Cứu đồng yen, Mỹ phải đánh đổi gì?

Để giúp Nhật Bản nâng giá đồng yen mà không phải bán tháo trái phiếu kho bạc, Mỹ đang cung cấp USD thông qua các giao dịch repo. Cách làm này bảo vệ thị trường nợ, nhưng lại khiến bảng cân đối Fed phình to. 

Tỷ giá thực của đồng yen, được điều chỉnh theo lạm phát và tỷ trọng thương mại, giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê vào năm 1970 (Đồ hoạ: WSJ)

Thông thường, để nâng giá đồng yen, Nhật Bản sẽ sử dụng dự trữ ngoại hối: bán tài sản bằng USD, chủ yếu là trái phiếu kho bạc Mỹ, rồi lấy số USD thu được bán ra thị trường để mua yen.

Lần này, Nhật Bản không cần bán trái phiếu. Thay vào đó, Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ (Fed) cung cấp USD thông qua giao dịch mua lại, hay repo. Nhật Bản tạm thời chuyển trái phiếu kho bạc Mỹ cho Fed và nhận USD, kèm thỏa thuận sẽ mua lại số trái phiếu này sau một thời hạn nhất định.

Bảng cân đối của Fed thay đổi ra sao?

Về mặt kế toán, giao dịch làm cả hai phía trong bảng cân đối Fed cùng tăng.

Ở phía tài sản, Fed ghi nhận khoản repo được bảo đảm bằng trái phiếu kho bạc Mỹ. Ở phía nguồn vốn, Fed tạo ra một lượng USD tương ứng để thanh toán cho Nhật Bản. Khi số USD này được sử dụng để mua yen, thanh khoản có thể đi vào hệ thống tài chính và làm lượng tiền sẵn có trên thị trường tăng lên.

Đây không hoàn toàn là nới lỏng định lượng (QE). Trong QE, Fed mua đứt trái phiếu và giữ chúng trên bảng cân đối. Với repo, Fed chỉ cung cấp USD trong thời gian nhất định và giao dịch sẽ được đảo ngược khi Nhật Bản hoàn trả tiền.

Tuy nhiên, trong thời gian khoản repo còn hiệu lực, tác động ban đầu khá giống QE: bảng cân đối Fed phình to và lượng USD trong hệ thống tăng lên. Nếu chương trình được gia hạn hoặc mở rộng liên tục, phần thanh khoản mang tính tạm thời này có thể tồn tại lâu hơn dự kiến.

Quy mô hiện tại chưa lớn, nhưng Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent muốn Fed dỡ hạn mức 60 tỷ USD của công cụ đang được sử dụng, đồng thời tuyên bố sẵn sàng làm “bất cứ điều gì cần thiết” để hỗ trợ Nhật Bản.

Điều này gây tranh luận bởi Fed dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh được kỳ vọng chuyển sang tăng lãi suất và thu hẹp bảng cân đối. Trong khi lãi suất cao làm tiền đắt hơn, repo lại cung cấp thêm USD và giúp điều kiện tài chính bớt căng thẳng. Hai chính sách vì thế có thể triệt tiêu một phần tác động của nhau.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Scott Bessent (Ảnh: Reuters)

Cách làm mới giúp Washington tránh một rủi ro khác trên thị trường trái phiếu kho bạc.

Nếu Nhật Bản bán lượng lớn trái phiếu để lấy USD, giá trái phiếu có thể giảm và lợi suất tăng. Chi phí vay của Chính phủ Mỹ, doanh nghiệp và hộ gia đình theo đó cũng có thể đi lên.

Ông Nathan Sheets, kinh tế trưởng toàn cầu tại Citigroup, cho rằng phương án được lựa chọn cho thấy giới chức Mỹ lo ngại những hệ quả tiềm tàng đối với thị trường trái phiếu nếu Nhật Bản can thiệp theo cách truyền thống.

