Giá hàng hóa thế giới áp sát đỉnh 18 năm

Xung đột Trung Đông, nhu cầu từ AI và xu hướng giảm phụ thuộc vào đồng USD đang đẩy giá hàng hóa tăng trên diện rộng. Diễn biến này có thể khiến lạm phát toàn cầu nóng trở lại, thu hẹp dư địa nới lỏng tiền tệ của các NHTW. 

Chỉ số FTSE/CoreCommodity CRB, thước đo giá hàng hóa quốc tế, đứng quanh 420 điểm, tăng khoảng 30% so với cuối tháng 2, thời điểm trước khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát.

Chỉ số này hiện áp sát mức ghi nhận vào đầu tháng 8/2008, ngay trước khi Lehman Brothers sụp đổ, đồng thời chỉ còn cách đỉnh lịch sử khoảng 474 điểm thiết lập vào tháng 7/2008 chưa đầy 10%.

Ba nguyên nhân đẩy giá hàng hóa tăng

Yếu tố đầu tiên là căng thẳng tại Trung Đông. Kể từ khi xung đột Mỹ - Iran nổ ra vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới, gần như bị đóng cửa.

Giá dầu thô quốc tế hiện cao hơn trên 30% so với trước xung đột. Trong khi đó, giá khí đốt tham chiếu tại châu Âu và châu Á đã tăng hơn gấp đôi.

Nguyên nhân thứ hai đến từ nhu cầu của các ngành công nghiệp mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và quá trình chuyển đổi năng lượng.

Ông Kazutomo Nomura, Giám đốc tại Mizuho Bank, cho biết giá đồng đang được hỗ trợ bởi kỳ vọng nhu cầu từ trung tâm dữ liệu và xe điện sẽ tăng mạnh khi AI và xu hướng điện khí hóa phát triển. Giá đồng quốc tế ngày 7/9 đã lập đỉnh mới, cao nhất trong khoảng 7 tháng.

Cuối cùng là niềm tin suy yếu đối với đồng USD. Do phần lớn hàng hóa được định giá bằng USD, đồng bạc xanh mất giá thường khiến giá các mặt hàng này tăng lên.

Vàng là trường hợp nổi bật khi giá hiện cao gấp khoảng 5 lần so với năm 2008. Theo ông Nicholas Frappell, Giám đốc thị trường tổ chức toàn cầu tại ABC Refinery, tình hình tài khóa Mỹ xấu đi và sự thay đổi trong chính sách của các ngân hàng trung ương là những nguyên nhân quan trọng.

Kể từ năm 2022, các ngân hàng trung ương đã đẩy mạnh mua vàng do lo ngại về tài khóa Mỹ và nguy cơ tài sản định giá bằng USD bị phong tỏa. Lực mua này tiếp tục hỗ trợ giá kim loại quý.

Khác gì so với năm 2008?

Giá dầu chưa trở lại các mức đỉnh từng ghi nhận vào năm 2008 và 2022, nhưng chỉ số CRB đã tiến sát kỷ lục 18 năm trước. Điều này cho thấy đợt tăng hiện nay không chỉ được dẫn dắt bởi năng lượng, mà đã lan rộng sang vàng, đồng và nhiều kim loại khác.

Năm 2008, giá hàng hóa tăng vọt khi kinh tế Trung Quốc phát triển nhanh, kéo nhu cầu tài nguyên lên cao. Đến năm 2022, đà tăng chủ yếu xuất phát từ lo ngại gián đoạn nguồn cung sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Ông Daan Struyven, đồng Giám đốc nghiên cứu hàng hóa toàn cầu tại Goldman Sachs, cho rằng đợt tăng giá dầu năm 2008 phản ánh tình trạng cung - cầu thắt chặt mang tính cơ cấu. Khi đó, nhu cầu dầu của Trung Quốc tăng nhanh trong lúc công suất khai thác dự phòng gần cạn kiệt.

Năm nay, dù nguồn cung chịu gián đoạn lớn, lượng tồn kho dồi dào và sản lượng dầu Mỹ gia tăng đã giúp thị trường tránh được cú sốc giá tương tự năm 2008 hoặc 2022. Tuy nhiên, năng lực lọc dầu vẫn thiếu hụt về mặt cơ cấu, khiến biên lợi nhuận lọc dầu tăng mạnh.

Thế khó của NHTW

Giá hàng hóa tăng cao đang làm thay đổi triển vọng lạm phát toàn cầu. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), lạm phát thế giới từng được dự báo giảm từ mức đỉnh 8,7% năm 2022 xuống 4,1% vào năm 2025.

Tuy nhiên, trong bản cập nhật "Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 7", IMF dự báo lạm phát sẽ tăng trở lại lên 4,7% trong năm 2026. Tổ chức này nhận định xu hướng giảm lạm phát diễn ra từ đầu năm 2024 đã chững lại, một phần do căng thẳng tại Trung Đông.

Diễn biến trên có thể gây khó cho các ngân hàng trung ương lớn, vốn xây dựng chính sách dựa trên giả định áp lực giá sẽ tiếp tục hạ nhiệt.

Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đang thúc giục Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục giảm lãi suất. Tuy nhiên, lạm phát phát sinh từ giá hàng hóa tăng có thể thu hẹp dư địa nới lỏng tiền tệ.

Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương do phụ thuộc lớn vào tài nguyên nhập khẩu. Ông Tsuyoshi Ueno, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu NLI, cho biết đồng yen yếu đang làm áp lực tăng giá lan rộng sang nhiều nhóm hàng nhập khẩu.

Nếu đồng yen tiếp tục suy yếu trong khi giá hàng hóa duy trì ở mức cao, chi phí sinh hoạt của người dân và lợi nhuận doanh nghiệp có thể chịu thêm sức ép, qua đó tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản./. 

Nguồn tham khảo: Nikkei Asia