Trung Quốc mở mặt trận mới trong cuộc chiến thương mại toàn cầu

Trong vòng 5 năm, Trung Quốc không chỉ gấp đôi công suất sản xuất hóa chất mà còn đẩy mạnh làn sóng xuất khẩu, khiến các đối thủ nước ngoài chịu sức ép. 

Theo Rhodium Group, tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington (Mỹ), ngành hóa chất Trung Quốc đang mở rộng sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao, vốn do doanh nghiệp nước ngoài thống lĩnh.

Xu hướng này không chỉ làm thay đổi cán cân cạnh tranh trong ngành hóa chất toàn cầu mà còn có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc với Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ.

Không chỉ gia tăng xuất khẩu sang các nền kinh tế phát triển, doanh nghiệp Trung Quốc còn nhanh chóng giành thị phần từ các công ty nước ngoài ngay tại thị trường nội địa.

Giai đoạn từ năm 2020 đến 2025, sản lượng nhiều nguyên liệu hóa dầu quan trọng phục vụ sản xuất nhựa tại Trung Quốc tăng mạnh. Cụ thể, sản lượng styrene tăng 97%, ethylene tăng 80%, polyethylene tăng 75%, polypropylene tăng 71% và polyvinyl chloride (PVC) tăng 15%.

Dù xuất khẩu chỉ chiếm chưa đến 10% tổng sản lượng hóa chất của Trung Quốc, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu vẫn rất đáng chú ý. Ngoại trừ ethylene, kim ngạch xuất khẩu của 4 sản phẩm hóa dầu còn lại tăng bình quân hơn 40% mỗi năm trong giai đoạn 2020–2025.

Đáng chú ý, tại Ấn Độ, thị phần PVC nhập khẩu từ Trung Quốc tăng từ 3% năm 2020 lên 45% năm 2025. Trong khi đó, tổng thị phần của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan giảm từ 56% xuống còn 34%.

Rhodium Group chỉ ra rằng sự mở rộng nhanh chóng của ngành hóa chất Trung Quốc không chỉ đến từ lợi thế cạnh tranh về chi phí mà còn được hỗ trợ bởi các chính sách công nghiệp và trợ cấp của chính phủ.

Sau cuộc khủng hoảng bất động sản, Bắc Kinh đã đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế và tăng khả năng chống chịu của nền công nghiệp.

Tuy nhiên, việc gia tăng công suất cũng khiến nguồn cung vượt nhu cầu, kéo giá bán đi xuống và gây sức ép lên lợi nhuận của chính các doanh nghiệp Trung Quốc.

Doanh nghiệp hóa chất châu Âu chịu sức ép

Làn sóng hóa chất giá rẻ từ Trung Quốc đang đặt ngành công nghiệp châu Âu trước những thách thức ngày càng lớn.

Theo Rhodium Group, tổng công suất hóa chất tại châu Âu nằm trong diện dự kiến đóng cửa đã tăng gần 6 lần, từ 2,9 triệu tấn năm 2022 lên 17,2 triệu tấn năm 2025. Riêng trong năm gần nhất, con số này đã tăng gấp đôi.

Tháng 9, EU mở 3 cuộc điều tra chống bán phá giá đối với hóa chất nhập khẩu từ Trung Quốc, do lo ngại các nhà sản xuất trong khu vực không thể cạnh tranh với hàng hóa có chi phí thấp hơn.

Đáp lại, Bắc Kinh tiến hành điều tra chống bán phá giá đối với một loại hóa chất xuất khẩu từ châu Âu, được sử dụng trong sản xuất thuốc nhuộm và dược phẩm.

Trung Quốc bác bỏ cáo buộc dung túng tình trạng dư thừa công suất công nghiệp. Hồi tháng 7, Bộ Thương mại nước này cho rằng khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu Trung Quốc, bao gồm hóa chất, một phần đến từ cuộc khủng hoảng năng lượng khiến chi phí sản xuất tại châu Âu tăng cao.

Dù sản lượng và xuất khẩu tăng mạnh, lợi nhuận ngành hóa chất Trung Quốc đã suy giảm trong 4 năm liên tiếp, trong bối cảnh nguồn cung dư thừa gây sức ép lên giá bán.

Theo Rhodium Group, có tới 31% doanh nghiệp sản xuất hóa chất và 29% doanh nghiệp sản xuất nhựa, cao su đang thua lỗ. Lượng hàng tồn kho trong các ngành này cũng tăng mạnh, khiến giá bán tiếp tục chịu áp lực.

Trước tình trạng này, Bắc Kinh đã tìm cách hạn chế đầu tư trong khuôn khổ chiến dịch chống cạnh tranh quá mức, còn được gọi là chiến dịch chống "nội quyển" (anti-involution).

Tuy nhiên, theo Rhodium Group, việc cắt giảm chủ yếu tập trung vào các dự án nhà máy mới, trong khi công suất hiện hữu gần như không thay đổi. Điều này khiến tình trạng dư thừa nguồn cung khó được giải quyết trong ngắn hạn, đồng thời tiếp tục gây sức ép lên giá hóa chất trên thị trường quốc tế./. 

Nguồn tham khảo: Financial Tímes