PLX, OIL sẽ hưởng lợi từ cơ chế kinh doanh xăng dầu mới?
Sau gần 2 năm xây dựng và 4 lần lấy ý kiến doanh nghiệp, Bộ Công Thương hoàn thiện dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu để trình Chính phủ, thay thế Nghị định 80/2023/NĐ-CP.
Theo đánh giá của Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), dự thảo có thể tạo ra những thay đổi lớn đối với cấu trúc thị trường xăng dầu, nổi bật là: cơ chế giá linh hoạt, tinh gọn khâu trung gian và siết điều kiện trở thành thương nhân đầu mối.
Những thay đổi này được kỳ vọng mang lại lợi thế cho các doanh nghiệp đầu ngành như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex (Mã CK: PLX) và Tổng công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PVOIL - Mã CK: OIL)
Doanh nghiệp được chủ động hơn về giá bán
Theo dự thảo, thị trường xăng dầu sẽ chuyển từ cơ chế giá cơ sở do cơ quan quản lý tính toán sang cơ chế giá thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động thiết lập giá bán buôn, bán lẻ trong hệ thống dựa trên công thức và các thành phần chi phí do Chính phủ quy định. Cơ quan quản lý sẽ thực hiện giám sát quá trình tính toán, kê khai và công bố giá.
Doanh nghiệp cũng được tự xác định lợi nhuận theo tình hình kinh doanh thực tế, thay vì áp dụng mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít như quy định hiện hành.
Trong khi đó, chi phí kinh doanh định mức sẽ được công bố và điều chỉnh hàng năm theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI), đồng thời rà soát định kỳ 3 năm một lần.
KBSV cho rằng cơ chế mới sẽ giúp giá bán phản ánh sát hơn biến động chi phí, đồng thời trao cho doanh nghiệp nhiều quyền chủ động hơn trong việc quyết định biên lợi nhuận.
Đây là thay đổi đáng chú ý trong bối cảnh biên lợi nhuận của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu có xu hướng suy giảm trong giai đoạn 2014-2025. Nguyên nhân chủ yếu là chi phí thực tế tăng lên, trong khi chi phí và lợi nhuận định mức không được điều chỉnh tương ứng.
Siết điều kiện trở thành thương nhân đầu mối
Dự thảo cũng nâng đáng kể điều kiện gia nhập đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu.
Cụ thể, doanh nghiệp phải sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m3, thay vì được phép sở hữu, đồng sở hữu hoặc thuê như quy định hiện hành.
Kho, bồn bể và hệ thống phân phối đã được sử dụng làm điều kiện cấp phép cho một thương nhân đầu mối cũng không được dùng để đáp ứng điều kiện tương tự cho doanh nghiệp khác. Quy định này được kỳ vọng hạn chế tình trạng thuê kho “ảo” để hoàn thiện hồ sơ cấp phép.
Bên cạnh đó, thương nhân đầu mối phải sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ, có thêm 40 cửa hàng thuộc hệ thống quản lý và từng hoạt động với vai trò thương nhân phân phối xăng dầu trong ít nhất 36 tháng liên tục trước khi nộp hồ sơ.
Theo KBSV, các yêu cầu mới sẽ nâng rào cản gia nhập ngành, thúc đẩy quá trình sàng lọc những doanh nghiệp quy mô nhỏ hoặc có năng lực tài chính, vận hành hạn chế.
Quá trình thanh lọc đã diễn ra từ năm 2022, khi cơ quan quản lý tăng cường thanh tra, siết điều kiện kinh doanh và thu hồi giấy phép. Đến năm 2025, thị trường có 26 thương nhân đầu mối và 252 thương nhân phân phối.
PLX và OIL củng cố thị phần
Việc siết điều kiện đầu mối được đánh giá sẽ tạo lợi thế cho những doanh nghiệp đã sở hữu hệ thống kho bãi, cửa hàng và mạng lưới phân phối lớn.
Petrolimex hiện dẫn đầu thị trường với khoảng 47% thị phần, trong khi PV Oil đứng thứ hai với khoảng 20%. Theo sau là Thanh Lễ với 8% và Saigon Petro với khoảng 6%.
Nếu số lượng đối thủ nhỏ tiếp tục thu hẹp, KBSV kỳ vọng PLX và OIL sẽ có thêm cơ hội mở rộng thị phần, đồng thời củng cố vị thế đàm phán với hệ thống đại lý. Qua đó, hai doanh nghiệp có thể giảm áp lực chiết khấu và cải thiện lợi nhuận trên mỗi lít xăng dầu bán ra.
KBSV dẫn kinh nghiệm của Ấn Độ cho thấy, việc chuyển sang cơ chế giá thị trường từ năm 2014 đã giúp thu hút thêm dòng vốn tư nhân và cải thiện biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xăng dầu. Trong khi đó, thị phần chi phối của doanh nghiệp nhà nước vẫn giúp duy trì nguồn cung ổn định và giá bán cạnh tranh.
Dù vậy, các nội dung trên mới nằm trong dự thảo trình Chính phủ. Tác động thực tế đối với PLX, OIL và toàn ngành xăng dầu sẽ phụ thuộc vào nội dung cuối cùng được thông qua, cũng như cách thức triển khai và giám sát cơ chế giá mới./.
