VCK và thập kỷ "bình dân hóa" chứng khoán Việt

Từng bị xem như cuộc chơi chỉ dành cho số ít - của những người có tiền, có chuyên môn sâu và có đẳng cấp, chứng khoán đang dần kênh đầu tư đầu tư phổ biến nhất, mà như cách nói vui của nhiều người là "nhà nhà chơi chứng khoán".

Kết quả ấy không tự đến. Nó được kết tinh từ nỗ lực không ngừng nghỉ của nhà điều hành cho mục tiêu phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam, là hệ quả của quá trình đổi mới kinh tế đầy quyết tâm xuyên suốt 4 thập kỷ qua.

Dĩ nhiên cũng không thể bỏ qua sự đóng góp bền bỉ và tích cực của các thành viên thị trường - những SSI, VND thuở ban đầu, Vietcap đoạn kế sau, hay gần mới nhất là CTCP Chứng khoán VPS (Mã CK: VCK) - đại diện có thể xem là tiêu biểu nhất cho hành trình "bình dân hoá chứng khoán".

Từ VPBS đến VCK

Nhắc đến VCK, nhiều chứng sĩ Việt sẽ nghĩ ngay đến tên tuổi doanh nhân Nguyễn Lâm Dũng và hành trình vươn lên mạnh mẽ của công ty chứng khoán tư nhân mang màu sắc riêng biệt. Nhưng nhìn về gốc rễ, VCK không khởi đầu như một định chế độc lập.

Thành lập năm 2006 với tiền thân là Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng (VPBS), VCK ban đầu vốn là mảnh ghép thuộc hệ sinh thái VPBank. Ngay cả Chủ tịch Nguyễn Lâm Dũng, trong suốt quãng 2010-2015, cũng chỉ mang vị thế của một Tổng giám đốc làm thuê.

Năm 2015, khi VPBank dồn lực cho các ưu tiên chiến lược khác, đặc biệt là mảng tài chính tiêu dùng, mảnh ghép chứng khoán dần bị bỏ lại. Nhưng cũng từ đây, VCK bước vào giai đoạn rất khác, với sự xuất hiện của nhóm cổ đông mới, trong đó có cả cựu CEO Nguyễn Lâm Dũng.

Dù vậy, trong thời gian dài hậu VPBank thoái vốn, không mấy người tin VCK đã 'dứt tình' với nhà băng này. Hoài nghi là có, khi VCK liên tục xuất hiện trong vai trò người thu xếp vốn cho các trái phiếu liên quan nhóm chủ VPBank. Còn ở phía ngược lại, với VPBank, VCK luôn là khách hàng lớn, thậm chí nhiều giai đoạn còn đóng vai khách hàng CASA lớn nhất của nhà băng gắn liền với 'chủ soái' Ngô Chí Dũng.

Người viết bài này, thực ra, trong nhiều năm cũng lầm tưởng VCK vẫn là cánh tay nối dài của hệ sinh thái VPBank. Mãi đến khi nhà băng này tái lập công ty chứng khoán bằng thương vụ mua lại ASC và đổi tên thành VPBankS vào 2022, bản thân mới tin rằng, họ là 2 định chế hoàn toàn độc lập.

Nhìn lại, nhiều người tỏ ra tiếc nuối khi VPBank lỡ để tuột mất một tài sản lớn, nhất là khi VCK sau đó nhanh chóng vươn lên vị thế công ty chứng khoán thị phần số 1 thị trường nhiều quý liên tiếp. Song người viết không nghĩ vậy. VPBank khi đó chọn dồn lực cho FE Credit, và chính quyết định này đã mở đường cho một trong những thương vụ kinh điển bậc nhất ngành tài chính Việt: 1,4 tỷ USD cho 49% cổ phần FE Credit!

Nhìn rộng hơn, việc VPBank rút lui khỏi VCK cũng là diễn biến có lợi cho thị trường. Nó đưa công ty chứng khoán này sang một chương hoàn toàn mới, với ông chủ mới, tư duy mới và quyền tự chủ lớn hơn. Đó cũng là tiền đề cho giai đoạn tăng trưởng bứt tốc sau này, không chỉ riêng VCK, mà cả thị trường chứng khoán.

Cách VCK “bình dân hóa” chứng khoán Việt

Dấu ấn lớn nhất của VPS nhiều năm qua không nằm ở vị trí số 1 môi giới, mà ở cách công ty này đã góp phần mở rộng tệp nhà đầu tư cá nhân, hạ thấp rào cản gia nhập và đưa chứng khoán đến gần hơn với công chúng.

Trước giai đoạn 2018-2019, thị trường chứng khoán Việt Nam chủ yếu được dẫn dắt bởi dòng tiền tổ chức, tự doanh và khối ngoại. Khi ấy, với phần đông người Việt, đây vẫn là lĩnh vực tương đối xa vời, chưa thực sự là kênh đầu tư phổ biến và đại chúng.

