Solana bước vào năm 2026 với một câu hỏi lớn: Liệu các nâng cấp hạ tầng, và làn sóng RWA có đủ sức kéo mạng lưới này ra khỏi “cái mác” memecoin?
Khởi đầu năm 2025 ở đỉnh cao của cơn sốt memecoin, giá SOL từng lập ATH ở mốc 293 USD vào ngày 19/1. Tuy nhiên, khi dòng tiền đầu cơ hạ nhiệt trong năm, SOL đã rơi về quanh mốc 130 USD vào giữa tháng 12.
Khả năng thay đổi hình ảnh đó, theo giới phân tích, sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc Solana có triển khai thành công các nâng cấp hạ tầng cốt lõi hay không. Trong năm 2026, mạng lưới này được kỳ vọng sẽ đẩy mạnh việc áp dụng Firedancer - một "validator client" (trình xác thực) mới, mang theo những thay đổi về cơ chế đồng thuận và lớp thực thi.
Firedancer chiếm chưa đến 1% tổng lượng SOL được stake (Nguồn: Jump Crypto)
Bài test cho năm 2026
Các nỗ lực nâng cấp hạ tầng của Solana hiện đã bắt đầu cho thấy tiến triển. Validator client Firedancer, do Jump Crypto phát triển, hiện đã chạy trên mainnet.
Firedancer là một phiên bản tái xây dựng hoàn toàn phần mềm validator của Solana, được thiết kế để cải thiện hiệu năng và khả năng chịu tải. Trong điều kiện lý tưởng, client này có thể xử lý tới khoảng 1 triệu giao dịch mỗi giây (TPS).
Theo thông báo của Solana Foundation ngày 12/12, Firedancer đã tạo block trên mainnet trong hơn 100 ngày, vượt ra ngoài môi trường thử nghiệm.
Hiện tại, chỉ có hai validator chạy phiên bản Firedancer đầy đủ. Tuy nhiên, một phiên bản kết hợp mang tên Frankendancer đã được áp dụng rộng rãi hơn.
Dữ liệu cho thấy khoảng 165 validator, đại diện cho khoảng 26% tổng lượng SOL được stake, đang vận hành Frankendancer song song với client Agave hiện tại.
Dù vậy, Firedancer thuần hiện mới chỉ chiếm chưa tới 1% lượng SOL được stake.
Song song với Firedancer, các nhà phát triển Solana cũng đang chuẩn bị cho Alpenglow, một đề xuất cải tổ toàn diện cơ chế đồng thuận. Nâng cấp này sẽ thay thế "proof-of-history" và TowerBFT, nhằm rút ngắn thời gian hoàn tất block xuống khoảng 150 mili-giây, đồng thời cải thiện khả năng duy trì hoạt động của mạng lưới ngay cả khi một bộ phận validator không phản hồi.
Hoạt động của các ví trên nền tảng phát hành token Pump.fun cho thấy sự gia tăng mạnh của memecoin trên mạng lưới Solana (Nguồn: Dune Analytics)
Memecoin không nhất thiết là gánh nặng của Solana
Memecoin là một trong những động cơ tăng trưởng lớn nhất của Solana trong vài năm qua, kéo theo lượng người dùng, thanh khoản và sự chú ý văn hóa. Chính làn sóng này đã đưa developer và trader quay trở lại mạng lưới, đóng vai trò quan trọng trong sự hồi sinh của DeFi trên Solana.
Tuy nhiên, sự thống trị của memecoin cũng vô tình định hình cách giới đầu tư và tổ chức tài chính nhìn nhận Solana gắn sự tăng trưởng của mạng lưới với các chu kỳ đầu cơ ngắn hạn.
Cơn bùng nổ memecoin cũng đã làm thay đổi cách cung cấp thanh khoản trên Solana. Trong năm qua, mạng lưới này chứng kiến sự phát triển của prop AMM, mô hình trong đó các công ty giao dịch triển khai trực tiếp vốn và thuật toán của mình onchain, thay vì dựa vào các pool thanh khoản mở truyền thống.
Mô hình này tất nhiên đi kèm những đánh đổi, đặc biệt là rủi ro tập trung hóa. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, nó là kết quả tất yếu của nhu cầu thị trường.
Bài toán doanh thu và kỳ vọng của nhà đầu tư tổ chức
Cường độ giao dịch cao đã định hình cách Solana tạo ra doanh thu. Khi mạng lưới trưởng thành hơn, thách thức đặt ra là làm sao giảm sự phụ thuộc vào memecoin trong doanh thu và tâm lý thị trường, mà không bóp nghẹt chính nguồn hoạt động đã thúc đẩy tăng trưởng.
Giới phân tích nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gia tăng giá trị kinh tế thực (real economic value – REV) theo hướng bền vững hơn, ít phụ thuộc vào MEV phát sinh từ giao dịch memecoin. MEV là doanh thu đến từ việc sắp xếp thứ tự giao dịch, và thường chiếm tỷ trọng lớn trong các giai đoạn đầu cơ cao.
Theo đó, Solana có thể tiếp tục tăng REV theo hướng bền vững hơn, ít phụ thuộc vào MEV từ memecoin, các nhà đầu tư tổ chức sẽ bắt đầu nhìn nhận lại giá trị của SOL dưới một khung rủi ro hoàn toàn khác.
Trái lại, việc mạng lưới không thu hút được nhiều hơn các doanh nghiệp tài chính và Web2 nghiêm tú, trong bối cảnh phần lớn vẫn đang thử nghiệm trên các mạng tương thích EVM, thì quá trình “tái định giá” này có thể sẽ bị giới hạn.
Solana đã giảm đáng kể tình trạng gián đoạn mạng trong suốt giai đoạn bùng nổ memecoin (Nguồn: Helius)
Kịch bản của Solana trong năm 2026
Bước sang 2026, triển vọng của Solana phụ thuộc gần như hoàn toàn vào khả năng thực thi.
Kịch bản tích cực nằm ở việc Firedancer và các thay đổi đồng thuận được triển khai trơn tru, đồng thời các mảng như quỹ token hóa, cổ phiếu token hóa và tài sản thực onchain bắt đầu tạo ra lực kéo thực sự.
Khi đó, Solana có thể cải thiện nguồn doanh thu ổn định và thay đổi cách các nhà đầu tư tổ chức đánh giá rủi ro của mạng lưới.
Ở chiều ngược lại, mảng phái sinh trong năm 2025 là một cơ hội bị bỏ lỡ, khi Solana không tạo ra được một đối thủ onchain đủ sức cạnh tranh với Hyperliquid. Điều này phản ánh thách thức lớn hơn của Solana trong việc mở rộng sang các thị trường tài chính có yêu cầu cao hơn.
Một rủi ro đáng kể khác là việc thực hiện các thay đổi sâu ở cấp độ giao thức có thể làm gia tăng nguy cơ gián đoạn mạng lưới, điều từng gây tổn hại đến uy tín của Solana trong quá khứ.
Việc không thu hút được các doanh nghiệp Web2 và tài chính lớn - những cái tên vẫn đang ưu tiên hệ sinh thái EVM - có thể khiến đà tăng trưởng của Solana bị chặn trần, ngay cả khi lợi thế hiệu năng vẫn còn đó./.
Nguồn tham khảo: CoinTelegraph
