Thái Lan: Từ “mãnh hổ” thành “bệnh phu châu Á”

Từ một nền kinh tế tăng trưởng hai con số, nay Thái Lan đang chìm trong vòng xoáy suy thoái kéo dài, với tiêu dùng, sản xuất và du lịch – ba động lực chủ chốt – đều lao dốc không phanh.

Tình trạng khó khăn thể hiện rõ ở đời sống người dân. Các tuyến phố Bangkok không còn sầm uất, quán xá, cửa hàng nhỏ đóng cửa nằm im. 

Giống hàng triệu người Thái khác, bà Tipvimol Wanitthaphan (57 tuổi) rời quê lên thủ đô Bangkok tìm kiếm cơ hội mưu sinh để nuôi gia đình. Trong 4 năm qua, bà đã duy trì được một quán ăn nhỏ phục vụ nhân viên văn phòng.

Sau bốn năm kinh doanh thành công, bà Tipvimol, 57 tuổi, buộc phải đóng cửa nhà hàng ở phía bắc Bangkok (Ảnh: FT)

Thế nhưng, vài tháng gần đây, doanh thu sụt giảm tới 2/3 do sức mua suy yếu giữa bối cảnh kinh tế ảm đạm. Khách hàng ngày càng dè dặt chi tiêu, buộc bà Tipvimol phải tính đến việc đóng cửa quán khi hết hạn thuê vào tháng 4 tới.

“Rất nhiều người bị mất việc, ai cũng thắt chặt chi tiêu”, bà chia sẻ, đồng thời bày tỏ lo lắng về các khoản chi tiêu cá nhân và khoản vay mua xe vẫn còn dang dở.

Câu chuyện của bà Tipvimol không phải cá biệt. Đối với cử tri như bà, nền kinh tế đình trệ chính là vấn đề nóng bỏng nhất trong cuộc tổng tuyển cử ngày 8/2 vừa qua. Thủ tướng Anutin Charnvirakul cùng các ứng cử viên hàng đầu đều cam kết khôi phục ổn định kinh tế và chính trị.

Từ “mãnh hổ” đến “bệnh phu châu Á” 

Là nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á, Thái Lan đã mắc kẹt ở mức tăng trưởng khoảng 2% suốt 5 năm qua, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 13% năm 1988.

Dân số già hóa nhanh chóng, lực lượng lao động thu hẹp, nợ hộ gia đình cao ngất và sức cạnh tranh suy giảm liên tục đã đẩy nền kinh tế vào thế kiệt quệ.

“Chỉ trong vòng 10 năm, từ một nền kinh tế bền bỉ trước mọi khủng hoảng – nay trở thành ‘bệnh phu châu Á’. Điều này thật đáng báo động”, ông Burin Adulwattana, nhà kinh tế trưởng Ngân hàng Kasikornbank, bình luận. 

Tình hình càng trầm trọng hơn bởi bất ổn chính trị kéo dài và thay đổi lãnh đạo liên tục. Trong 3 năm qua, Thái Lan đã có ba thủ tướng, trong khi phe bảo hoàng–quân đội và các đảng cải cách vẫn đối đầu. 

Các chuyên gia kinh tế cho rằng Thái Lan đang thiếu động lực tăng trưởng mới. Ngân hàng siết tín dụng vì lo nợ xấu, thị trường bất động sản rơi vào giai đoạn tồi tệ nhất 30 năm, lạm phát năm ngoái xuống mức âm, phản ánh nhu cầu yếu. Thị trường chứng khoán Thái Lan cũng là thị trường kém nhất châu Á trong 12 tháng qua, giảm 10% năm 2025 theo nội tệ.

Chính phủ dự báo tăng trưởng năm nay khoảng 2%, nhưng IMF chỉ dự báo 1,6% – thấp nhất trong các nền kinh tế lớn Đông Nam Á. Giới công nghiệp cảnh báo nguy cơ suy thoái, trong bối cảnh thuế nhập khẩu 19% của Mỹ và đồng baht mạnh lên gây áp lực lên xuất khẩu.

Thiếu động lực tăng trưởng mới

“Mọi thứ đang sụp đổ”, ông Pipat Luengnaruemitchai, kinh tế trưởng Công ty Chứng khoán Kiatnakin Phatra, cảnh báo. “Chúng ta không có động lực tăng trưởng mới. Đây không còn là vấn đề chu kỳ nhu cầu, mà là khủng hoảng cấu trúc đòi hỏi cải cách thực sự.”

