Ông Phan Đức Trung: RWA là câu chuyện về chất lượng tài sản và hạ tầng dữ liệu

Ông Phan Đức Trung – Chủ tịch HĐQT 1Matrix kiêm Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) – nhấn mạnh thông điệp trên trong bài tham luận tại sự kiện Vietnam RWA Summit 2026, tổ chức sáng ngày 18/7.

Theo ông Trung, thị trường Real World Assets (RWA - tài sản thực được mã hóa) nếu chỉ tập trung vào token hay blockchain, mà bỏ qua chất lượng tài sản và hạ tầng dữ liệu, rất dễ đối mặt rủi ro tương tự các mô hình thất bại tại các quốc gia khác. 

Ông Phan Đức Trung phát biểu tại sự kiện Vietnam RWA Summit 2026 

Mở đầu phần tham luận, ông Trung dành nhiều thời gian để làm rõ về khái niệm RWA. 

Dẫn định nghĩa từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO), ông cho biết: "RWA (Real World Asset) về bản chất là quyền sở hữu một tài sản có giá trị thật trong nền kinh tế, được ghi nhận và giao dịch trên blockchain dưới dạng token số."

Các loại tài sản có thể được token hóa rất đa dạng, từ trái phiếu, chứng chỉ quỹ, hàng hóa, bất động sản cho tới tín chỉ carbon. Khi được đưa lên blockchain, tài sản có thể giao dịch xuyên biên giới, hoạt động 24/7 và được lập trình như một phần mềm.

Đại diện VBA nhấn mạnh công nghệ blockchain chỉ đóng vai trò là phương tiện phân phối, còn giá trị cốt lõi vẫn nằm ở tài sản thực phía sau.

Theo ông Phan Đức Trung, việc triển khai RWA hiện được xây dựng dựa trên khung thể chế hiện có gồm: Nghị quyết 05, Luật Công nghiệp công nghệ số và Luật Chứng khoán, thay vì áp dụng nguyên mẫu các mô hình quốc tế. 

Dựa trên tính pháp lý, RWA thành 3 nhóm: "Có thể được làm" - được triển khai trong khuôn khổ sandbox khi được cơ quan quản lý cho phép; "Chưa rõ" - cần tiếp tục phân tích và hoàn thiện khung pháp lý; "Không được làm"- tức không được triển khai trong giai đoạn thí điểm hiện nay.

Đáng chú ý, ông Trung cho rằng ngay cả bất động sản - loại tài sản thường được nhắc đến đầu tiên khi nói về RWA - cũng chưa chắc đã đủ điều kiện để token hóa. Lý do là thị trường bất động sản Việt Nam vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần được hoàn thiện.

Dự kiến các sản phẩm RWA sẽ được triển khai trong giai đoạn thí điểm (Nguồn: Bài tham luận của ông Phan Đức Trung)

Ông Phan Đức Trung nhận định, bản thân công nghệ blockchain không thể cải thiện chất lượng của tài sản cơ sở.

“Nhiều người coi token hoá tài sản thực là lời giải cho việc phân phối các tài sản kém thanh khoản. Trong khi, một thị trường vốn vận hành trên blockchain trước hết đòi hỏi niềm tin vào token và dữ liệu tài chính”, ông Trung nhận định.  

Chủ tịch VBA dẫn lại cuộc khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2022-2023.

Theo ông, sự đổ vỡ của thị trường xuất phát từ các vấn đề chính: bất đối xứng thông tin, công bố thông tin chậm, các khoản nợ ẩn giữa những bên liên quan, sử dụng vốn sai mục đích, giám sát tài sản bảo đảm lỏng lẻo và định giá không chính xác.

Những vấn đề này không bắt nguồn từ việc thị trường có hay không có blockchain. Gốc rễ của "niềm tin đối với token", theo ông Trung, không nằm ở công nghệ. Blockchain có thể hỗ trợ ghi nhận và phân phối tài sản, nhưng không thể tự xác nhận rằng dữ liệu đầu vào là đáng tin cậy.

Để minh họa, ông Trung dẫn trường hợp dự án stablecoin USDR - từng mất gần một nửa giá trị chỉ trong một ngày - khủng hoảng thanh khoản, dù được xây dựng trên mô hình token hóa bất động sản.

