Khi nào dòng tiền có thể trở lại chứng khoán? Hai điều kiện từ bài toán lợi suất

Tại Hội thảo “Giải mã dòng tiền - Quy luật nhân quả trên thị trường chứng khoán Việt Nam” do Chứng khoán Nhất Việt (VFS) tổ chức sáng 11/10 tại TP.HCM, chuyên gia VFS cho rằng dòng tiền chọn kênh đầu tư dựa trên mức lợi suất kỳ vọng so với “giá của tiền”.

Theo đó, thị trường cổ phiếu có thể đón dòng tiền quay lại trong hai trường hợp: khi giá của tiền tạo đỉnh và giảm dần, hoặc khi giá cổ phiếu chiết khấu đủ sâu để tạo mức lợi suất hấp dẫn.

Chi phí vốn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt

Theo số liệu do VFS tổng hợp, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tăng từ khoảng 4,18% hồi đầu năm lên khoảng 4,58% vào cuối tháng 9. Lãi suất trái phiếu doanh nghiệp bình quân cũng tăng lên khoảng 10,6% (tháng 8/2026), cao nhất trong chuỗi số liệu từ đầu năm 2025 đến nay.

Trong bối cảnh đó, hội thảo tập trung lý giải mối quan hệ nhân quả giữa chu kỳ đầu tư của nền kinh tế, “giá của tiền” và diễn biến dòng tiền trên thị trường chứng khoán, qua đó đưa ra góc nhìn về điều kiện đảo chiều và định hướng chiến lược đầu tư năm 2027.

Tên gọi “Giải mã dòng tiền” thể hiện hành trình phân tích từ “Nhân” đến “Quả”: đi từ các yếu tố vĩ mô và dòng tiền đang vận động, để hiểu cách chúng phản ánh qua giá, khối lượng và xu hướng.

Bối cảnh: nhu cầu vốn lớn và “giá của tiền” cao

Mở đầu phần đánh giá vĩ mô, ông Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc Phân tích VFS, cho rằng Việt Nam đang bước vào chu kỳ đầu tư lớn, với nguồn lực hướng vào hạ tầng, năng lượng, logistics, sản xuất và công nghệ.

Quá trình này tạo ra nhu cầu vốn rất lớn trong ngắn hạn, trong khi kết quả đầu tư chỉ phản ánh dần vào doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp ở giai đoạn sau.

Khi nhu cầu vốn tăng trong lúc môi trường lãi suất và dòng vốn quốc tế chưa thuận lợi, “giá của tiền” ở mức cao. Dòng tiền vì vậy được phân bổ sang tiền gửi, trái phiếu, hoạt động sản xuất kinh doanh và các đợt IPO, phát hành mới, khiến thanh khoản trên thị trường cổ phiếu suy yếu. Với nhà đầu tư, tiêu chí lựa chọn cuối cùng là mức lợi suất kỳ vọng so với những lựa chọn thay thế này.

Điều kiện thứ nhất: giá của tiền tạo đỉnh và bắt đầu giảm

Theo VFS, thị trường không nhất thiết phải chờ mọi điều kiện vĩ mô trở nên thuận lợi. Dòng tiền có thể quay lại khi giá của tiền tạo đỉnh và bắt đầu giảm.

Khi mặt bằng lãi suất và chi phí vốn không còn tăng, sức hút của các kênh có lợi suất cao suy giảm, tạo điều kiện để thị trường cổ phiếu cạnh tranh tốt hơn trong việc thu hút vốn.

Theo VFS, thanh khoản và lãi suất thị trường đã có dấu hiệu ổn định sau các biện pháp hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước trong tháng 7 và tháng 9/2026.

Tuy nhiên, theo đánh giá của VFS, hiện chi phí vốn chưa có dấu hiệu tạo đỉnh và chưa có tín hiệu đảo chiều rõ, trong khi lạm phát quay trở lại gây áp lực lên dư địa điều hành: CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, riêng nhóm giao thông đóng góp 0,40 điểm phần trăm do giá xăng dầu tăng.

VFS lưu ý giai đoạn chờ giá của tiền tạo đỉnh có thể kéo dài hơn kỳ vọng nếu môi trường lãi suất trong nước, quốc tế và dòng vốn ngoại chậm cải thiện.

