Hàng nghìn tỷ USD đã được rót vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), với giả định nguồn cung năng lượng dồi dào, và hệ thống sản xuất chip vận hành trơn tru trên quy mô toàn cầu.
Tuy nhiên, chiến sự tại Iran bóc trần một sự thật rằng nền móng của AI dễ sụp đổ hơn ta tưởng.
Các nền kinh tế Đông Á – trung tâm của ngành bán dẫn – đang đối mặt nguy cơ sốc năng lượng nghiêm trọng. Samsung Electronics và SK Hynix hiện chiếm tới 80% thị phần chip nhớ băng thông cao (HBM) và gần 70% DRAM toàn cầu – những thành phần cốt lõi vận hành hệ thống AI, trung tâm dữ liệu và thiết bị thông minh.
Trong khi đó, TSMC sản xuất khoảng 90% chip tiên tiến, bao gồm gần như toàn bộ chip AI cao cấp do Nvidia thiết kế.
Cái khó nằm ở chỗ, cả Hàn Quốc và Đài Loan đều phụ thuộc gần như hoàn toàn vào năng lượng nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Đông, vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Riêng Đài Loan phụ thuộc hơn một phần ba nhu cầu LNG từ khu vực này.
Nhập khẩu dầu và khí công nghiệp Trung Đông của Hàn Quốc và Đài Loan (Nguồn: FT)
Không chỉ năng lượng, ngành bán dẫn còn phụ thuộc sâu vào các nguyên liệu đặc thù từ Trung Đông:
- Khoảng 1/3 nguồn cung helium toàn cầu – khí dùng làm mát wafer silicon – đến từ Qatar;
- Gần một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển đi qua Eo biển Hormuz;
- Bromine, nguyên liệu phục vụ quá trình khắc chip, chủ yếu được khai thác từ Biển Chết, với nguồn cung quan trọng từ Israel
Ngay cả trước khi xung đột nổ ra, thị trường lưu huỳnh đã bị siết cung do nhu cầu tăng mạnh từ ngành công nghệ và xe điện. Chiến sự tại Iran chỉ khiến “nút thắt cổ chai” thêm siết chặt.
Chuỗi vận chuyển chip cũng đang chịu tác động tiêu cực.
Hoạt động logistics, cả đường hàng không và đường biển, bị ảnh hưởng bởi xung đột. Cathay Pacific Airways – đơn vị vận chuyển khoảng 30% wafer toàn cầu – đang gặp hạn chế trong việc tiếp cận các trung tâm trung chuyển khu vực, làm gia tăng nguy cơ chậm trễ giao hàng và đẩy chi phí lên cao.
Nếu tuyến hàng hải tại Trung Đông tiếp tục gián đoạn, giá chip sẽ tăng mạnh, nguy cơ đình trệ sản xuất hiện hữu. Tại Mỹ, các “hyperscaler” dự kiến chi khoảng 650 tỷ USD cho hạ tầng AI trong năm nay. Tuy nhiên, gần 75% nguồn điện tại các trung tâm dữ liệu đến từ khí tự nhiên.
Theo giới phân tích, ngay cả khi xung đột kết thúc sớm, các tác động vẫn có thể kéo dài. Nhà máy LNG lớn nhất thế giới Ras Laffan (Qatar) bị hư hại nghiêm trọng, cần 4-5 tuần để khôi phục sản xuất. Như vậy, phải mất 2–3 tháng để chuỗi cung ứng helium trở lại bình thường./.
Nguồn tham khảo: Financial Times