Bước ngoặt đến trong giai đoạn 2020-2021, khi đại dịch Covid-19 làm thay đổi mạnh mẽ hành vi dòng tiền. Làn sóng F0 bùng nổ, số lượng tài khoản mở mới tăng kỷ lục, nhà đầu tư cá nhân có thời điểm đóng góp tới 95% thanh khoản thị trường. Trong sự dịch chuyển đó, VCK có công lớn bậc nhất.

Họ tiên phong triển khai eKYC, cho phép nhà đầu tư mở tài khoản trực tuyến nhanh chóng. Song song đó, VCK xây dựng một đội ngũ môi giới và cộng tác viên quy mô lớn, chia sẻ lợi ích hấp dẫn để thu hút lực lượng tư vấn viên giàu kinh nghiệm. Và chính mạng lưới này đã đóng vai trò trực tiếp trong việc dẫn dắt hàng triệu nhà đầu tư mới bước vào thị trường trong giai đoạn 2020-2022.

Công nghệ là một điểm khác biệt, một lợi thế so sánh khác của VCK. Định vị là một fintech, VCK hiện có hơn 200 nhân sự công nghệ và dự kiến đầu tư 100 triệu USD trong hai năm tới để nâng cấp hệ thống, với trọng tâm là AI.

"Chúng tôi tập trung vào phát triển hạ tầng công nghệ. Chúng tôi tập trung và phát triển trải nghiệm tốt nhất cho khách hàng, làm thế nào để khách hàng có thể tiếp cận và đầu tư dễ dàng nhất có thể", Chủ tịch Nguyễn Lâm Dũng chia sẻ tại sự kiện "VPS The Next Chapter" hồi tháng 10/2025.

Một điểm khác biệt nữa của VCK là cách công ty chuẩn hóa và mở rộng các gói margin, giúp nhà đầu tư cá nhân tiếp cận đòn bẩy linh hoạt hơn, từ đó góp phần gia tăng quy mô giao dịch toàn thị trường.

Loạt chiến lược này giúp VCK mở rộng thị phần, vươn lên vị thế số 1 thị trường. Họ cũng đóng vai người thay đổi cuộc chơi, buộc phần còn lại của ngành xoay trục mạnh mẽ sang bán lẻ, đầu tư công nghệ.

Thương vụ IPO và niêm yết sóng gió

Sau một thập kỷ chuyển mình mạnh mẽ, cuối năm 2025, VPS quyết định IPO với kỳ vọng rất lớn từ thị trường. Quy mô, vị thế đầu ngành, sức hút thương hiệu và sự quan tâm của nhà đầu tư cá nhân khiến đây trở thành một thương vụ phát hành ra công chúng đúng nghĩa, với sự tham gia của khoảng 20.000 nhà đầu tư.

Tuy nhiên, thời điểm mã này lên sàn lại không được quá thuận lợi, rơi đúng vào pha điều chỉnh của thị trường. Mặt bằng giá cổ phiếu, đặc biệt là nhóm chứng khoán, điều chỉnh sâu, khiến game niêm yết VCK phần nào mất đi “thiên thời”.

Trong bối cảnh ấy, không ít nhà đầu tư mua IPO cổ phiếu VCK tỏ ra bức xúc. Đó là phản ứng dễ hiểu khi kỳ vọng ban đầu rất lớn, trong khi giá cổ phiếu sau niêm yết lại rung lắc mạnh. Nhưng nếu đi sâu vào hoạt động kinh doanh cốt lõi, bức tranh của VCK lại không hề xấu, thậm chí là rất tích cực.

Như thông tin vừa được VCK công bố, quý 1/2026, họ lãi trước thuế kỷ lục 1.546,9 tỷ đồng, tăng 68% so với cùng kỳ năm trước, hoàn thành 27% kế hoạch lợi nhuận tham vọng 5.760 tỷ đồng đề ra cho năm 2026.

Và thực tế đã chứng minh, khi thị trường ổn định trở lại, thị giá của VCK cũng dần trở về với vị thế vốn có – một doanh nghiệp chứng khoán đầu ngành, còn nhiều dư địa tăng trưởng khi thị trường bước vào chu kỳ mới.

Triển vọng ấy càng rõ nét hơn khi thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ chính thức được nâng hạng vào tháng 9 tới, cùng mục tiêu hướng đến chuẩn MSCI Emerging Market trong giai đoạn 2027 – 2028. Điều này mở ra kỳ vọng lớn, từ dòng vốn, thanh khoản tới chất lượng nhà đầu tư.

Trong bức tranh đó, VCK được xem là một trong những công ty hưởng lợi lớn nhất. Nền tảng bán lẻ lớn, thị phần dẫn đầu và dư địa mở rộng margin tiếp tục là bệ đỡ cho triển vọng tăng trưởng của công ty này trong nhiều năm tới./.