MSCI muốn hạ hai bậc chứng khoán Indonesia: Siết quy định là chưa đủ!
Indonesia đang đối mặt nguy cơ bị MSCI hạ hai bậc, từ thị trường mới nổi xuống thị trường độc lập. Dù nhà chức trách liên tục công bố các biện pháp cải cách, MSCI cho rằng vấn đề cốt lõi nằm ở tình trạng thao túng giá cổ phiếu và năng lực giám sát thị trường.
Trong cuộc họp trực tuyến do UBS tổ chức ngày 20/10, với hơn 100 người tham dự, chủ yếu là đại diện các quỹ đầu tư. Ông Raman Aylur Subramanian - Giám đốc điều hành MSCI - khẳng định, vấn đề của Indonesia không nằm ở cách phân loại chỉ số mà ở chính thị trường chứng khoán nước này.
Theo Bloomberg, vị lãnh đạo MSCI nhấn mạnh Indonesia cần loại bỏ những chủ thể có hành vi sai phạm, thay vì chỉ ban hành thêm quy định.
Đây là thông điệp đáng chú ý khi Indonesia đang chạy đua để tránh nguy cơ bị MSCI hạ hai bậc, từ thị trường mới nổi xuống thị trường độc lập (standalone market), nằm ngoài cả nhóm thị trường cận biên.
Cảnh báo của MSCI tiếp tục gây sức ép lên chứng khoán Indonesia. Trong phiên 22/10, chỉ số Jakarta Composite Index (JCI) có lúc giảm 2,7% trước khi đảo chiều tăng 1,5%.
Tính từ đầu năm 2026, JCI đã mất khoảng 38%, diễn biến kém nhất trong hơn 90 chỉ số chứng khoán toàn cầu được Bloomberg theo dõi.
Theo ước tính được Goldman Sachs đưa ra, việc Indonesia bị loại khỏi các chỉ số MSCI có thể khiến khoảng 5,6 tỷ USD rút khỏi thị trường. Trước đó, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng 5,3 tỷ USD cổ phiếu Indonesia từ đầu năm, hướng tới mức cao nhất lịch sử.
Thao túng giá và sở hữu tập trung là vấn đề cốt lõi
Mối lo ngại lớn nhất của MSCI là liệu giá cổ phiếu, khối lượng giao dịch và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) tại Indonesia có phản ánh đúng thực tế thị trường hay không.
Nhiều doanh nghiệp niêm yết thuộc các tập đoàn gia đình lớn, với quyền sở hữu được phân bổ qua người thân và các pháp nhân liên quan. Điều này khiến lượng cổ phiếu thực sự có thể giao dịch trên thị trường thấp hơn số liệu công bố, đồng thời tạo điều kiện cho hành vi thao túng giá.
Ông Stephen Wu - thành viên điều hành quỹ phòng hộ Carthage Capital - cho rằng, Indonesia không thiếu quy định mà thiếu khả năng thực thi. Theo đó, để khôi phục niềm tin, nhà chức trách phải xử lý cả những tập đoàn có quan hệ chính trị, đồng thời duy trì kết quả giám sát trong nhiều quý liên tiếp.
Theo các nguồn tin của Bloomberg, tại cuộc gặp ngày 31/8, một lãnh đạo MSCI từng đề nghị Indonesia xây dựng cơ chế răn đe đủ mạnh đối với hành vi thao túng thị trường, không chỉ dừng ở xử phạt tiền. Vị này cũng chỉ ra những hạn chế về công nghệ và hệ thống giám sát giao dịch, đồng thời dẫn chứng cơ chế thực thi nghiêm ngặt tại Mỹ và Hong Kong.
Đến cuộc họp ngày 23/9, Tổng giám đốc MSCI Henry Fernandez tiếp tục bày tỏ lo ngại về tình trạng thị trường. Giới chức Indonesia sau đó đề nghị ông đưa ra khuyến nghị cụ thể để báo cáo tổng thống.
Tuy nhiên, MSCI không xác nhận những phát ngôn được các nguồn tin thuật lại, đồng thời khẳng định tổ chức này đánh giá thị trường dựa trên phản hồi của các bên tham gia và bộ tiêu chí khách quan.
6 tháng thuyết phục MSCI
Kể từ cảnh báo đầu tiên hồi tháng 1/2026, Indonesia đã triển khai nhiều biện pháp tăng cường minh bạch sở hữu và nhận diện các cổ phiếu có cơ cấu cổ đông tập trung.
Sau cảnh báo mới nhất ngày 15/10, Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia (IDX) tiếp tục công bố kế hoạch loại khoảng 80 doanh nghiệp có sở hữu quá tập trung khỏi cách tính chỉ số tham chiếu.
Tuy nhiên, MSCI cho rằng danh sách này chưa đầy đủ và tiêu chí lựa chọn chưa rõ ràng. Việc loại cổ phiếu khỏi chỉ số cũng không giải quyết được những nghi vấn về sở hữu và thao túng giao dịch, bởi các mã này vẫn tiếp tục được mua bán trên thị trường.
Indonesia có thời hạn đến cuối tháng 4/2027, khi MSCI kết thúc tham vấn, để chứng minh các biện pháp cải cách mang lại hiệu quả thực chất. Quyết định phân loại thị trường dự kiến được đưa ra vào tháng 6/2027.
Ông Stephen Wu đánh giá khả năng Indonesia bị hạ hạng hiện lớn hơn khả năng giữ nguyên vị thế. Nếu hoạt động giám sát được cải thiện nhanh chóng, nước này có thể chỉ bị chuyển xuống nhóm thị trường cận biên hoặc được trì hoãn quyết định.
Trong khi đó, Tổng thống Prabowo Subianto ngày 21/10 công khai phản đối sức ép từ MSCI, tuyên bố Indonesia "không sợ bất kỳ ai và sẽ không để bị đe dọa".
Bà Charu Fernando - Giám đốc đầu tư Edgbaston Investment Partners - cho rằng, Indonesia cần tận dụng sức ép hiện tại để đưa tiêu chuẩn công bố thông tin và thực thi pháp luật tiệm cận thông lệ quốc tế./.