Nhật Bản có thể cạn nguồn cung đất hiếm thiết yếu trong vài tháng tới
Nhật Bản đề nghị Mỹ thúc đẩy Trung Quốc nới kiểm soát xuất khẩu yttrium, khi nguồn dự trữ kim loại này có thể cạn trong vài tháng, đe dọa hoạt động sản xuất ô tô, động cơ máy bay và chip.
Theo Financial Times (FT), Tokyo đã đề nghị Chính phủ Mỹ và các tập đoàn lớn của nước này hỗ trợ tháo gỡ tình trạng thiếu yttrium – kim loại chịu nhiệt thiết yếu với nhiều ngành công nghiệp.
Các quan chức Nhật Bản và lãnh đạo doanh nghiệp thương mại cảnh báo thiếu hụt có thể xuất hiện ngay cuối năm nay, nếu Bắc Kinh không thay đổi chính sách hoặc các đồng minh phương Tây không tìm được vật liệu thay thế hay nguồn dự trữ bổ sung.
Một quan chức Nhật Bản cho biết dự trữ đang giảm, trong khi khả năng tiết kiệm đất hiếm có giới hạn. Thời gian còn lại được tính bằng tháng, với bài toán trước mắt là duy trì sản xuất trong năm tới.
Theo vị này, hành động ngay có thể giúp tránh gián đoạn. Ngược lại, việc phớt lờ vấn đề có nguy cơ tạo ra rủi ro mang tính hệ thống đối với kinh tế toàn cầu.
Giá yttrium ngoài Trung Quốc tăng gấp 179 lần
Trung Quốc chi phối hoạt động khai thác và chế biến đất hiếm, sử dụng lợi thế này để đáp trả cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Bắc Kinh cũng tăng cường kiểm soát xuất khẩu sang Nhật Bản sau phát biểu hồi năm ngoái của Thủ tướng Sanae Takaichi về nguy cơ một cuộc xung đột liên quan đến Đài Loan đe dọa sự tồn vong của Nhật Bản.
Yttrium hiện là điểm nghẽn lớn nhất đối với các doanh nghiệp vật liệu Nhật Bản. Kim loại này được dùng làm lớp phủ chịu nhiệt cho động cơ và buồng khắc plasma trong sản xuất chip.
Theo Argus, giá yttrium oxide ngoài Trung Quốc đã lên 1.150 USD/kg, gấp 179 lần hai năm trước, trong khi giá tại Trung Quốc chỉ khoảng 9 USD/kg.
Washington những tháng gần đây đã thúc giục Bắc Kinh tăng nguồn cung đất hiếm, bao gồm yttrium, cho Mỹ và các đồng minh. Chuỗi cung ứng quốc phòng Mỹ cũng phụ thuộc vào linh kiện chứa yttrium được sản xuất tại Nhật Bản.
Nhật Bản nhờ Mỹ tháo gỡ điểm nghẽn nguồn cung
Quan chức Mỹ và Nhật Bản đã nhiều lần thảo luận về tình trạng thiếu yttrium. Tháng trước, đại diện Bộ Năng lượng Mỹ và Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản họp tại Washington trong khuôn khổ nhóm phản ứng nhanh về khoáng sản thiết yếu.
Cuộc họp diễn ra hai tuần trước khi ông Trump tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng. Tokyo làm rõ mức độ nghiêm trọng của tình hình, kỳ vọng các doanh nghiệp Mỹ chịu ảnh hưởng cũng vận động Washington nêu vấn đề với Bắc Kinh.
Mỹ cho rằng Trung Quốc chưa thực hiện đầy đủ cam kết nới kiểm soát đất hiếm theo thỏa thuận đình chiến thương mại hồi tháng 10 năm ngoái. Sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Bắc Kinh vào tháng 5, Trung Quốc tiếp tục cam kết giải quyết lo ngại của Mỹ về thiếu hụt đất hiếm, trong đó có yttrium.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Mỹ nói với FT rằng Bắc Kinh mới thực hiện khoảng 2/3 cam kết với Washington, đồng thời chỉ cho phép Nhật Bản mua lượng tối thiểu cần thiết.
Thiếu nguyên liệu cũng đang cản trở các thỏa thuận hàng không.
Quan chức Mỹ đã thông báo với Bắc Kinh rằng Washington sẽ không xuất khẩu động cơ phản lực cho C919 – dòng máy bay chở khách do Trung Quốc tự phát triển – do thiếu yttrium làm hạn chế sản xuất turbine.
Thỏa thuận Trung Quốc mua 200 máy bay Boeing, đạt được trong chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump hồi tháng 5, cũng chưa hoàn tất, một phần do vướng mắc về khoáng sản thiết yếu.
Bà Erin Browne, quan chức phụ trách các vấn đề quốc tế của Bộ Tài chính Mỹ, cho biết sản xuất máy bay Boeing và động cơ phản lực đều cần đất hiếm. Vì vậy, khả năng xuất khẩu động cơ cũng phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu này.
Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cùng Bộ Tài chính Mỹ – cơ quan dẫn dắt đàm phán thương mại với Trung Quốc – từ chối bình luận cụ thể về yttrium. Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ không phản hồi đề nghị bình luận của FT./.