Nói cách khác, Fed đang giúp Nhật Bản “biến” trái phiếu thành USD mà không cần đưa số trái phiếu đó ra bán trên thị trường. Washington bảo vệ được thị trường nợ, nhưng đổi lại phải chấp nhận bảng cân đối Fed mở rộng.

Đồng yen yếu và nguy cơ đảo chiều giao dịch carry trade

Trong tháng 6, tỷ giá thực của yen, sau khi điều chỉnh theo lạm phát và thương mại, giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê năm 1970.

Yen yếu khiến chi phí nhập khẩu của Nhật Bản tăng mạnh, đặc biệt trong bối cảnh nước này phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu.

Diễn biến của yen cũng không còn phản ánh rõ chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản.

Chênh lệch lãi suất Mỹ - Nhật Bản ngày càng thu hẹp (Đồ hoạ: WSJ)

Trong hơn 2 năm, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất 5 lần, trong khi Fed giảm 6 lần, kéo chênh lệch lãi suất chính sách từ 5,6 xuống 2,75 điểm phần trăm.

Theo lý thuyết, khoảng cách thu hẹp phải khiến giao dịch vay yen lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản bằng USD, hay "carry trade", kém hấp dẫn. Tuy nhiên, giới đầu tư chuyển sang theo dõi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 2 năm, nơi chênh lệch lại tăng nhẹ trong năm nay.

Đồng yen tiếp tục giảm với mức biến động thấp, khuyến khích nhà đầu cơ duy trì vị thế bán. Dữ liệu của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ cho thấy lượng đặt cược yen mất giá đã lên cao nhất kể từ năm 2010.

Vị thế quá lớn có thể gây biến động mạnh nếu thị trường bất ngờ đảo chiều. Năm 2024, tín hiệu cứng rắn từ BOJ cùng số liệu việc làm yếu tại Mỹ từng khiến "carry trade" bị tháo gỡ ồ ạt. Chứng khoán Nhật Bản có phiên giảm 12%, kéo theo thị trường Mỹ và châu Âu.

Can thiệp sớm vì vậy có thể giúp hạn chế nguy cơ xuất hiện một đợt điều chỉnh đột ngột trên thị trường toàn cầu.

Bơm USD lại khiến yen khó tăng giá?

Nghịch lý nằm ở chỗ cách Mỹ hỗ trợ Nhật Bản có thể làm suy yếu chính chiến dịch can thiệp.

Việc Fed bơm thêm USD giúp thanh khoản dồi dào hơn cũng có thể hỗ trợ thị trường cổ phiếu và nhu cầu đối với các tài sản định giá bằng USD. Những yếu tố này có xu hướng duy trì sức hấp dẫn của đồng bạc xanh, trong khi Nhật Bản cần USD suy yếu so với yen để chiến dịch thành công.

Thực tế, sau khi phục hồi từ gần 164 yen/USD lên khoảng 155 yen/USD, đồng tiền Nhật Bản đã quay đầu giảm về gần 158 yen/USD.

Thước đo quan trọng hơn không chỉ là mức tăng ngắn hạn của yen, mà là liệu hoạt động can thiệp có khiến tỷ giá quay trở lại phản ánh chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản hay không.

Theo giới phân tích, giải pháp hiệu quả hơn vẫn là BOJ phát tín hiệu rõ ràng rằng các đợt tăng lãi suất tiếp theo đang đến gần. Nếu không có thay đổi đủ mạnh về chính sách tiền tệ, những đợt mua yen bằng nguồn USD do Fed cung cấp có thể chỉ tạo ra tác động tạm thời.

Cách triển khai hiện nay vì thế làm xuất hiện hai lo ngại. Thứ nhất, Washington có thể đang cố ngăn một đợt bán trái phiếu vì nhận thấy rủi ro trên thị trường nợ chính phủ Mỹ. Thứ hai, Fed đang bị kéo vào một hoạt động mang tính nới lỏng, trái ngược với định hướng tăng lãi suất và thu hẹp bảng cân đối mà cơ quan này được kỳ vọng theo đuổi.

Nguồn tham khảo: WSJ, Reuters, Bloomberg