Tra cứu quy hoạch: Hà Nội 100 năm tới sẽ phát triển theo những vành đai nào?

Nếu nhìn từ mặt đất, một tuyến đường vành đai chỉ là một con đường. Nhưng nếu nhìn từ góc độ quy hoạch đô thị, mỗi vành đai thực chất là một đường biên của dòng tiền, dân cư, việc làm và sự phát triển.

Tại Quyết định 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đã lần đầu tiên xác định rõ hệ thống vành đai, hành lang phát triển đô thị và mạng lưới giao thông chiến lược với tư duy của một vùng đại đô thị quy mô hàng chục triệu dân.

Điều đáng chú ý là các tuyến vành đai không chỉ giải quyết bài toán giao thông.

Chúng đang được giao những vai trò hoàn toàn khác nhau.

Vành đai 1, 2 và 2.5: Giữ lại ký ức

Trong nhiều thập kỷ qua, không ít thành phố trên thế giới đã đánh đổi lịch sử để lấy tăng trưởng.

Hà Nội chọn con đường khác.

Theo quy hoạch mới, khu vực bên trong Vành đai 1, Vành đai 2 và Vành đai 2.5 tiếp tục là trung tâm lịch sử của Thủ đô.

Đây là nơi tập trung những giá trị không thể tái tạo:

Hồ Gươm, Hồ Tây, Khu phố cổ, Khu phố Pháp, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Thành Cổ Loa, Không gian 36 phố phường

Thay vì mở rộng mật độ xây dựng, Hà Nội lựa chọn bảo tồn, cải tạo và nâng cấp.

Các khu chung cư cũ sẽ được xây dựng lại, các khu phố xuống cấp được tái thiết, trong khi cấu trúc đô thị lịch sử tiếp tục được gìn giữ như một phần bản sắc của thành phố.

Vành đai 3 và 3.5: Bắt đầu cuộc dịch chuyển dân cư lớn nhất

Trong nhiều năm, áp lực lên khu vực nội đô ngày càng lớn. Ùn tắc giao thông, thiếu bãi đỗ xe, quá tải hạ tầng và mật độ dân cư cao trở thành bài toán khó giải.

Quy hoạch mới đặt Vành đai 3 vào vai trò tái cấu trúc đô thị.

Khu vực này sẽ phát triển theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) – phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.

Các nút giao thông lớn sẽ trở thành những trung tâm mới về thương mại, dịch vụ và không gian công cộng. Không gian ngầm được khai thác mạnh hơn cho bãi đỗ xe, trung tâm thương mại và hạ tầng kỹ thuật.

Xa hơn một lớp, Vành đai 3.5 được quy hoạch trở thành chuỗi đô thị hiện đại với đầy đủ bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại và dịch vụ cấp vùng.

Mục tiêu rất rõ ràng:

Không phải đưa thêm người vào trung tâm.

Mà tạo đủ điều kiện để người dân không cần vào trung tâm nữa.

Vành đai 4: Tuyến quan trọng nhất của Hà Nội trong nhiều thập kỷ tới

Nếu phải chọn một công trình có khả năng thay đổi cấu trúc phát triển của Hà Nội mạnh nhất trong giai đoạn tới, nhiều chuyên gia sẽ nhắc đến Vành đai 4.

Bởi đây không chỉ là một tuyến đường.

Đây là tuyến kết nối trực tiếp Hà Nội với Bắc Ninh và Hưng Yên – ba cực tăng trưởng công nghiệp lớn nhất vùng Thủ đô.

Theo quy hoạch, dọc theo tuyến đường này sẽ hình thành:

Các đô thị mới, các trung tâm logistics, các khu công nghiệp công nghệ cao, các cực dịch vụ vùng

Vành đai 4 được định vị là "vành đai kinh tế - đô thị động lực", đồng thời là xương sống của giai đoạn phát triển mới.

Nếu Vành đai 1 là nơi lưu giữ quá khứ, thì Vành đai 4 chính là nơi tạo ra tương lai.

