Vì sao lãi suất liên ngân hàng tăng vọt, có lúc vượt 17%/năm?

Lãi suất VND trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh trong những ngày đầu tháng 2, có thời điểm vượt 17%/năm ở kỳ hạn qua đêm, phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn trong hệ thống ngân hàng.

Theo phân tích của CTCP Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), diễn biến này xuất phát từ tình trạng tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động vốn, kết hợp yếu tố mùa vụ và thay đổi chính sách thuế khiến một phần dòng tiền tạm thời rút khỏi hệ thống.

Trong báo cáo mới công bố, KBSV cho biết lãi suất liên ngân hàng qua đêm tăng mạnh trong ba phiên gần đây, đạt đỉnh 17,25%/năm vào ngày 3/2/2026, trước khi hạ nhiệt về quanh 9,5%.

Trước biến động này, Ngân hàng Nhà nước đã bổ sung thanh khoản thông qua nghiệp vụ thị trường mở, với tổng giá trị mua kỳ hạn giấy tờ có giá khoảng 161.000 tỷ đồng trong hai phiên 2/2 và 3/2, đồng thời triển khai các giao dịch hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn.

Theo KBSV, nguyên nhân cốt lõi đến từ chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Trong năm 2025, mặt bằng lãi suất huy động duy trì ở mức thấp trong thời gian dài khiến tốc độ tăng tiền gửi chậm lại. Tăng trưởng huy động toàn hệ thống đạt khoảng 15,1%, trong khi tín dụng tăng tới 19,6%.

Chênh lệch này đẩy tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của nhóm 15 ngân hàng theo dõi lên khoảng 115%, so với mức 110% đầu năm, buộc các tổ chức tín dụng phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động để củng cố nguồn vốn.

KBSV lưu ý, mức tăng trưởng tín dụng những năm gần đây thường dao động 13-15%, được xem là phù hợp với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và không tạo áp lực lớn lên thanh khoản. Với mức tăng vượt trội trong năm 2025, cao hơn khoảng 5,5 điểm phần trăm so với mặt bằng thông thường, hệ thống ngân hàng có thể cần khoảng nửa năm để huy động bù đắp phần thiếu hụt vốn.

Dù vậy, việc các ngân hàng đã nâng lãi suất huy động thời gian gần đây được kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp dần khoảng cách này sau quý 1/2026.

Yếu tố mùa vụ và thuế mới đẩy nhu cầu tiền mặt tăng cao

Bên cạnh yếu tố cấu trúc nguồn vốn, KBSV cho rằng thay đổi chính sách thuế đối với hộ kinh doanh từ năm 2026 cũng góp phần làm giảm thanh khoản ngắn hạn trong hệ thống. Quy định mới nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng mỗi năm và cho phép khấu trừ mức này trước khi tính thuế theo tỷ lệ doanh thu.

Theo quan sát thị trường, một bộ phận hộ kinh doanh có xu hướng tăng giao dịch tiền mặt, hạn chế nhận chuyển khoản để giảm doanh thu kê khai, qua đó giữ lại lượng tiền nhất định ngoài hệ thống ngân hàng.

Ngoài ra, yếu tố mùa vụ cũng làm gia tăng nhu cầu tiền mặt trong quý 1 hàng năm, đặc biệt quanh dịp trước và sau Tết, khi doanh nghiệp và hộ kinh doanh tăng chi trả lương thưởng, tạm ứng và thanh toán hàng hóa. Đây là giai đoạn lãi suất liên ngân hàng thường có xu hướng tăng theo chu kỳ.

Trên cơ sở các yếu tố trên, KBSV cho rằng trạng thái mất cân đối nguồn vốn ngắn hạn có thể kéo dài hết quý 1. Mặt bằng lãi suất khó quay lại vùng thấp như trước, nhưng được kỳ vọng sẽ dần hạ nhiệt và ổn định hơn từ quý 2 khi chênh lệch giữa tín dụng và huy động được thu hẹp./.