Ủy ban Chứng khoán và Sàn giao dịch Mỹ (SEC) cùng Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) vừa xây dựng một hệ thống phân loại tài sản số, nhằm làm rõ bản chất của các mô hình huy động vốn, từ cổ phiếu truyền thống đến token.
Theo đó, hai cơ quan này đã đưa ra một “taxonomy” (hệ phân loại) cho crypto gồm các nhóm sau:
- Hàng hóa kỹ thuật số (digital commodities)
- Tài sản sưu tầm số (digital collectibles)
- Công cụ số (digital tools)
- Stablecoin
- Chứng khoán số (digital securities)
Trong đó, chỉ nhóm cuối cùng - các tài sản tài chính truyền thống được “token hóa” trên nền tảng công nghệ mới - sẽ chịu sự điều chỉnh của luật chứng khoán Mỹ. Phần còn lại, về lý thuyết, sẽ được “cởi trói”.
“Phần lớn tài sản crypto không phải là chứng khoán”, chủ tịch SEC Paul Atkins nhấn mạnh. Theo ông, cách tiếp cận này đưa SEC trở lại đúng “nhiệm vụ cốt lõi” - giám sát thị trường chứng khoán, thay vì mở rộng quá mức sang toàn bộ hệ sinh thái crypto.
Đáng chú ý, các hoạt động phổ biến trong crypto như airdrop, staking, mining, wrapping token – phần lớn không thuộc phạm vi quản lý của cơ quan quản lý này.
Khi nào token bị coi là chứng khoán?
Theo SEC, một tài sản số sẽ bị xem là chứng khoán nếu thỏa mãn đồng thời 4 yếu tố sau:
1. Đầu tư tiền bạc hoặc giá trị tương đương (investment of money): Người mua phải bỏ ra tiền, hàng hóa, dịch vụ hoặc giá trị khác để nhận token (thường qua ICO, token sale hoặc hình thức tương tự).
2. Trong một doanh nghiệp chung (common enterprise): Token gắn liền với một dự án, công ty hoặc nỗ lực chung, nơi lợi ích của người mua phụ thuộc vào sự thành công chung của dự án và đội ngũ phát triển.
3. Kỳ vọng lợi nhuận (expectation of profits): Người mua kỳ vọng sẽ thu lợi nhuận, như tăng giá token, chia sẻ doanh thu, cổ tức hoặc lợi ích tài chính khác.
4. Lợi nhuận chủ yếu từ nỗ lực của người khác (solely from the efforts of others): Kỳ vọng lợi nhuận phải dựa chủ yếu vào nỗ lực của bên phát hành, đội ngũ phát triển – chứ không phải từ hoạt động lập trình tự động của blockchain hoặc cung-cầu thị trường.
Khi một token được phát hành và bán kèm theo các cam kết rõ ràng – qua whitepaper, website, bài đăng mạng xã hội, pitch deck hoặc bất kỳ kênh nào – rằng đội ngũ sẽ nỗ lực để làm token tăng giá trị (như phát triển sản phẩm, marketing, quản lý quỹ, thực hiện roadmap), thì giao dịch đó sẽ bị coi là hợp đồng đầu tư. Lúc này, token là chứng khoán số (digital securities) và phải tuân thủ đầy đủ luật chứng khoán.
Ngược lại, hướng dẫn mới nhấn mạnh rằng hầu hết các token lớn (như BTC, ETH, Solana, XRP...) thuộc nhóm digital commodities (hàng hóa kỹ thuật số) không phải chứng khoán, vì giá trị của chúng chủ yếu xuất phát từ hoạt động lập trình của hệ thống blockchain chức năng (programmatic operation) và động lực cung-cầu thị trường, và mức độ phi tập trung (decentralized) của mạng./.
