Rủi ro nằm dưới "đáy thùng dầu"

Trong ngành lọc dầu, dầu FO (fuel oil) – loại nhiên liệu nặng nằm ở “đáy thùng” sau quá trình chưng cất dầu thô – thường được xem là sản phẩm rẻ tiền và ít được chú ý.

Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Iran đang đảo lộn hoàn toàn trật tự quen thuộc của thị trường năng lượng: Dầu FO bất ngờ trở thành một trong những loại nhiên liệu đắt đỏ nhất trên thị trường, kéo theo những rủi ro mới đối với kinh tế toàn cầu.

Cho đến nay, thị trường dầu mỏ nhìn chung vẫn chống chịu khá tốt trước cú sốc chiến tranh. Giá dầu Brent vẫn dao động quanh mức 100 USD/thùng. Nhưng phía sau bức tranh tưởng như ổn định đó là một điểm nghẽn đáng lo ngại: nguồn cung dầu FO – nhiên liệu chủ yếu dùng cho tàu biển – đang trở nên cực kỳ khan hiếm.

Dầu FO ít được nhắc đến hơn so với các sản phẩm “ở tầng trên” của quá trình chưng cất như xăng, diesel hay nhiên liệu máy bay. Tuy vậy, nó lại đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thương mại toàn cầu, bởi đây chính là nguồn năng lượng vận hành đội tàu container – xương sống của chuỗi cung ứng quốc tế.

Điều khiến giới vận tải biển lo lắng không chỉ là giá tăng mạnh, mà còn là nguy cơ cạn nguồn cung tại các cảng tiếp nhiên liệu lớn. Ông Vincent Clerc, CEO của tập đoàn vận tải biển AP Moller – Maersk, trong cuộc phỏng vấn với Le Monde cảnh báo rằng nếu tình hình không được xử lý, một số điểm cung cấp nhiên liệu tại châu Á có thể rơi vào tình trạng cạn kiệt.

Theo Bloomberg, nguồn cung FO hiện đang ở mức rất thấp tại hai trong số ba cảng tiếp nhiên liệu hàng hải lớn nhất thế giới là Singapore và Fujairah (thuộc UAE).

Một số cảng khác trong top 10 toàn cầu cũng bắt đầu xuất hiện dấu hiệu thiếu hụt, dù nguồn cung tại châu Âu và Mỹ vẫn tương đối ổn định.

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn bởi thế giới đã sử dụng gần hết các "quân bài" để chống lại cú sốc dầu mỏ, từ việc tăng cường hoạt động của các nhà máy lọc dầu đến việc xả kho dự trữ chiến lược. Tiếc thay, công cụ duy nhất còn lại để cân bằng thị trường có thể chỉ là… giá cao buộc cầu phải giảm.

Một yếu tố khác làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng là việc Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – bị gián đoạn. Eo biển này không chỉ là cửa ngõ vận chuyển hàng triệu thùng dầu thô mỗi ngày mà còn là tuyến đường chính cho lượng lớn dầu FO được sản xuất tại các nhà máy lọc dầu ở Saudi Arabia, Kuwait và UAE.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, các nhà máy lọc dầu tại khu vực Vịnh Ba Tư cung cấp khoảng 20% lượng dầu FO được giao dịch quốc tế. Đặc điểm của dầu thô khu vực này cũng khiến vấn đề thêm phức tạp: nhiều loại dầu Trung Đông tạo ra lượng “cặn” sau chưng cất cao hơn đáng kể so với các loại dầu khác.

Chẳng hạn, một thùng dầu Arab Light của Saudi Arabia có thể cho ra khoảng 50% phần “residue” ( nguyên liệu sản xuất dầu FO), trong khi một thùng West Texas Intermediate chỉ tạo ra khoảng 33%. Điều này có nghĩa là ngay cả khi các nhà máy lọc dầu châu Á chuyển sang nguồn dầu từ Mỹ hay Nga, lượng dầu FO thu được vẫn thấp hơn đáng kể so với trước.

Trong khi đó, giá thị trường đã phản ánh rõ mức độ căng thẳng của nguồn cung. Tại Singapore, dầu FO hiện được giao dịch quanh mức 140 USD/thùng, trong khi tại Fujairah giá gần 160 USD/thùng. Một số loại nhiên liệu đáp ứng tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt thậm chí lên tới 175 USD/thùng – mức cao chưa từng thấy, vượt cả đỉnh của năm 2008 và 2022.

Giá nhiên liệu tàu biển tăng vọt, vượt qua mức đỉnh 2008 và 2022 (Nguồn: Bloomberg)

Để giảm bớt áp lực, ngành dầu khí và vận tải đang gấp rút điều chuyển dầu FO từ các cảng ở châu Âu như Rotterdam hay Gibraltar, cũng như từ Mỹ tại Long Beach và Panama sang thị trường châu Á.

Tuy nhiên, nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn trong thời gian dài, nguy cơ nhiều tàu thương mại không đủ nhiên liệu để tiếp tục hành trình hoàn toàn có thể xảy ra.

Trong chuỗi giá trị dầu mỏ, dầu FO vốn chỉ là sản phẩm ở “tầng đáy” của tháp chưng cất. Nhưng trong bối cảnh khủng hoảng địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng hiện nay, chính loại nhiên liệu tưởng chừng ít quan trọng này lại có thể trở thành một trong những rủi ro lớn nhất đối với thương mại và kinh tế toàn cầu./.

Nguồn tham khảo: Bloomberg