Trung Quốc siết xuất khẩu vonfram, chuỗi cung ứng chip AI toàn cầu lao đao

Nắm gần 80% sản lượng vonfram toàn cầu, Trung Quốc hiện sở hữu “quân bài chiến lược” trong cuộc đua công nghệ AI.

Theo Nikkei Asia, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Bắc Kinh đang gây thiếu hụt vonfram cacbua, nguyên liệu chủ yếu để sản xuất mũi khoan siêu nhỏ dùng trong bảng mạch in (PCB) và đế chip.

Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà cung cấp vật liệu tại Nhật Bản, Đài Loan, Mỹ và châu Âu, trong khi doanh nghiệp Trung Quốc có lợi thế nhờ nguồn nguyên liệu nội địa.

Mũi khoan siêu nhỏ có kích thước tương đương đầu kim, được sử dụng để tạo các lỗ cực nhỏ trên PCB và đế chip, giúp kết nối điện giữa nhiều lớp vật liệu.

Sự bùng nổ của AI đang thúc đẩy nhu cầu đối với loại công cụ này, khi bảng mạch và đế chip ngày càng phức tạp, có nhiều lớp hơn, sử dụng vật liệu cứng hơn và đòi hỏi độ chính xác cao hơn trong quá trình gia công.

Một lãnh đạo trong ngành PCB cho biết giá mũi khoan đã tăng gấp nhiều lần trong năm nay, buộc một số nhà sản xuất phải chuyển sang mua hàng từ Trung Quốc do các đối tác truyền thống thiếu nguyên liệu.

Ngay cả những tên tuổi lớn như Sumitomo Electric, Kyocera, Mitsubishi Materials (Nhật Bản), Kennametal (Mỹ) hay Sandvik (Thụy Điển) cũng chịu tác động, dù sở hữu công nghệ sản xuất vật liệu và dụng cụ cắt tiên tiến.

Ngược lại, các doanh nghiệp Trung Quốc như Guangdong Dtech Technology và Shenzhen Jinzhou Precision Technology đang gia tăng thị phần nhờ lợi thế chi phí.

Trong quý 3/2026, doanh thu của Dtech tăng gần 180% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận ròng tăng hơn 280%, cùng lập kỷ lục mới.

China Tungsten and Hightech Materials - một trong những nhà cung cấp vonfram cacbua hàng đầu Trung Quốc - cũng ghi nhận doanh thu 9 tháng đầu năm tăng 85%.

Giá vonfram tăng vọt, thế giới khó thoát phụ thuộc Trung Quốc

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Trung Quốc chiếm khoảng 79% sản lượng vonfram toàn cầu năm 2025. Các quốc gia sản xuất khác, với quy mô nhỏ hơn nhiều, gồm Việt Nam, Kazakhstan, Triều Tiên, Australia và Áo.

Từ đầu năm 2025, Bắc Kinh đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với nhiều sản phẩm liên quan đến vonfram, cùng các kim loại quan trọng khác như bismuth và molybdenum.

Theo dữ liệu của Shanghai Metals Market, giá ammonium paratungstate (APT) - sản phẩm trung gian được sử dụng làm thước đo giá vonfram - đã tăng từ khoảng 212.750 nhân dân tệ/tấn vào tháng 2/2025 lên hơn 530.000 nhân dân tệ/tấn trong tuần đầu tháng 11/2026, tương đương mức tăng gần 150%.

Đáng chú ý, giá APT ngoài Trung Quốc có thể cao gấp 3 lần thị trường nội địa.

Một lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất mũi khoan cho biết giá nguyên liệu này tại Trung Quốc dao động 500.000 - 600.000 nhân dân tệ/tấn, so với 1,5 - 1,8 triệu nhân dân tệ/tấn ở thị trường quốc tế.

Chênh lệch giá lớn khiến các nhà sản xuất nước ngoài đứng trước lựa chọn khó khăn: Chấp nhận chi phí nguyên liệu cao hoặc chuyển sang sử dụng nguồn cung Trung Quốc.

Một số doanh nghiệp thậm chí đang thử nghiệm vật liệu nội địa Trung Quốc và cân nhắc đặt cơ sở sản xuất tại nước này để tránh các rào cản xuất khẩu.

Nghịch lý là những biện pháp được Bắc Kinh sử dụng để kiểm soát nguồn cung khoáng sản chiến lược lại đang khiến ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu có thêm động lực phụ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc.

Trong khi đó, Mỹ, Nhật Bản và nhiều quốc gia đang tìm cách phát triển nguồn vonfram thay thế, song việc xây dựng chuỗi cung ứng mới có khả năng cạnh tranh về chi phí vẫn cần thời gian./.