Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 đã ra phán quyết bác bỏ loạt thuế quan diện rộng do Tổng thống Donald Trump áp đặt dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA).
Với tỷ lệ 6-3, tòa cho rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi viện dẫn một đạo luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia để đơn phương đánh thuế mà không có sự chấp thuận của Quốc hội Mỹ.
Chánh án John Roberts – người chấp bút phán quyết – nhấn mạnh tổng thống phải có “sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội” nếu muốn thực hiện các quyết định có tác động kinh tế – chính trị đặc biệt lớn. Theo tòa, cách diễn giải của chính quyền Trump về IEEPA đã xâm phạm quyền đánh thuế vốn thuộc về Quốc hội theo Hiến pháp Mỹ.
Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ thuế quan Trump
Nguy cơ hoàn trả hơn 175 tỷ USD
Thuế quan là công cụ trung tâm trong chiến lược kinh tế và đối ngoại của ông Trump, đặc biệt sau khi ông trở lại Nhà Trắng tháng 1/2025.
Các mức thuế diện rộng đã châm ngòi một vòng xoáy căng thẳng thương mại mới, khiến nhiều đối tác xa lánh, thị trường tài chính chao đảo và làm gia tăng bất định kinh tế toàn cầu.
Các nhà kinh tế thuộc Penn-Wharton ước tính số tiền thu được từ các mức thuế dựa trên IEEPA đã vượt 175 tỷ USD. Với phán quyết mới, khoản này nhiều khả năng phải hoàn trả.
Trong khi đó, Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) từng dự báo nếu toàn bộ thuế hiện hành được giữ nguyên, ngân sách Mỹ có thể thu về khoảng 300 tỷ USD mỗi năm trong thập kỷ tới. Năm tài khóa 2025, tổng thu thuế hải quan ròng của Mỹ đạt kỷ lục 195 tỷ USD.
Giới hạn quyền lực hành pháp
Ông Trump từng gọi ngày 2/4/2025 là “Liberation Day” khi công bố loạt thuế “có đi có lại” với hầu hết đối tác, viện dẫn tình trạng khẩn cấp liên quan thâm hụt thương mại. Trước đó, trong tháng 2 và 3/2025, ông cũng áp thuế lên Trung Quốc, Canada và Mexico với lý do khủng hoảng fentanyl.
Sau khi Tòa nghe tranh luận hồi tháng 11/2025, ông Trump cho biết sẽ tính đến “kế hoạch B” nếu thất bại. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và các quan chức khác khẳng định Washington có thể dựa vào các cơ sở pháp lý khác, như điều khoản cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia hoặc biện pháp trả đũa các hành vi thương mại không công bằng.
Tuy nhiên, giới phân tích nhận định không công cụ nào mang lại mức độ linh hoạt và sức nặng tức thời như IEEPA – vốn từng được sử dụng chủ yếu để trừng phạt và phong tỏa tài sản, thay vì áp thuế.
Phán quyết lần này không chỉ định hình lại giới hạn quyền lực của tổng thống Mỹ, mà còn có thể làm thay đổi cục diện thương mại toàn cầu trong những năm tới./.
Nguồn tham khảo: Reuters
