Dòng vốn toàn cầu rời bỏ Indonesia, vì sao?

Từng là “ngôi sao sáng” nhất trong nhóm thị trường mới nổi với mức tăng trưởng ổn định 5%, Indonesia hiện đang đối mặt với một thực tế nghiệt ngã: Làn sóng bán tháo – 'sell Indonesia' – diễn ra với tốc độ chưa từng thấy, từ cổ phiếu, trái phiếu đến đồng rupiah.

Chỉ 5 tháng sau khi lập đỉnh lịch sử, chỉ số chứng khoán của Indonesia đã mất 36% giá trị, trở thành thị trường giảm mạnh nhất trong hơn 90 chỉ số toàn cầu được Bloomberg theo dõi.

Đồng rupiah giảm hơn 7% từ đầu năm và đã mất khoảng 14% kể từ khi Tổng thống Prabowo Subianto nhậm chức vào tháng 10/2024. Trên thị trường trái phiếu, nhà đầu tư nước ngoài cũng liên tục rút vốn.

Ông George Boubouras, Giám đốc nghiên cứu tại K2 Asset Management -  quỹ quản lý khoảng 4,3 tỷ USD tài sản, cho biết ông đã thoái toàn bộ vị thế tại Indonesia từ năm 2024, sau nhiều thập kỷ đầu tư vào quốc gia này.

Theo Bloomberg, điều khiến giới đầu tư thận trọng không nằm ở triển vọng dài hạn của Indonesia, mà là việc thực thi chính sách dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto, và mức độ can thiệp của 'bàn tay hữu hình'. 

"Bàn tay hữu hình"

Tổng thống Prabowo Subianto đã đặt ra nhiều mục tiêu tham vọng cho Indonesia, kể từ khi lên nắm quyền.

Nhằm nâng tốc độ tăng trưởng kinh tế lên 8% mỗi năm, chính phủ triển khai chương trình bữa ăn miễn phí cho học sinh trên toàn quốc, mở rộng vai trò của khu vực nhà nước trong nền kinh tế, và rót hàng tỷ USD vào quỹ đầu tư quốc gia Danantara.

Gần đây nhất, quyết định đưa hoạt động xuất khẩu một số mặt hàng nguyên liệu chiến lược về dưới sự kiểm soát trực tiếp của chính phủ - nhằm chống thất thu thuế - đã khiến thị trường phản ứng tiêu cực, kéo theo làn sóng bán tháo cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu.

Từ góc nhìn của chính phủ, các biện pháp trên là cần thiết để giúp nền kinh tế thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, nâng cấp chuỗi giá trị và tận dụng lợi thế tài nguyên. Trong lịch sử châu Á, nhiều chương trình công nghiệp hóa cũng được triển khai dưới sự dẫn dắt mạnh của nhà nước.

Tuy nhiên, với nhà đầu tư, vấn đề nằm ở cách triển khai. Các thay đổi chính sách diễn ra nhanh, thiếu chi tiết hoặc khó dự báo thường làm gia tăng tâm lý phòng thủ, nhất là tại các thị trường mới nổi.

Những lo ngại này tăng lên sau khi bà Sri Mulyani Indrawati rời vị trí Bộ trưởng Tài chính vào năm ngoái. Trong mắt giới đầu tư quốc tế, bà Sri Mulyani là biểu tượng của kỷ luật tài khóa và ổn định chính sách, góp phần giúp Indonesia đạt xếp hạng tín nhiệm đầu tư và thu hút dòng vốn dài hạn.

Sự ra đi của bà khiến thị trường đặt câu hỏi về tính liên tục của các nguyên tắc tài khóa từng tạo dựng uy tín cho Indonesia.

Bà Yuxuan Tang, Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất và ngoại hối châu Á tại JPMorgan Private Bank, nhận định bất định chính trị trong nước là rủi ro điển hình tại các thị trường mới nổi. Khi tính dự báo suy giảm, nhà đầu tư thường chọn đứng ngoài cho đến khi có thêm tín hiệu rõ ràng.

Rupiah, trái phiếu và áp lực niềm tin

Tài sản phản ánh rõ nhất tâm lý lo ngại hiện nay là đồng rupiah.

Phiên 4/6, đồng tiền này lần đầu xuyên thủng ngưỡng 18.000 rupiah đổi 1 USD. Dữ liệu từ thị trường quyền chọn cho thấy nhà đầu tư vẫn đặt cược vào khả năng rupiah tiếp tục suy yếu, với khoảng 45% khả năng giảm xuống 19.000/USD vào tháng 12 và 27% khả năng rơi về 20.000/USD trong vòng một năm tới.

