Tokenization, cuộc chơi 30.000 tỷ USD

Tokenization đang nổi lên như một sự chuyển dịch mang tính cấu trúc của thị trường tài chính toàn cầu, được xem là cuộc cách mạng thứ ba trong ngành quản lý tài sản sau quỹ tương hỗ và ETF. Sự phát triển này phản ánh nhu cầu tái cấu trúc hạ tầng tài chính theo hướng minh bạch hơn, hiệu quả hơn và có khả năng vận hành liên tục trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu ngày càng linh hoạt.

Đến quý 3/2025, thị trường RWA (Real World Assets) đã vượt mốc 30 tỷ USD, cao gấp 10 lần so với năm 2022. Riêng nửa đầu năm 2025, quy mô thị trường tăng từ 8,6 tỷ USD lên hơn 23 tỷ USD. Tổng giá trị tài sản được ghi nhận trên blockchain, bao gồm stablecoin và tiền mã hóa, đạt xấp xỉ 120 tỷ USD.

Về trung hạn và dài hạn, các tổ chức lớn đưa ra dự báo rất tham vọng. Boston Consulting ước tính thị trường có thể đạt 16.000 tỷ USD vào năm 2030, Standard Chartered đưa ra kịch bản lên tới 30.000 tỷ USD vào năm 2034, trong khi McKinsey thận trọng hơn với mức 2.000 đến 4.000 tỷ USD vào năm 2030, không tính stablecoin.

Tokenization, cuộc chơi 30.000 tỷ USD

Động lực cốt lõi của xu hướng này xuất phát từ môi trường lãi suất cao sau khi kỷ nguyên lãi suất bằng 0 kết thúc, khiến lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ ở mức 4-5% trở thành chuẩn tham chiếu hấp dẫn để đưa lên blockchain. Đồng thời, sự tham gia trực tiếp của các định chế tài chính lớn như BlackRock, JPMorgan, Citi và Franklin Templeton đã tạo ra tính chính danh cho thị trường.

Tuyên bố của Larry Fink - CEO BlackRock - cho rằng mọi cổ phiếu, mọi trái phiếu và mọi tài sản đều có thể được mã hóa phản ánh rõ sự thay đổi trong tư duy của phố Wall. Nền tảng công nghệ blockchain cũng đã trưởng thành, với các mạng như Ethereum, Solana, Avalanche hay Provenance chứng minh được khả năng xử lý giao dịch quy mô lớn, chi phí thấp và ổn định.

Về bản chất, tokenization là quá trình tạo lập token trên sổ cái phân tán để đại diện cho quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản thực. Công nghệ này cho phép xác minh giá trị tài sản, xác lập quyền sở hữu không thể chối cãi và lưu trữ lịch sử giao dịch minh bạch, bất biến.

Trên thực tế tồn tại hai mô hình chính:

- Token được bảo chứng (Backed Token): Token đại diện cho tài sản được lưu ký ngoài chuỗi (off chain). Ví dụ: Một token PAXG đại diện cho một ounce vàng vật chất được cất giữ trong kho.

- Token gốc (Native Token): Tài sản được phát hành trực tiếp trên blockchain và không có bản đối chiếu ngoài chuỗi. Đây là mô hình "tài sản hoàn hảo" cho tương lai, giảm thiểu rủi ro hoạt động và loại bỏ nhu cầu đối chiếu sổ sách.

Tác động của tokenization đối với thị trường vốn là rất sâu rộng. Việc phân mảnh quyền sở hữu cho phép chia nhỏ các tài sản giá trị lớn, mở rộng khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư cá nhân và gia tăng thanh khoản cho các thị trường vốn trước đây kém linh hoạt.

Thị trường tài sản mã hóa vận hành 24/7, cho phép giao dịch xuyên biên giới gần như tức thì. Thanh toán tức thì (Atomic Settlement) giúp rút ngắn chu kỳ T+2 hoặc T+3 xuống giao dịch tức thời, giảm rủi ro đối tác và giải phóng vốn thế chấp.

Hợp đồng thông minh (smart contract) tự động hóa các quy trình chi trả lợi tức, kyc/aml, giúp giảm đáng kể chi phí trung gian, với mức tiết kiệm ước tính lên tới 40%.

