Kim cương 1 carat giá chỉ từ 3,5 triệu đồng: Trung Quốc đã biến thứ xa xỉ thành hàng công nghiệp thế nào?

Một viên kim cương nhân tạo 1 carat tại Trung Quốc có thể được bán với giá từ 1.000-2.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 3,5-7 triệu đồng. Trong một số trường hợp, viên đá còn rẻ hơn phần vỏ nhẫn bằng vàng 18K dùng để gắn nó.

Đằng sau mức giá khó tin này là một ngành công nghiệp kim cương nhân tạo đã phát triển ở quy mô lớn tại tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Nổi bật trong đó là huyện Chá Thành, thuộc thành phố Thương Khâu - địa phương được ví như một “thủ phủ kim cương” dù không sở hữu mỏ kim cương tự nhiên.

Theo dữ liệu được công bố vào tháng 5/2026, Chá Thành mỗi năm sản xuất khoảng 12 triệu carat kim cương nhân tạo cấp trang sức. Địa phương này đồng thời là trung tâm sản xuất vật liệu siêu cứng với khoảng 6 tỷ carat kim cương đơn tinh thể và 15 tỷ carat bột kim cương phục vụ nhu cầu công nghiệp.

Đằng sau quy mô này là một hệ sinh thái hơn 200 doanh nghiệp, bao phủ từ chế tạo thiết bị, tổng hợp kim cương thô đến cắt, mài và sản xuất trang sức.

Từ trồng ớt, nuôi bò đến “nuôi” kim cương

Nền móng của ngành kim cương nhân tạo tại Hà Nam được đặt từ năm 1963, khi Trung Quốc sản xuất thành công viên kim cương tổng hợp đầu tiên tại Trịnh Châu.

Hai năm sau, máy ép sáu mặt - thiết bị có khả năng tạo nhiệt độ và áp suất cực lớn, mô phỏng điệu kiện hình thành kim cương tự nhiên - ra đời, tạo tiền đề phát triển ngành vật liệu siêu cứng tại tỉnh này.

Thập niên 1980, Chá Thành vẫn là một huyện nông nghiệp nghèo, được biết đến chủ yếu với nghề trồng ớt và chăn nuôi bò. Bước ngoặt xuất hiện khi ông Phùng Kim Chương, kỹ sư từng làm việc tại Viện Nghiên cứu vật liệu mài và công nghệ mài Trịnh Châu, trở về quê hương.

Ông tham gia thành lập nhà máy kim cương đầu tiên tại Chá Thành, đồng thời đào tạo một lớp nhân lực kỹ thuật cho địa phương. Từ lực lượng này, nhiều người tách ra mở cơ sở sản xuất riêng. Các xưởng gia đình dần phát triển thành cụm công nghiệp, bao phủ từ chế tạo máy ép, tổng hợp kim cương thô đến cắt, mài và kinh doanh trang sức.

Sau hơn 40 năm, Chá Thành đã hình thành hệ sinh thái vật liệu siêu cứng với hơn 200 doanh nghiệp, trở thành “thủ phủ kim cương” của Trung Quốc, dù nơi đây không có mỏ kim cương tự nhiên.

Kim cương được tạo ra trong 7-15 ngày

Kim cương nhân tạo không phải zircon, moissanite hay một loại đá mô phỏng. Về bản chất, sản phẩm được cấu tạo từ carbon với cấu trúc tinh thể và những đặc tính vật lý cơ bản tương tự kim cương tự nhiên.

Khác biệt lớn nhất nằm ở nguồn gốc hình thành. Trong khi kim cương tự nhiên mất hàng trăm triệu đến hàng tỷ năm để kết tinh dưới lòng đất, quá trình nuôi trồng kim cương trong môi trường công nghiệp có thể được rút xuống chỉ còn vài tuần.

Phần lớn nhà máy tại Hà Nam sử dụng công nghệ nhiệt độ cao, áp suất cao (HPHT). Than chì cùng một mầm kim cương nhỏ được đặt vào máy ép sáu mặt, sau đó chịu nhiệt độ khoảng 1.500 độ C và áp suất 5-7 GPa.

Môi trường này mô phỏng điều kiện khắc nghiệt trong lớp phủ Trái Đất, khiến carbon kết tinh quanh mầm và phát triển thành kim cương thô. Sau khi lấy khỏi máy ép, viên đá được phân loại, cắt, mài và kiểm định trước khi đưa vào sản xuất trang sức.

Bằng mắt thường hoặc dụng cụ thông thường, người mua khó phân biệt kim cương nhân tạo với kim cương tự nhiên. Các tổ chức giám định phải sử dụng thiết bị chuyên dụng và ghi rõ nguồn gốc nuôi cấy trên chứng thư.

Công nhân tại Chá Thành đang đánh bóng những viên kim cương thô được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm

Vì sao kim cương 1 carat chỉ có giá từ 3,5 triệu đồng?

Kim cương nhân tạo được định giá gần với một sản phẩm công nghiệp, dựa trên chi phí điện, nguyên liệu, máy móc, nhân công và gia công. Sản phẩm không mang “phần bù khan hiếm” như kim cương khai thác từ tự nhiên.

Trung Quốc cũng đã làm chủ việc chế tạo máy ép, khuôn, nguyên liệu đầu vào và quy trình tổng hợp. Khi hàng trăm máy ép vận hành liên tục, chi phí đầu tư được phân bổ trên sản lượng lớn, kéo giá thành mỗi carat xuống thấp.

Chá Thành còn sở hữu chuỗi cung ứng tập trung, từ chế tạo máy móc, sản xuất kim cương thô đến cắt mài và gia công trang sức. Mô hình khép kín giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận chuyển, hạn chế trung gian và rút ngắn thời gian sản xuất.

Nhờ đó, nguồn cung có thể được mở rộng bằng cách lắp thêm máy ép, thay vì phụ thuộc vào trữ lượng dưới lòng đất. Đây là lý do một viên kim cương nhân tạo 1 carat thuộc phân khúc phổ thông có thể được bán với giá 1.000-2.000 nhân dân tệ.

Mức giá thực tế vẫn chênh lệch tùy màu sắc, độ tinh khiết, giác cắt, chứng thư kiểm định và thương hiệu.

Giá giảm giúp trang sức kim cương trở nên dễ tiếp cận hơn, nhưng đồng thời làm thu hẹp biên lợi nhuận của các nhà sản xuất. Khả năng giữ giá của kim cương nhân tạo cũng thấp hơn, khiến sản phẩm phù hợp với nhu cầu làm đẹp hơn là đầu tư hoặc tích trữ.

Trước áp lực này, doanh nghiệp Chá Thành đang chuyển từ bán nguyên liệu thô sang cắt mài, thiết kế và kinh doanh trang sức hoàn chỉnh. 

Ngoài trang sức, kim cương tổng hợp đang được mở rộng sang các lĩnh vực có giá trị cao hơn. Nhờ độ cứng và khả năng dẫn nhiệt tốt, vật liệu này có thể được sử dụng trong sản xuất chip, tản nhiệt bán dẫn, thiết bị y tế, linh kiện quang học và hàng không vũ trụ.

Riêng bột kim cương kích thước nano của Chá Thành hiện chiếm khoảng 60% sản lượng Trung Quốc. Vật liệu siêu mịn này được dùng để cắt, mài và đánh bóng đá quý cùng các linh kiện công nghiệp có độ chính xác cao./. 

Nguồn tham khảo: Global Times, Our China Story, China Daily