc bộ phận lọc dầu tại S&P Global, nhận định những gián đoạn gần đây đã khiến các bên đánh giá lại vai trò chiến lược của ngành lọc dầu tại phương Tây. Dù vậy, cú sốc từ chiến tranh Iran khó làm thay đổi các yếu tố nền tảng trong dài hạn.

Xe điện làm giảm nhu cầu xăng dầu

Trong khi châu Âu và Bắc Mỹ thu hẹp công suất, các doanh nghiệp tại Trung Quốc, Trung Đông, Ấn Độ và châu Phi đã xây dựng nhiều nhà máy mới có quy mô lớn và khả năng cạnh tranh cao.

Sự phát triển của xe điện cũng là một nguyên nhân khiến đầu tư vào lĩnh vực lọc dầu suy giảm. Xe điện và xe hybrid ngày càng mở rộng thị phần, kéo nhu cầu nhiên liệu tại châu Âu đi xuống.

Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu, doanh số xe điện trong nửa đầu năm tăng gần 63% tại Pháp và 48% tại Đức.

Chiến tranh khiến các chính phủ tập trung hơn vào việc bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, qua đó có thể giúp những nhà máy đứng trước nguy cơ đóng cửa tạm thời được duy trì hoạt động.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng các cơ sở lâu năm và có quy mô nhỏ vẫn khó tránh khỏi việc ngừng vận hành trong dài hạn.

Phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu

Ông Dev Sanyal, Giám đốc điều hành VaroPreem – doanh nghiệp có các nhà máy cung cấp khoảng 10% nhiên liệu đường bộ của châu Âu – cho biết giới chức đang nhìn nhận ngành lọc dầu theo hướng chiến lược hơn.

Theo ông, làn sóng đóng cửa các nhà máy nhỏ trong những năm gần đây đã khiến châu Âu ngày càng phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Riêng năm ngoái, khu vực này đóng cửa khoảng 500.000 thùng/ngày công suất lọc dầu. Anh cũng mất hai trong tổng số sáu nhà máy.

Các nhà hoạch định chính sách hiện quan tâm nhiều hơn đến khả năng hệ thống năng lượng châu Âu có thể đáp ứng đủ nhu cầu và duy trì vận hành trong mọi hoàn cảnh, bao gồm cả nhu cầu quốc phòng.

Theo ông, các chủ sở hữu nhà máy cũng cần sự chắc chắn lớn hơn trước khi cam kết đầu tư. Những cơ sở này thường phải chi hàng trăm triệu USD sau mỗi vài năm để thực hiện các đợt bảo dưỡng và nâng cấp lớn.

Ông Alan Gelder, chuyên gia tại Wood Mackenzie, cho biết những kỳ đại tu thường là thời điểm chủ sở hữu quyết định liệu một nhà máy lâu năm có nên tiếp tục hoạt động hay không. Trước triển vọng biên lợi nhuận lọc dầu kém thuận lợi, họ có thể lựa chọn không đầu tư thêm và đóng cửa cơ sở.

Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch xây dựng nhà máy lọc dầu lớn mới đầu tiên của nước này trong 5 thập kỷ tại Texas. Ông cũng thúc đẩy việc tái khởi động nhà máy Saint Croix tại Quần đảo Virgin thuộc Mỹ.

Saint Croix từng được đưa trở lại hoạt động trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhưng lại đóng cửa chỉ vài tháng sau đó./.