Trước kỳ review quan trọng, MSCI đánh giá ra sao về chứng khoán Việt Nam?

Morgan Stanley Capital International (MSCI) vừa công bố báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu năm 2026 (Global Market Accessibility Review 2026). 

Đây là tài liệu 'chấm điểm' mức độ thuận lợi của nhà đầu tư quốc tế khi tham gia các sàn chứng khoán trên thế giới, khác với báo cáo theo dõi nâng hạng. 

Trong khi đó, Rà soát Phân loại Thị trường Thường niên 2026 (Annual Market Classification Review 2026) - báo cáo được giới đầu tư đặc biệt quan tâm - sẽ được MSCI công bố vào rạng sáng 24/6 theo giờ Việt Nam.

Dù ghi nhận nhiều nỗ lực cải cách của Việt Nam trong 1 năm qua, MSCI vẫn giữ nguyên toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường. Trong đó, 8 tiêu chí tiếp tục ở mức “-“ (cần cải thiện).

Cần chứng minh hiệu quả chính sách

Trong báo cáo năm nay, MSCI đánh giá Việt Nam tiếp tục thúc đẩy chương trình cải cách thị trường vốn với một số bước tiến đáng chú ý. 

Tổ chức này ghi nhận việc triển khai mô hình giao dịch thông qua nhà môi giới toàn cầu (global broker), cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường mà không cần mở tài khoản trong nước.

Việt Nam cũng đã thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP), dự kiến vận hành từ đầu năm 2027, đồng thời tiếp tục hoàn thiện lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh theo từng giai đoạn.

Đối với vấn đề giới hạn sở hữu nước ngoài, MSCI cho biết các quy định mới đã ngăn doanh nghiệp tự đặt tỷ lệ sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần pháp lý. Các công ty đại chúng cũng sẽ phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trước tháng 9/2026, trong khi cơ quan quản lý đang xem xét nới lỏng giới hạn ở một số lĩnh vực.

Tuy nhiên, MSCI nhấn mạnh việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu. Các cải cách cần được vận hành ổn định trong thực tế, tạo ra thay đổi rõ ràng đối với trải nghiệm của nhà đầu tư tổ chức quốc tế trước khi được phản ánh vào điểm số đánh giá. Vì vậy, các nội dung cải cách của Việt Nam hiện vẫn nằm trong diện theo dõi.

"MSCI sẽ tiếp tục theo dõi sát quá trình triển khai các cải cách này", báo cáo viết.

Gỡ nút thắt

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, MSCI tiếp tục liệt kê các hạn chế ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đối với giới hạn sở hữu nước ngoài, nhiều doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực có điều kiện hoặc nhạy cảm vẫn áp dụng mức trần từ 0% đến 75%, ảnh hưởng tới hơn 10% quy mô thị trường cổ phiếu.

Vấn đề "room ngoại" cũng chưa được giải quyết triệt để khi hơn 1% tỷ trọng trong rổ chỉ số MSCI Vietnam IMI vẫn chịu tác động bởi tình trạng giới hạn sở hữu nước ngoài.

Ở tiêu chí quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài, MSCI cho rằng khả năng tiếp cận thông tin chưa thực sự đồng đều do nhiều doanh nghiệp chưa công bố đầy đủ bằng tiếng Anh. Các quy định về giới hạn sở hữu cũng tiếp tục thu hẹp phạm vi tiếp cận của khối ngoại.

Tổ chức này đồng thời lưu ý Việt Nam vẫn chưa có thị trường ngoại tệ offshore, trong khi giao dịch ngoại hối trong nước còn gắn với giao dịch chứng khoán, làm giảm tính linh hoạt của dòng vốn.

Đối với thủ tục đăng ký và mở tài khoản, nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải thực hiện đăng ký và mở tài khoản thông qua quy trình có sự phê duyệt của Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

MSCI cũng cho rằng việc công bố văn bản pháp lý và thông tin doanh nghiệp bằng tiếng Anh chưa đồng bộ, khiến mức độ minh bạch đối với nhà đầu tư quốc tế còn hạn chế. Dù Bộ Tài chính đã ban hành lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh từ năm 2025 và hoàn tất vào năm 2028, tổ chức này cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai.

Ngoài ra, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) thấp tại một số doanh nghiệp vẫn là yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá trên thị trường.

Ở mảng thanh toán và bù trừ, MSCI ghi nhận Việt Nam đã triển khai cơ chế "non-prefunding" nhưng cho rằng khuôn khổ hoàn chỉnh chỉ có thể được thiết lập khi mô hình CCP đi vào hoạt động đầy đủ. Bên cạnh đó, cơ chế hỗ trợ thấu chi vẫn chưa được áp dụng.

'Thước đo' MSCI

Theo MSCI, xu hướng chung của các thị trường trong năm nay cho thấy những cải cách chỉ được phản ánh vào đánh giá khi đã chứng minh được hiệu quả vận hành trên thực tế.

Sự khác biệt giữa cam kết chính sách và kết quả triển khai là nguyên nhân khiến nhiều thị trường được ghi nhận nỗ lực nhưng chưa có thay đổi về điểm số.

Khi các biện pháp đi vào thực tiễn (đặc biệt là CCP đầu 2027 và công bố FOL tháng 9/2026), khả năng MSCI nâng điểm nhiều tiêu chí trong kỳ review tiếp theo là cao. Lịch sử cho thấy các thị trường từng cải cách quyết liệt như Saudi Arabia hay UAE đã nhanh chóng tiến gần hơn đến Emerging Markets.

Báo cáo trên chưa đưa ra tín hiệu mới về khả năng nâng hạng thị trường. Thay vào đó, tài liệu này cho thấy những nội dung MSCI đang tiếp tục theo dõi trước thời điểm công bố Báo cáo Rà soát Phân loại vào ngày 24/6 tới./.