Nhật Bản bừng tỉnh sau 30 năm?

Chỉ số Nikkei tăng 27% trong năm 2025, sau mức tăng 28% năm 2023 và 19% năm 2024. Diễn biến này không đơn thuần là một chu kỳ hưng phấn của thị trường mà phản ánh một sự tái định vị sâu sắc của nền kinh tế Nhật Bản sau hơn ba thập kỷ đình trệ.

Sau khi bong bóng tài sản đầu thập niên 1990 sụp đổ, Nhật Bản rơi vào vòng xoáy giảm phát kéo dài. Nền kinh tế mắc kẹt trong cuộc “suy thoái bảng cân đối”, khi doanh nghiệp và hộ gia đình ưu tiên trả nợ, tích trữ tiền mặt thay vì mở rộng đầu tư và tiêu dùng.

Nhật Bản bừng tỉnh sau 30 năm?

Bước ngoặt hiện nay mang tính cấu trúc. Lạm phát lõi và toàn phần duy trì trên mục tiêu 2% của BOJ trong 3 năm liên tiếp, phá vỡ tâm lý giảm phát cố hữu.

Tháng 3/2024, BOJ chấm dứt lãi suất âm và việc kiểm soát đường cong lợi suất, nâng lãi suất từ -0,1% lên 0,1%, sau đó tăng lên 0,25% tháng 7/2024 và đạt 0,75% cuối năm 2025, mức cao nhất kể từ 2008.

Thị trường lao động đóng vai trò trung tâm trong vòng xoáy tích cực. Số người có việc làm đạt kỷ lục 67,81 triệu, tỷ lệ tham gia của phụ nữ đạt 55,1%, nhóm trên 65 tuổi đạt 25,7% với 9,3 triệu lao động, lao động nước ngoài chiếm khoảng 3% tổng việc làm, tương đương 2,3 triệu người.

Ở cấp độ doanh nghiệp, cải cách quản trị do sở giao dịch chứng khoán Tokyo khởi xướng từ tháng 3/2023 buộc doanh nghiệp chú trọng chi phí vốn và giá cổ phiếu, trong bối cảnh gần một nửa công ty trên sàn có price to book dưới 1.

Song song với chuyển đổi kinh tế là thay đổi chiến lược an ninh. Việc bà Takaichi lên nắm quyền đánh dấu xu hướng chính sách cứng rắn hơn, bao gồm thúc đẩy gia tăng năng lực của lực lượng phòng vệ Nhật Bản và mở rộng vai trò quốc phòng trong bối cảnh môi trường địa chính trị Đông Á phức tạp.

Chi tiêu quốc phòng tăng và định hướng “bình thường hóa” vai trò quân sự góp phần củng cố vị thế chiến lược, đồng thời tạo động lực mới cho các ngành công nghiệp công nghệ cao và quốc phòng.

Sự cộng hưởng giữa cải cách thể chế, phục hồi lạm phát mục tiêu, tăng lương bền vững và tái cấu trúc doanh nghiệp cho thấy Nhật Bản đang dần khép lại “3 thập kỷ mất mát”.

Nếu duy trì đà tăng trưởng và nâng cao năng suất thông qua công nghệ và tái phân bổ nguồn lực, giai đoạn hiện tại có thể được nhìn nhận như sự tái sinh thực sự của một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới./.