Ngược lại, Maple Finance - giao thức cho vay DeFi từng trải qua giai đoạn nợ xấu lên tới khoảng 60% - đã tái cấu trúc mô hình hoạt động và cách xây dựng niềm tin đối với tài sản, thay vì chỉ dựa vào token hóa. Đến nay, nền tảng này gần như không còn nợ xấu và quản lý danh mục tài sản trị giá hàng tỷ USD.

Theo Chủ tịch VBA, điểm chung của các mô hình thành công không phải là công nghệ blockchain, mà là cách xây dựng niềm tin đối với dữ liệu và tài sản cơ sở.

Kiến trúc 3 tầng của RWA

Kiến trúc 3 tầng của RWA (Nguồn: Bài tham luận của ông Phan Đức Trung)

Từ lập luận trên, Chủ tịch VBA cho rằng thị trường RWA cần được nhìn như một cấu trúc nhiều lớp, thay vì một quy trình đơn giản là đưa tài sản thực lên blockchain rồi phát hành token.

Theo mô hình được Chủ tịch VBA trình bày, thị trường RWA có thể được hình dung qua 4 tầng. Tầng thấp nhất là tài sản vật lý; tiếp đó là hạ tầng dữ liệu tin cậy; phía trên là lớp tài sản số; cuối cùng mới đến tầng token và các kênh phân phối.

Ở tầng 0 là tài sản thực trong nền kinh tế, chẳng hạn bất động sản, hàng hóa, công cụ nợ hoặc phần vốn góp. Tuy nhiên, việc một tài sản tồn tại ngoài đời thực chưa đồng nghĩa tài sản đó đã đủ điều kiện để được token hóa.

Trước khi đi lên blockchain, tài sản phải trải qua tầng 1 – hạ tầng dữ liệu tin cậy. Đây là nơi xác thực tài sản, chủ sở hữu, quyền và nghĩa vụ của các bên, dòng tiền cũng như toàn bộ thông tin liên quan. Hạ tầng này có thể bao gồm định danh phi tập trung, chứng thư điện tử có thể kiểm chứng, chữ ký số, hệ thống quản trị doanh nghiệp, lưu ký, blockchain và trí tuệ nhân tạo.

Sau khi được xác thực và chuẩn hóa, tài sản mới được đưa vào tầng 2 – lớp tài sản số. Tại đây, tài sản có thể được cấu trúc thành công cụ nợ, công cụ vốn, chứng chỉ quỹ hoặc các sản phẩm tài chính số khác.

Đáng chú ý, ông Trung cho rằng lớp tài sản số này chưa nhất thiết phải sử dụng token. Blockchain và các công nghệ xác thực có thể được sử dụng để số hóa, quản lý và giám sát tài sản trước khi tài sản được phân phối rộng rãi trên thị trường.

Chỉ đến tầng 3, token mới được sử dụng như một công cụ phân phối, chuyển nhượng và giao dịch tài sản thông qua các sàn hoặc nền tảng được cấp phép.

“Nếu đưa thẳng tài sản vật lý lên tầng token, nguy cơ đổ vỡ là rất lớn”, ông Trung cảnh báo.

Vai trò của các sàn giao dịch tiền số thí điểm (Nguồn: Bài tham luận của ông Phan Đức Trung)

Sàn giao dịch chỉ là điểm cuối của chuỗi phân phối

Từ mô hình trên, ông Trung lưu ý các doanh nghiệp dự kiến tham gia thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam cần xác định rõ vị trí của mình.

Theo ông, sàn giao dịch nằm ở tầng cuối cùng của hệ thống. Đây là nơi tài sản được phân phối tới nhà đầu tư, không phải nơi tạo ra chất lượng của tài sản.

“Các sàn giao dịch chỉ là kênh phân phối. Nếu không hiểu tài sản thực và hạ tầng dữ liệu phía sau, sàn sẽ không có hàng hóa đủ tốt để phân phối”, ông nói.

Ông Trung cũng lưu ý thị trường giao dịch tài sản mã hóa có tính cạnh tranh cao. Định hướng của Việt Nam là tập trung hoạt động giao dịch tài sản mã hóa về các sàn, nền tảng fintech và tổ chức trung gian được cấp phép, thay vì để thị trường vận hành chủ yếu qua các giao dịch OTC hay ngang hàng.

Do đó, các sàn thí điểm được khuyến nghị tham gia từ sớm vào việc hình thành tiêu chuẩn hàng hóa, kết nối hạ tầng định danh, lưu ký, xác thực dữ liệu và công bố thông tin./.