Lợi suất trái phiếu vượt 5%, Mỹ khó “tăng trưởng để thoát nợ”
Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 5%, trong khi chi phí lãi vay đã lên trên 1.000 tỷ USD. Áp lực này đặt dấu hỏi lớn đối với chiến lược " dùng tăng trưởng kinh tế để thoát nợ" của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.
Ông Bessent cho rằng Mỹ có thể “tăng trưởng để thoát nợ” nếu kiểm soát chi tiêu liên bang và duy trì mức tăng GDP 3% mỗi năm.
Tuy nhiên, dữ liệu quá khứ cho thấy tăng trưởng cao chưa chắc giúp cải thiện tình hình tài khóa.
Trong năm 2023 và 2024, kinh tế Mỹ tăng gần 3% sau khi điều chỉnh lạm phát. Dù vậy, nợ do công chúng nắm giữ vẫn tăng lần lượt khoảng 10% và 7%, do thâm hụt ngân sách mỗi năm vượt 1.600 tỷ USD. Tỷ lệ nợ trên GDP cũng tiếp tục đi lên.
Cuối thập niên 1990, Mỹ từng duy trì tăng trưởng trên 4% và chuyển sang thặng dư ngân sách. Kết quả này không chỉ đến từ tăng trưởng, mà còn nhờ thuế cao hơn và chi tiêu quốc phòng giảm sau Chiến tranh Lạnh.
Bối cảnh hiện nay đã khác. Thuế suất thấp hơn sau nhiều đợt cắt giảm, trong khi chi tiêu liên bang liên tục tăng. Dân số già hóa cũng gây áp lực lên các chương trình an sinh và chăm sóc sức khỏe.
Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump muốn Quốc hội thông qua kế hoạch chi 1.500 tỷ USD cho quốc phòng, tăng 44%.
“Không thể chỉ dựa vào tăng trưởng để thoát khỏi tình trạng này. Xét về mặt số học, điều đó không hợp lý”, ông Douglas Holtz-Eakin, Chủ tịch American Action Forum và cựu Giám đốc Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, nhận định.
Chi phí vay tiếp tục phình to
Áp lực nợ công càng lớn khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng mạnh.
Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm, chỉ số được ông Bessent đặc biệt theo dõi, đã vượt 5% trong phiên 14/9. Đây là vùng hiếm khi xuất hiện kể từ đầu những năm 2000.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ kỳ vọng làn sóng trí tuệ nhân tạo sẽ giúp kinh tế tăng tốc. Tuy nhiên, dự báo trung vị của các nhà kinh tế được Bloomberg khảo sát và triển vọng mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đều cho thấy GDP Mỹ chỉ tăng hơn 2% trong năm 2027 và 2028.
Ngay cả mục tiêu 3% cũng chưa đủ giải quyết vấn đề.
Nếu GDP thực tăng 3% và lạm phát ở mức 2%, GDP danh nghĩa sẽ tăng khoảng 5%. Nguồn thu ngân sách về lý thuyết có thể tăng với tốc độ tương đương.
Tuy nhiên, chi cho An sinh xã hội đang tăng trung bình 5,5% mỗi năm, còn chi cho y tế có thể tăng tới 7,5%. Nguồn thu vì vậy vẫn không theo kịp hai khoản chi lớn nhất của chính phủ Mỹ.
Tiền lãi vượt 1.000 tỷ USD
Khoản chi lớn thứ ba của ngân sách Mỹ là tiền lãi từ nợ công, và con số này đang tăng nhanh.
Khi năm tài khóa chỉ còn một tháng, chi phí lãi vay ròng đã đạt 1.020 tỷ USD, tăng 8,9% so với cùng kỳ năm trước.
Đến cuối tháng 8, lãi suất bình quân của toàn bộ trái phiếu chính phủ Mỹ đang lưu hành là 3,48%. Trong khi đó, lợi suất kỳ hạn 5 năm – gần nhất với kỳ hạn bình quân của danh mục nợ – đã lên khoảng 4,77%.
Khoảng chênh lệch này cho thấy chi phí vay có thể tiếp tục tăng khi trái phiếu cũ đáo hạn và được tái cấp vốn ở mức lãi suất cao hơn.
Bộ Tài chính Mỹ gần đây tăng phát hành tín phiếu kỳ hạn dưới một năm để giảm chi phí. Tuy nhiên, chiến lược này cũng gặp rủi ro nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục nâng lãi suất.
“Không có ước tính đáng tin cậy nào cho thấy tăng trưởng sẽ đủ mạnh để khiến vấn đề tài khóa tự biến mất”, bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm (CRFB), nói.
Đề xuất phát séc 5.000 USD
Áp lực ngân sách có thể lớn hơn nếu Mỹ triển khai đề xuất phát 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành.
Ông Trump đưa ra ý tưởng này với điều kiện đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.
CRFB ước tính chương trình sẽ tiêu tốn khoảng 1.200 tỷ USD chỉ trong một năm. Nếu không có nguồn thu hoặc khoản cắt giảm chi tiêu để bù đắp, tỷ lệ thâm hụt ngân sách có thể tăng lên 9-10% GDP trong năm tới.
Ông Bessent từng đặt mục tiêu đưa thâm hụt về gần 3% GDP trước khi nhiệm kỳ của ông Trump kết thúc vào tháng 1/2029.
Tuy nhiên, các nhà kinh tế được Bloomberg khảo sát dự báo thâm hụt năm 2028 vẫn ở mức 6,4% GDP. Kịch bản lạc quan nhất là 4,5%, còn dự báo cao nhất lên tới 8%.
Ông Bessent cho biết đang phối hợp với Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng Russ Vought để xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa. Các biện pháp chống gian lận có thể là một phần của kế hoạch, song chi tiết chưa được công bố.
Theo nhiều chuyên gia, một chương trình đủ sức thuyết phục thị trường sẽ phải cải tổ các khoản chi an sinh. Đồng thời, chính phủ cần tránh sử dụng phần nguồn thu có thêm từ tăng trưởng để tiếp tục mở rộng chi tiêu.
Ông Holtz-Eakin ước tính kinh tế Mỹ phải tăng khoảng 6% mỗi năm nếu muốn đưa thâm hụt về mục tiêu của ông Bessent mà không áp dụng thêm biện pháp nào khác. Trong bối cảnh dân số già hóa và chính sách nhập cư bị siết chặt, ngay cả mức tăng 3% cũng được xem là khó đạt được./.
Nguồn tham khảo: Bloomberg