Sản xuất đã suy giảm nhiều năm do cầu nội địa yếu, hàng giá rẻ từ Trung Quốc tràn ngập và cạnh tranh khốc liệt từ các trung tâm mới như Việt Nam. Ngành ô tô từng là niềm tự hào khu vực nay cũng lao đao: Nissan, Honda, Suzuki và nhiều hãng khác đã đóng cửa hoặc thu hẹp nhà máy.

Bà Yupin Boonsirichan, Chủ tịch Câu lạc bộ Công nghiệp Ô tô thuộc Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan, cho biết sự suy giảm “đáng kể” đã ảnh hưởng nặng nề đến việc làm và sản lượng công nghiệp. Sản lượng xe, doanh số nội địa và tỷ lệ sử dụng nhà máy đều giảm mạnh so với thời kỳ trước đại dịch.

Để vực dậy, Thái Lan cần từ bỏ chính sách bảo hộ, nới lỏng hạn chế đầu tư nước ngoài, cải thiện hạ tầng để đón đầu các lĩnh vực tiềm năng như trung tâm dữ liệu, sản xuất giá trị cao, dược phẩm và công nghệ sinh học.

Tuy nhiên, nhiệm vụ cấp bách nhất là hồi sinh sức mua của người tiêu dùng Thái.

Nợ hộ gia đình/GDP dao động gần 90% – mức cao hàng đầu châu Á, trong khi tiền lương đình trệ. Dân số đã giảm liên tục bốn năm, tỷ lệ sinh chạm đáy 75 năm với chỉ khoảng 416.000 trẻ sơ sinh năm 2025.

Nhiều người Thái buộc phải cắt giảm chi tiêu tùy ý. Bà Tewanaree Sawangnate, chủ tiệm làm tóc ở Bangkok, than thở: “Khách ngày càng ít. Tôi giờ tiết kiệm hơn, mua ít đồ cá nhân, ưu tiên cho con cái.”

Con đường Banthat Thong ở Bangkok, vốn nổi tiếng với các hàng quán ăn đường phố, đang gặp khó khăn khi nhiều người tiêu dùng Thái Lan thắt chặt chi tiêu. (Ảnh: Reuters)

Hệ quả của bất ổn chính trị là sự gián đoạn các dự án và ngân sách, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch – ngành mũi nhọn của Thái Lan. Theo ông Kitti Pornsiwakit, Chủ tịch Hiệp hội Tiếp thị Du lịch Thái Lan, chỉ khi chính phủ có đủ “uy tín và ổn định”, ngành này mới có thể phục hồi.

Năm 2025, Thái Lan đón 32,9 triệu du khách quốc tế – giảm 7% so với năm trước và vẫn thấp hơn đỉnh 40 triệu khách năm 2019. Ngành chịu tác động từ lo ngại an ninh (vụ bắt cóc diễn viên Trung Quốc liên quan lừa đảo mạng) và cạnh tranh gay gắt từ Việt Nam, Nhật Bản.

Không khí u ám bao trùm Bangkok: Nhà hàng vắng tanh, khách sạn hiếm khi kín phòng, cửa hàng vật lộn để tồn tại. Phố ăn uống đường phố Banthat Thong từng nhộn nhịp nay nhiều quán đã đóng cửa.

Thái Lan đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng: hoặc cải cách quyết liệt để tái tạo động lực tăng trưởng, hoặc tiếp tục lún sâu vào những bất ổn chính trị kéo dài – với cái giá ngày càng đắt đỏ cho cả nền kinh tế và người dân.

Theo kết quả sơ bộ do Ủy ban Bầu cử Thái Lan công bố tối 8/2, đảng Bhumjaithai của Thủ tướng Anutin đã giành khoảng 192/500 ghế tại Hạ viện, vượt lên dẫn đầu. Diễn biến này được xem như một “bước ngoặt ấn tượng” đối với ông Anutin, bởi ở kỳ bầu cử trước, Bhumjaithai chỉ đứng thứ ba.

Các nhà quan sát cho rằng kết quả lần này mở ra cơ hội hình thành một liên minh cầm quyền vững chắc hơn, giúp Thái Lan có một chính phủ đủ mạnh để điều hành hiệu quả và chấm dứt tình trạng bất ổn chính trị kéo dài. Nhận định này được nhà khoa học chính trị Napon Jatusripitak, thuộc Viện Nghiên cứu Tương lai Thái Lan, nhấn mạnh./. 

Nguồn tham khảo: Financial Times