Châu Á có thể đón cú sốc năng lượng lần hai

Những “lá chắn” mà các nền kinh tế châu Á dựng lên để ứng phó cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông đang dần suy yếu. Trong khi đó, một làn sóng áp lực mới với mức độ nghiêm trọng hơn đang bắt đầu lan rộng trên toàn khu vực.

Châu Á và nguy cơ đối mặt cú sốc năng lượng thứ hai do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông (Ảnh: The Japan Times)

Khi xung đột nổ ra, nhiều quốc gia châu Á đã khẩn trương kích hoạt các biện pháp ứng phó với nguy cơ eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch của thế giới – bị phong tỏa.

Các chính phủ buộc phải đưa ra nhiều lựa chọn khó khăn như cắt giảm điện năng dù có thể làm chậm hoạt động kinh doanh, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình thay vì sản xuất phân bón, hay sử dụng kho dự trữ năng lượng để giảm áp lực ngắn hạn.

Tuy nhiên, phần lớn các biện pháp này đều được xây dựng trên giả định xung đột sẽ sớm hạ nhiệt và dòng chảy năng lượng nhanh chóng được khôi phục. Thực tế đang diễn ra theo hướng ngược lại.

Trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ – Israel và Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, khủng hoảng nhiên liệu đang lan rộng tại châu Á. Giá vé máy bay, cước vận tải biển và chi phí điện nước đồng loạt leo thang, tạo áp lực trực tiếp lên tăng trưởng kinh tế khu vực.

Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói và xung đột, đồng thời ước tính khu vực châu Á – Thái Bình Dương có thể thiệt hại tới 299 tỷ USD.

“Những quốc gia ít nguồn lực ứng phó nhất hoặc những người tiêu dùng ít khả năng chi trả nhất sẽ là nhóm chịu tác động đầu tiên”, bà Samantha Gross thuộc Brookings Institution nhận định.

Trước khi xung đột bùng phát, nhiều quốc gia trong khu vực xây dựng ngân sách dựa trên giả định giá dầu quanh mức 70 USD/thùng. Tuy nhiên, giá dầu Brent đã có thời điểm vọt lên khoảng 120 USD/thùng.

Theo nhà phân tích năng lượng Ahmad Rafdi Endut tại Kuala Lumpur, các chính phủ châu Á hiện đứng trước lựa chọn khó khăn: Hoặc tiếp tục duy trì các chương trình trợ giá năng lượng với chi phí ngân sách ngày càng lớn, hoặc cắt giảm trợ cấp và chấp nhận nguy cơ phản ứng xã hội khi chi phí sinh hoạt tăng mạnh.

Cuộc khủng hoảng năng lượng thứ hai

Tại Ấn Độ, việc ưu tiên khí đốt cho khoảng 330 triệu hộ gia đình sử dụng làm nhiên liệu nấu ăn đã khiến nguồn cung cho ngành phân bón bị thu hẹp. Giá phân bón tăng mạnh trong bối cảnh giới khí tượng cảnh báo lượng mưa năm nay có thể thấp hơn bình thường, làm gia tăng áp lực với quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Đến nay, Ấn Độ vẫn dựa nhiều vào trợ giá để giảm tác động của cú sốc nhiên liệu với 1,4 tỷ dân. Tuy nhiên, ngày 10/5, Thủ tướng Narendra Modi đã kêu gọi người dân ưu tiên hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài để tiết kiệm ngoại tệ, đồng thời khuyến khích làm việc từ xa, sử dụng phương tiện công cộng và giảm một nửa lượng phân bón trong nông nghiệp.

Tài xế xe ba bánh tại Philippines chờ nhận trợ cấp tiền mặt từ chính phủ nhằm hỗ trợ sinh kế trong bối cảnh giá dầu tiếp tục tăng cao (Nguồn: AP)

Tại Philippines, chính phủ chuyển sang chế độ làm việc 4 ngày/tuần nhằm tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời triển khai các gói hỗ trợ mục tiêu cho nhóm thu nhập thấp. Dù vậy, Fitch Ratings cho biết phần lớn người dân vẫn phải gánh chi phí năng lượng cao hơn, kéo theo hoạt động kinh doanh tại Manila và nhiều đô thị lớn suy yếu.

Thái Lan cũng đã buộc phải từ bỏ cơ chế áp trần giá dầu diesel chưa đầy một tháng sau khi xung đột nổ ra do quỹ trợ giá cạn kiệt. Chính phủ nước này hiện phải cắt giảm các khoản chi khác để duy trì cân đối ngân sách.

Trong khi đó, những quốc gia có nguồn lực tài chính hạn chế như Pakistan và Bangladesh phải mua dầu khí theo giá thị trường thay vì hợp đồng dài hạn, khiến chi phí nhập khẩu tăng mạnh và gây thêm áp lực lên dự trữ ngoại hối.

Theo ông Endut, nếu tiếp tục trợ giá, các chính phủ sẽ phải cắt giảm chi tiêu ở các lĩnh vực khác như an sinh xã hội hoặc tăng vay nợ, kéo theo rủi ro lạm phát. Ngược lại, nếu giảm trợ cấp và chuyển chi phí sang người dân, nguy cơ bất ổn xã hội sẽ gia tăng.

“Khi các khoản trợ cấp dần cạn kiệt và lạm phát bắt đầu tăng mạnh, nhiều quốc gia có thể đối mặt với một ‘quả bom hẹn giờ tài khóa’”, ông cảnh báo.

Dự báo tăng trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2026, 2027 (Nguồn: IMF)

Nhận định này cũng tương đồng với dự báo gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Theo IMF, tăng trưởng GDP khu vực ASEAN dự kiến giảm từ 5% năm 2025 xuống còn 4,4% năm 2026 và tiếp tục giảm xuống 4,2% vào năm 2027.

IMF cho rằng giá năng lượng tăng cao đang ảnh hưởng trực tiếp tới tiêu dùng nội địa và làm suy yếu triển vọng tăng trưởng của khu vực. Lạm phát tại ASEAN cũng được dự báo tăng từ 1,4% năm 2025 lên 2,6% năm 2026 trước khi giảm nhẹ xuống 2,4% vào năm 2027.

Để ứng phó với nguy cơ khủng hoảng kéo dài, nhiều quốc gia châu Á đã bắt đầu thúc đẩy các giải pháp dài hạn như đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, phát triển điện hạt nhân và mở rộng đầu tư vào năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời./.

Nguồn tham khảo: AP