Đồng thời, tokenization cho phép các tài sản như cổ phần (MMF) được sử dụng làm tài sản thế chấp tức thì cho các giao dịch ký quỹ hoặc cho vay, thay vì phải nằm "chết" trong tài khoản chờ thanh toán. Các ngân hàng như JPMorgan đã triển khai Tokenized Collateral Network (TCN) để hiện thực hóa điều này. 

Tín dụng tư nhân là thị trường lớn nhất trong mảng RWA với quy mô khoảng 18,4 tỷ USD

Xét theo phân khúc, tín dụng tư nhân (Private credit) hiện là thị trường lớn nhất với quy mô khoảng 18,4 tỷ USD, chiếm khoảng 61% giá trị RWA toàn cầu. Trái phiếu kho bạc Mỹ đạt khoảng 8,6 tỷ USD, với các sản phẩm tiêu biểu như quỹ BUIDL của BlackRock gần 3 tỷ USD AUM và quỹ FOBXX của Franklin Templeton.

Bất động sản được dự báo đạt quy mô 3.000 tỷ USD vào năm 2030 nhờ khả năng cải thiện thanh khoản, dù vẫn chịu ràng buộc lớn từ pháp lý đất đai. Stablecoin và tiền gửi được mã hóa đóng vai trò nền tảng thanh toán cho toàn bộ hệ sinh thái.

Một đặc điểm quan trọng của làn sóng tokenization hiện nay là vai trò dẫn dắt của các định chế tài chính truyền thống. BlackRock triển khai quỹ BUIDL trên Ethereum thông qua Securitize, JPMorgan vận hành nền tảng Onyx, sau đổi tên thành Kinexys, Goldman Sachs và BNY Mellon thử nghiệm quỹ thị trường tiền tệ mã hóa và dịch vụ lưu ký tài sản số, trong khi State Street ghi nhận xu hướng gia tăng phân bổ tài sản số của nhà đầu tư tổ chức.

Khung pháp lý đang dần trở nên rõ ràng hơn trên phạm vi toàn cầu. Hoa Kỳ ban hành đạo luật GENIUS liên quan đến stablecoin và bãi bỏ SAB 121 trong năm 2025, tạo điều kiện cho ngân hàng lưu ký tài sản số. Liên minh châu Âu triển khai MICA như một khuôn khổ thống nhất. Tại châu Á, Singapore thúc đẩy Project Guardian, Hồng Kông phát hành trái phiếu xanh kỹ thuật số và chuẩn bị cấp phép stablecoin.

Tại Việt Nam, giai đoạn 2025 đến 2026 được xem là bước ngoặt. Luật công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ 1/1/2026 chính thức công nhận tài sản số. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và Quyết định 96/QĐ-BTC cho phép thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa, với yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và bắt đầu tiếp nhận hồ sơ từ 20/1/2026.

Chương trình sandbox tại Đà Nẵng cho phép thanh toán bằng USDT từ 9/2025. Với dân số trẻ và mức độ chấp nhận tiền mã hóa cao trong khu vực ASEAN, Việt Nam có tiềm năng thu hút dòng vốn quốc tế và thúc đẩy dân chủ hóa đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản.

Tuy nhiên, thị trường mã hóa tài sản vẫn đối mặt với rủi ro pháp lý do sự khác biệt giữa các quốc gia, thách thức công nghệ liên quan đến khả năng tương tác chuỗi và an ninh mạng, cũng như hạn chế thanh khoản trên thị trường thứ cấp. Vụ tấn công Bybit trị giá 1,5 tỷ USD năm 2025 cho thấy các rủi ro này vẫn hiện hữu.

Nhìn chung tokenization không phải là xu hướng ngắn hạn mà là sự tái cấu trúc dài hạn của thị trường tài chính toàn cầu. Công nghệ này giúp chuyển hóa tài sản kém thanh khoản thành dòng vốn lưu động, mở rộng cơ hội đầu tư và tăng hiệu suất vận hành.

2025-2026 được xem là thời điểm bản lề, khi khung pháp lý và hạ tầng thị trường đồng thời trưởng thành, đưa tokenization từ giai đoạn thử nghiệm sang thương mại hóa quy mô lớn và tiến gần hơn tới một hệ thống tài chính toàn cầu 24/7, minh bạch và hiệu quả./.