PGS-TS. Trần Đình Thiên: Không ‘rải thóc cho chim sẻ ăn’, phải dồn lực cho các tập đoàn dẫn dắt

PGS-TS. Trần Đình Thiên chia sẻ như trên tại phiên thảo luận trong khuôn khổ Hội thảo “40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế”, tổ chức chiều ngày 13/4. 

PGS-TS. Trần Đình Thiên, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam (Ảnh: Nhà đầu tư) 

Trả lời câu hỏi về cơ hội và yêu cầu đặt ra đối với việc hình thành các tập đoàn kinh tế dẫn dắt, ông Thiên cho rằng vấn đề cốt lõi nằm chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. 

"Lâu nay chúng ta thường hỗ trợ dàn trải, giống như “rải thóc cho chim sẻ ăn”, nên kết quả cũng chỉ tạo ra những "chim sẻ". Bây giờ phải chuyển sang cách làm khác: hỗ trợ trên cơ sở các tập đoàn dẫn dắt, chuỗi nào yếu ở đâu thì tập trung hỗ trợ đúng điểm nghẽn đó", PGS-TS. Trần Đình Thiên nhận định. 

Theo ông, cần chuyển sang mô hình hỗ trợ có chọn lọc, lấy các tập đoàn dẫn dắt làm trung tâm. Chính sách phải tập trung vào các “đầu tàu” có khả năng kéo cả chuỗi sản xuất – kinh doanh đi lên, thay vì phân bổ nguồn lực theo kiểu bình quân.

Ông dẫn ví dụ với ngành công nghiệp ô tô. Việt Nam có thể lựa chọn những doanh nghiệp như VinFast hay Thaco làm hạt nhân. Nhà nước cần thiết kế cơ chế đủ mạnh và rõ ràng để các doanh nghiệp này chủ động xác định chiến lược phát triển chuỗi: kéo theo doanh nghiệp nào, hỗ trợ mắt xích nào, và tạo hiệu ứng lan tỏa ra sao.

Ngược lại, các doanh nghiệp dẫn dắt cũng phải có cam kết cụ thể về hiệu quả, trách nhiệm và khả năng tạo hệ sinh thái công nghiệp, thay vì chỉ phát triển đơn lẻ.

Phải có "đại bàng" tư nhân

Nhìn lại 40 năm Đổi mới, ông Thiên nhấn mạnh một luận đề cốt lõi: muốn trở thành cường quốc kinh tế, Việt Nam buộc phải có các tập đoàn mạnh – đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân.

Đó không chỉ là những doanh nghiệp quy mô lớn trong nước, mà phải là lực lượng đủ sức cạnh tranh toàn cầu, từng bước vươn lên thành các tập đoàn xuyên quốc gia hoặc đa quốc gia.

Trong khi đó, nền kinh tế hiện đại vận hành theo chuỗi giá trị. Nếu không có doanh nghiệp dẫn dắt, sẽ không thể hình thành các chuỗi sản xuất hoàn chỉnh. Đây là “câu chuyện sống còn” trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt.

Theo ông, Việt Nam đã tiến gần đến ngưỡng cần bứt phá, nhưng cấu trúc doanh nghiệp vẫn là điểm yếu. Lực lượng doanh nghiệp trụ cột còn mỏng, doanh nghiệp nội địa nhìn chung vẫn nhỏ, trẻ và thiếu sức cạnh tranh quốc tế.

Đông Bắc Á và câu chuyện "vượt trần công nghệ"

Theo PGS-TS. Trần Đình Thiên, kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều cho thấy vai trò quyết định của các tập đoàn lớn trong quá trình bứt phá.

Nhật Bản xây dựng cấu trúc công nghiệp nhiều tầng, trong đó doanh nghiệp lớn giữ vai trò trụ cột, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào mạng lưới công nghiệp hỗ trợ. Hàn Quốc lại nổi bật với mô hình kết hợp giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân, trong đó khu vực nhà nước đảm nhận những khâu khó sinh lời, tạo nền tảng chi phí cho tư nhân phát triển.

Trung Quốc, sau nhiều thập niên cải cách, đã hình thành hàng loạt tập đoàn lớn có sức cạnh tranh toàn cầu, trở thành trụ cột cho tăng trưởng.

Điểm chung của các nền kinh tế này là nắm bắt đúng thời điểm để “vượt trần công nghệ”. Theo ông Thiên, Việt Nam hiện cũng đang đứng trước cơ hội tương tự. "Nếu bỏ lỡ, có thể đánh mất cơ hội lịch sử", vị phó giáo sư nhấn mạnh. 

"Việt Nam phải có những tập đoàn tư nhân lớn của quốc gia, nhưng không phải lớn theo nghĩa hình thức, mà phải là lực lượng dẫn dắt chuỗi, có sứ mệnh vươn lên thành các TNCs hoặc MNCs trong tương lai. Trong top 10 doanh nghiệp vốn hóa lớn nhất thuộc S&P 500 của Hoa Kỳ giai đoạn 2010 và 2024, có tới khoảng 70% doanh nghiệp đã thay đổi vị trí", ông Thiên lý giải thêm. 

Vị Phó Giáo sư cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn đang kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

Một trong số đó là định kiến xã hội đối với người giàu và doanh nhân, khiến khu vực này chưa được tôn trọng đúng mức. Bên cạnh đó, khu vực tư nhân cũng từng chịu ràng buộc trong các giai đoạn phát triển trước đó.

“Muốn trở thành cường quốc thì phải có công nghệ. Nhưng để có công nghệ, phải có những tập đoàn đủ mạnh để đục thủng trần”, ông nhấn mạnh./.