Phán quyết ngày 20/02/2026 của tòa án tối cao Hoa Kỳ, với tỷ lệ 6-3, đã bác bỏ việc tổng thống Donald Trump sử dụng đạo luật quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp đặt các chương trình thuế quan quy mô lớn. Quyết định này tái khẳng định nguyên tắc hiến định rằng quyền đánh thuế thuộc về quốc hội.
Trong nhiệm kỳ hai, thuế quan là trụ cột chiến lược của ông Trump. Không chỉ nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại và gây sức ép với Trung Quốc, Canada hay Mexico, thuế quan còn là đòn bẩy để tái cấu trúc các thỏa thuận thương mại và củng cố vị thế trong các cam kết an ninh, quân sự.
Ông Trump kích hoạt kế hoạch B?
Với việc dựa vào IEEPA, ông Trump đã áp thuế 25% với phần lớn hàng hóa từ Canada và Mexico, tăng thêm 10% rồi 20% với Trung Quốc, cùng mức thuế đối ứng toàn cầu cơ sở 10%, có thời điểm leo thang lên tới 145%. Tổng thu ngân sách từ các biện pháp này ước đạt 175-179 tỷ USD.
Dù mất công cụ linh hoạt nhất, ông Trump không hoàn toàn mất quyền áp thuế. Phán quyết chỉ giới hạn IEEPA, trong khi các đạo luật thương mại khác vẫn còn có thể sử dụng được. Vấn đề là những công cụ thay thế đòi hỏi quy trình chậm hơn và chịu giám sát chính trị lớn hơn.
Ngay trong ngày hôm nay, ông Trump đã kích hoạt điều 122 của Đạo luật thương mại 1974 để áp thuế toàn cầu 10% trong 150 ngày. Sau đó nếu muốn gia hạn, ông phải thuyết phục quốc hội. Đây nhiều khả năng là bước đi “cầu nối”, duy trì áp lực trong khi chuẩn bị các biện pháp dài hạn hơn.
Song song với đó, để tiếp tục áp thuế, chính quyền của ông Trump có thể đẩy mạnh điều tra các quốc gia theo điều 301 đối với các hành vi thương mại không công bằng, mở rộng phạm vi sang công nghệ cao, chuỗi cung ứng chiến lược và trợ cấp công nghiệp. Điều 232 về an ninh quốc gia có thể được tái sử dụng với lập luận bảo vệ năng lực sản xuất trong các lĩnh vực trọng yếu. Điều 338 của đạo luật thuế quan 1930 cũng cho phép trừng phạt các quốc gia bị coi là phân biệt đối xử.
Ngoài ra, Nhà Trắng có thể gây sức ép để quốc hội sửa luật, trao thẩm quyền rộng hơn trong bối cảnh thâm hụt thương mại và cạnh tranh địa chính trị leo thang.
Việc hoàn trả 175-179 tỷ USD đã thu từ các loại thuế quan trong 1 năm qua sẽ là mặt trận pháp lý kéo dài 2-5 năm. Tuy nhiên, các tín hiệu chính trị cho thấy ông Trump sẽ khó lòng chịu nhượng bộ.
Thuế quan vẫn là trung tâm học thuyết kinh tế của ông; thay vì rút lui, ông nhiều khả năng sẽ tái cấu trúc chiến lược, tìm các công cụ khác để thay thế. Cuộc chiến thuế quan vì thế không kết thúc, mà chuyển sang một chương mới phức tạp và dai dẳng hơn.
