FT: Trung Quốc săn lùng vonfram từ các bãi phế liệu Mỹ

Trong khi thế giới tập trung vào cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, một mặt trận khác ít được chú ý hơn đang âm thầm diễn ra: cuộc săn lùng nguồn cung vonfram - kim loại chiến lược không thể thiếu trong ngành quốc phòng và công nghiệp chế tạo.

Theo Financial Times, các doanh nghiệp Trung Quốc đang ráo riết thu mua phế liệu vonfram trên khắp nước Mỹ, đẩy giá kim loại này tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về an ninh chuỗi cung ứng tại Washington.

Giá vonfram tăng đột biến trong những tháng đầu năm 2026 (Nguồn: Financial Times)

Kể từ đầu năm 2025, các thương nhân phế liệu Trung Quốc đã xuất hiện ngày càng nhiều tại các bãi phế liệu, nhà tái chế và nhà cung cấp vật liệu công nghiệp ở Mỹ để tìm mua các sản phẩm chứa vonfram.

Nhiều doanh nghiệp Mỹ cho biết họ đang liên tục bị các đối thủ Trung Quốc vượt mặt trong cuộc đua thu mua nguyên liệu.

Theo những người trong ngành, Mỹ là thị trường đặc biệt hấp dẫn đối với các nhà thu mua Trung Quốc bởi đây là nơi tập trung nhiều doanh nghiệp sản xuất máy móc chất lượng cao hàng đầu thế giới.

Ông Kent Vandiver, chủ một công ty tái chế kim loại tại bang North Carolina, cho biết các nhà cung cấp lâu năm của ông liên tục thông báo về sự xuất hiện của các khách hàng Trung Quốc.

Một nhà cung cấp khác tại Oklahoma kể rằng phía Trung Quốc thậm chí còn cam kết: "Anh nhận được giá nào, chúng tôi sẽ trả cao hơn". Có trường hợp người mua Trung Quốc chấp nhận trả cao gấp 5 lần mức giá thông thường để giành được nguồn hàng.

Theo Argus Media, giá vonfram tại Mỹ đã tăng hơn 200% kể từ tháng 5/2025. Riêng giá phế liệu vonfram tăng tới 350%.

Mỏ vonfram Pine Creek ở Bishop, California, hiện đã ngừng hoạt động. Trước khi ngừng khai thác vào đầu những năm 2000, đây là mỏ vonfram lớn nhất thế giới (Ảnh: Financial Times)

Vì sao vonfram được săn đón đến vậy?

Vonfram là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất mũi khoan công nghiệp, thiết bị khai khoáng, dụng cụ cắt gọt kim loại và đặc biệt là các sản phẩm phục vụ quốc phòng như đạn xuyên giáp, tên lửa hay nhiều loại khí tài quân sự khác.

Phần lớn nguồn phế liệu được thu gom đến từ các thiết bị đã qua sử dụng như mũi khoan hoặc máy móc công nghiệp. Sau khi được tái chế, chúng có thể tiếp tục trở thành nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất.

Tình trạng khan hiếm hiện nay xuất phát từ việc Trung Quốc siết xuất khẩu nhiều loại khoáng sản chiến lược từ đầu năm 2025, trong đó có vonfram, đồng thời cắt giảm hạn ngạch khai thác trong nước.

Các chuyên gia cho rằng một phần nguyên nhân đến từ việc nhiều mỏ vonfram lâu đời tại Trung Quốc đang dần suy giảm năng suất, buộc nước này phải tìm kiếm thêm nguồn cung ở nước ngoài.

Một yếu tố khác là nhu cầu ngày càng tăng từ lĩnh vực quốc phòng. Các doanh nghiệp trong ngành cho biết lượng tồn kho trên thị trường vốn đã khá thấp, trước khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang.

Ông Quentin Lamarche, Giám đốc điều hành TechMet SCM, cho biết thị trường bên ngoài Trung Quốc hiện gần như không còn nguồn cung các sản phẩm vonfram trung gian - nguyên liệu thiết yếu cho hoạt động sản xuất công nghiệp.

Hiện Trung Quốc kiểm soát hơn một nửa sản lượng khai thác và tinh luyện vonfram toàn cầu, đồng thời cũng là quốc gia tiêu thụ lớn nhất thế giới.

Trung Quốc duy trì vị thế thống trị chuỗi cung ứng vonfram (Đồ hoạ: Financial Times) 

Chính phủ Mỹ được cho là đang xem xét hỗ trợ tới 1,6 tỷ USD cho một dự án khai thác vonfram tại Kazakhstan nhằm đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã cấm nhập khẩu phế liệu vonfram với lý do môi trường. Tuy nhiên, một số sản phẩm chứa vonfram như mũi khoan cacbua vonfram đã qua sử dụng vẫn có thể được nhập khẩu theo các quy định khác.

Ngoài ra, vật liệu thu mua từ Mỹ hoàn toàn có thể được đưa tới các trung tâm tái chế ở nước thứ ba trước khi quay trở lại Trung Quốc.

Dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu Project Blue cho thấy xuất khẩu phế liệu vonfram từ Mỹ sang Philippines, Đài Loan, và Hàn Quốc đã tăng đáng kể trong năm nay. Đây đều là những trung tâm tái chế kim loại lớn trong khu vực.

Tuy nhiên, do thời gian xử lý và vận chuyển kéo dài, hiện vẫn chưa có đủ dữ liệu để xác định lượng vật liệu này có thực sự được chuyển tiếp vào Trung Quốc hay không.

Trước làn sóng thu mua mạnh mẽ từ Trung Quốc, một số ý kiến tại Mỹ kêu gọi cấm xuất khẩu phế liệu vonfram nhằm giữ lại nguồn tài nguyên chiến lược trong nước.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình.

Ông Cliff Nance, Giám đốc điều hành công ty Tungco, cho rằng một lệnh cấm như vậy có thể phản tác dụng: "Chúng tôi không có đủ năng lực chế biến để xử lý toàn bộ lượng phế liệu đó thành sản phẩm hoàn chỉnh".

Đây cũng là bài toán khó mà Mỹ đang đối mặt. Dù muốn giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, Washington vẫn chưa xây dựng được năng lực khai thác và chế biến đủ lớn để tự chủ hoàn toàn.

Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục tận dụng lợi thế về công nghiệp, công nghệ và quy mô thị trường để mở rộng ảnh hưởng đối với nguồn cung vonfram toàn cầu, biến cuộc cạnh tranh khoáng sản chiến lược trở thành một mặt trận mới trong cuộc đối đầu kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới./. 

Nguồn tham khảo: Financial Times