Tỷ trọng nắm giữ trái phiếu Indonesia của nhà đầu tư ngoại giảm mạnh (Đồ hoạ: Bloomberg)

Không chỉ thị trường ngoại hối, trái phiếu chính phủ Indonesia cũng bị bán mạnh.

Kể từ tháng 8/2025, nhà đầu tư nước ngoài đã cắt giảm khoảng 86.000 tỷ rupiah (tương đương 4,8 tỷ USD) giá trị trái phiếu chính phủ Indonesia. Con số này tương ứng khoảng 9% lượng nắm giữ của khối ngoại.

Tính theo USD, trái phiếu Indonesia đã khiến nhà đầu tư thua lỗ hơn 8% từ đầu năm đến nay. Trong khi đó, trái phiếu các thị trường mới nổi nói chung vẫn ghi nhận mức sinh lời khoảng 1,6%. Điều này xảy ra bất chấp việc Ngân hàng Trung ương Indonesia liên tục can thiệp để hỗ trợ thị trường.

Hiện NHTW nước này đang nắm giữ khoảng 27% tổng lượng trái phiếu chính phủ đang lưu hành - mức tương đối cao đối với một nền kinh tế mới nổi. Một số nhà quản lý quỹ cho rằng chương trình mua trái phiếu ban đầu nhằm hỗ trợ thanh khoản thị trường có thể đang dần mang dáng dấp của một hình thức nới lỏng định lượng (QE).

Cảnh báo từ MSCI

Niềm tin thị trường tiếp tục bị thử thách khi MSCI cảnh báo Indonesia có thể bị hạ từ nhóm thị trường mới nổi xuống nhóm thị trường cận biên. Cảnh báo này nhạy cảm vì các bộ chỉ số của MSCI có ảnh hưởng lớn tới cách dòng vốn toàn cầu được phân bổ.

Những vấn đề MSCI chỉ ra không mới xuất hiện dưới thời ông Prabowo. Chúng bao gồm sở hữu doanh nghiệp quá tập trung, mức độ minh bạch còn hạn chế và các lỗ hổng trong giám sát thị trường.

Chính phủ Indonesia đã siết yêu cầu công bố thông tin và đề xuất thay đổi quy định về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Tuy nhiên, các biện pháp này chưa đủ để đảo ngược tâm lý bi quan.

Thị trường chứng khoán Indonesia đối mặt với mức hiệu suất kém nhất toàn cầu trong hơn ba thập kỷ (Đồ hoạ: Bloomberg)

Trong phiên 5/6, chỉ số chứng khoán chuẩn của Indonesia rơi xuống mức thấp nhất kể từ cuối năm 2020, kéo mức giảm từ đầu năm lên hơn 30%. Nhà đầu tư vừa lo ngại triển vọng kinh tế, vừa theo dõi nguy cơ xếp hạng tín nhiệm quốc gia bị hạ.

Câu chuyện dài hạn chưa chấm dứt

Dù áp lực thị trường gia tăng, phần lớn nhà đầu tư vẫn tin rằng triển vọng tăng trưởng dài hạn của Indonesia vẫn còn đó. 

Nền kinh tế này vẫn tăng trưởng trên 5%. Nợ công ở mức tương đối thấp. Indonesia là nhà sản xuất nickel lớn nhất thế giới và giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng phục vụ chuyển đổi năng lượng. Thị trường nội địa gần 280 triệu dân cũng là nền tảng tăng trưởng đáng kể.

Tuy nhiên, dòng vốn toàn cầu hiện có nhiều lựa chọn khác: Hàn Quốc và Đài Loan gắn với làn sóng AI, Ấn Độ được hỗ trợ bởi kỳ vọng tăng trưởng và cải cách, còn Brazil hưởng lợi từ giá hàng hóa và năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Indonesia phải cạnh tranh quyết liệt hơn để giữ chân vốn ngoại.

Theo Bloomberg, điều các quỹ đầu tư toàn cầu tìm kiếm lúc này không chỉ là cam kết tăng trưởng. Họ cần một điểm tựa tài khóa đủ tin cậy, một ngân hàng trung ương có thể theo đuổi nhiệm vụ của mình, cùng sự minh bạch lớn hơn quanh quỹ Danantara và vai trò của khu vực nhà nước trong nền kinh tế.

Khả năng đáp ứng những kỳ vọng này sẽ quyết định tốc độ dòng vốn quốc tế quay trở lại Indonesia. Với ông Prabowo, thách thức không chỉ là đặt ra tham vọng tăng trưởng, mà còn là thuyết phục thị trường tin vào cách các chính sách đó được thực thi./.

Nguồn tham khảo: Bloomberg