Điều kiện thứ hai: giá cổ phiếu chiết khấu đủ sâu

Điều kiện còn lại là giá cổ phiếu đã chiết khấu đủ sâu để tạo ra mức lợi suất kỳ vọng hấp dẫn, ngay cả khi giá của tiền chưa hạ nhiệt.

Ở điều kiện này, chuyên gia VFS nhấn mạnh: “Định giá rẻ theo lịch sử không đồng nghĩa với rẻ so với giá của tiền.”

Theo VFS, một mức định giá thấp hơn trung bình quá khứ chưa đủ để kéo dòng tiền quay lại nếu mức lợi suất kỳ vọng từ cổ phiếu còn thiếu hấp dẫn so với lợi suất của các kênh đầu tư khác. Mức chiết khấu vì vậy cần được đo bằng chi phí cơ hội của đồng vốn, chứ không chỉ so với lịch sử.

Về mặt định giá, khi P/E giảm thì lợi suất lợi nhuận (E/P) tăng, tức mức sinh lời từ lợi nhuận doanh nghiệp trên mỗi đồng giá cổ phiếu cao hơn.

Theo đánh giá của VFS, định giá phần lớn thị trường đã về vùng hấp dẫn, nhưng vẫn có thể chiết khấu thêm khi lợi suất trái phiếu dài hạn, lãi suất huy động và cho vay tăng, cùng lạm phát có dấu hiệu quay trở lại. Lợi suất đòi hỏi của nhà đầu tư (Required Return) vì thế cũng đang tăng.

Yếu tố bù đắp là lợi nhuận doanh nghiệp. Theo số liệu VFS tổng hợp, lợi nhuận sau thuế toàn thị trường tăng 36,5% so với cùng kỳ trong quý I/2026 và 49,1% trong quý II/2026; quý III dự kiến tăng 18 - 25%, và cả năm được dự báo duy trì mức tăng 18 - 20%, có thể cao hơn khi có đủ số liệu của ba quý đầu năm.

Khi lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) tăng, P/E dự phóng giảm ngay cả khi giá không đổi, qua đó giúp tái lập mức tương quan rủi ro - lợi suất hấp dẫn. Điều kiện thứ hai vì vậy phụ thuộc vào việc EPS tăng nhanh đến đâu so với mức tăng của lợi suất đòi hỏi.

Tín hiệu xác nhận: nhìn vào “dấu vết” của dòng tiền

Để xác nhận điểm đảo chiều, VFS cho rằng nhà đầu tư cần quan sát đồng thời các tín hiệu về thanh khoản, độ rộng thị trường, số lượng cổ phiếu tạo đáy mới và sự xuất hiện của các nhóm cổ phiếu dẫn dắt. Thanh khoản cần cải thiện, độ rộng thị trường cần mở rộng, số cổ phiếu tạo đáy mới cần suy giảm và các nhóm dẫn dắt cần xuất hiện.

Theo tư duy “Nguyên nhân - Kết quả” mà chuyên gia VFS chia sẻ tại hội thảo, đáy thị trường nên được nhìn nhận là một vùng chứ không phải một điểm.

Một xu hướng tăng mới thường không tự nhiên xuất hiện mà cần quá trình tạo nền, hấp thụ cung và tích lũy dòng tiền. Vì vậy, thay vì cố đoán chính xác đáy, nhà đầu tư nên tìm kiếm và nhận diện các dấu vết cho thấy quá trình đó đang diễn ra.

Thận trọng và định hướng cho năm 2027

Trong giai đoạn chờ các tín hiệu xác nhận, thị trường có thể tiếp tục phân hóa và biến động, nhà đầu tư cần kiên nhẫn thay vì hành động sớm dựa trên kỳ vọng. Theo VFS, khi chi phí vốn ngừng tăng và dòng tiền xác nhận quay trở lại, thị trường có thể bước vào một chu kỳ tái định giá mới.

VFS xác định chiến lược cho năm 2027 là chọn đúng mắt xích hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư thay vì mua theo ngành.

Theo VFS, không phải doanh nghiệp nào trong ngành được hưởng lợi từ chính sách cũng biến được dòng vốn đầu tư thành lợi nhuận cho cổ đông, nên sự phân hóa giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành là điều nhà đầu tư cần lưu ý.

*Các nhận định trong bài là quan điểm của VFS tại thời điểm công bố, mang tính chất tham khảo và không phải khuyến nghị đầu tư.