Vành đai 5 và các trục liên vùng: Hà Nội bước ra khỏi ranh giới 

Một điểm thay đổi lớn trong tư duy quy hoạch lần này là Hà Nội không còn được nhìn như một đô thị độc lập.

Thành phố được đặt trong vai trò trung tâm của toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.

Thông qua Vành đai 5, Quốc lộ 21A, Vành đai 4.5 và cao tốc Tây Bắc, Hà Nội sẽ kết nối trực tiếp với:

Vĩnh Yên, Việt Trì, Thái Nguyên, Phủ Lý, Đồng Văn, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hải Phòng

Các đô thị như Sơn Tây, Hòa Lạc, Xuân Mai, Vân Đình, Đại Nghĩa và Phú Xuyên không còn là các khu vực ngoại thành đơn lẻ.

Chúng trở thành mắt xích trong mạng lưới đại đô thị liên tỉnh.

Đây là bước chuyển từ tư duy "Thành phố Hà Nội" sang tư duy "Vùng Thủ đô Hà Nội".

Hai hành lang phát triển mới

Song song với hệ thống vành đai, quy hoạch cũng xác định hai hành lang phát triển chiến lược.

Hành lang Bắc – Nam

Phía Bắc kết nối Nội Bài, Đông Anh, Vĩnh Yên, Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc.

Phía Nam kết nối Thường Tín, Phú Xuyên, sân bay phía Nam trong tương lai, đồng thời mở rộng ảnh hưởng tới Phủ Lý, Ninh Bình và Thanh Hóa.

Đây là hành lang logistics, công nghiệp và giao thương quan trọng nhất của vùng.

Hành lang Đông – Tây

Liên kết khu vực Đông Hà Nội với: Bắc Ninh,Hải Phòng, Quảng Ninh

Đồng thời kết nối với: Hòa Lạc, Ba Vì, Phú Thọ, Sơn La

Đây là hành lang công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức.

Cuộc chơi thực sự nằm ở đường sắt đô thị

Nếu các vành đai là xương sống của đô thị, thì hệ thống đường sắt đô thi liên vùng chính là hệ tuần hoàn.

Quy hoạch mới đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới "2 vòng – 7 tuyến" đường sắt liên vùng.

Các tuyến đường sắt tốc độ cao hướng tâm sẽ kết nối với các tuyến đường sắt chạy bên ngoài đô thị.

Điều này cho phép:

Hạn chế giao thông xuyên tâm, giảm áp lực lên khu vực nội đô, nâng cao năng lực logistics, kết nối trực tiếp các sân bay Nội Bài, Gia Bình và sân bay thứ hai phía Nam

Đặc biệt, các điểm giao cắt giữa đường sắt và các trục hướng tâm sẽ hình thành những cực phát triển TOD quy mô lớn – nơi tập trung dân cư, việc làm và các hoạt động kinh tế mới.

Điều gì thực sự đang diễn ra?

Nếu nhìn sâu hơn bản đồ giao thông, có thể thấy Hà Nội đang thực hiện một cuộc chuyển đổi quy mô lớn.

Từ mô hình: "Một trung tâm – nhiều vùng phụ thuộc" sang mô hình:

Nhiều cực phát triển – liên kết bằng hạ tầng tốc độ cao.

Trong cấu trúc đó:

Vành đai 1, 2 là ký ức. Vành đai 3 là tái cấu trúc. Vành đai 4 là động lực tăng trưởng. Vành đai 5 là không gian mở rộng vùng. Đường sắt là hệ tuần hoàn. Các hành lang Bắc – Nam, Đông – Tây là dòng chảy kinh tế mới.

Và có lẽ lần đầu tiên trong lịch sử phát triển đô thị, Hà Nội không còn được quy hoạch cho vài triệu dân của hiện tại. Mà đang được thiết kế cho một đại đô thị của nhiều thế hệ trong 50 đến 100 năm tới.